સન્માનનો નવો સૂર્યોદય: ગૃહિણીઓને ‘હોમમેકર’ નહીં હવે ‘નેશન બિલ્ડર’ કહો!
ભારતીય સમાજમાં સદીઓથી ગૃહિણીઓ દ્વારા ઘર-પરિવાર માટે અપાતા આહુતિ સમાન યોગદાનને આખરે કાયદાકીય અને આર્થિક સ્તરે સર્વોચ્ચ સન્માન મળ્યું છે. સુપ્રીમ કોર્ટે એક અત્યંત સંવેદનશીલ અને યુગપ્રવર્તક ચુકાદો આપતા સ્પષ્ટ કર્યું છે કે, ગૃહિણીઓ દ્વારા કરવામાં આવતી ઘરની સંભાળ અને અવિરત સેવાઓનું અમૂલ્ય આર્થિક મૂલ્ય છે. અકસ્માત વળતરના કેસોમાં હવે ‘ઘરેલું સંભાળના નુકસાન’ (Loss of domestic care) ને એક અલગ અને અનિવાર્ય હેડ તરીકે ગણવામાં આવશે, જેના માટે અદાલતે માસિક ઓછામાં ઓછું ૩૦,૦૦૦ રૂપિયાનું મૂલ્ય નિર્ધારિત કરી નવો ઈતિહાસ રચ્યો છે.
1. ગૃહિણીઓનું યોગદાન: ચાર દીવાલોથી લઈને રાષ્ટ્ર નિર્માણ સુધી
સુપ્રીમ કોર્ટના જસ્ટિસ સંજય કરોલ અને જસ્ટિસ એન.કે. સિંહની ખંડપીઠે આ ઐતિહાસિક ચુકાદો આપતી વખતે ગૃહિણીઓના સામાજિક દરજ્જાને એક નવી જ ઊંચાઈ પર મૂક્યો છે:
રાષ્ટ્ર નિર્માતા તરીકે સ્વીકૃતિ: કોર્ટે સત્તાવાર નોંધ્યું છે કે ગૃહિણીનું કામ માત્ર રસોડા કે ઘરકામ પૂરતું સીમિત નથી. તે માનવ વિકાસ અને દેશના મજબૂત પાયાના નિર્માણ સાથે સીધું જોડાયેલું છે.
શબ્દોની ગરિમા: જસ્ટિસ કરોલે આશા વ્યક્ત કરી છે કે હવે સમાજમાં ગૃહિણીઓ માટે વપરાતા પરંપરાગત શબ્દ ‘હોમમેકર’ ને બદલે ગૌરવશાળી શબ્દ ‘નેશન બિલ્ડર’ (રાષ્ટ્ર નિર્માતા) નો ઉપયોગ થવો જોઈએ.
“અમે દ્રઢપણે માનીએ છીએ કે એક ગૃહિણી માનવીના સર્વાંગી વિકાસ અને દેશની પ્રગતિમાં બહુમૂલ્ય યોગદાન આપે છે. તે ખરા અર્થમાં રાષ્ટ્રનું નિર્માણ કરે છે.”— સુપ્રીમ કોર્ટ
2. અકસ્માત વળતરના કાયદામાં નવો અધ્યાય: ‘લોસ ઓફ ડોમેસ્ટિક કેર’
અત્યાર સુધી અકસ્માત વળતરના કેસોમાં ગૃહિણીઓના આકસ્મિક અવસાન કે ઈજાના સમયે કમાણીના અભાવે વળતરની રકમ ગણવામાં ઘણી વિસંગતતાઓ આવતી હતી, જેનો હવે અંત આવ્યો છે:
નવો માપદંડ ઉમેરાયો: અગાઉના પ્રખ્યાત ‘પ્રણય સેઠી’ ચુકાદામાં જે વળતરના માપદંડો નક્કી હતા, તેમાં હવે સર્વોચ્ચ અદાલતે ‘લોસ ઓફ ડોમેસ્ટિક કેર’ (ઘરેલું સંભાળમાં થતી ખોટ) ને એક વધારાના ગ્રાઉન્ડ (મુદ્દા) તરીકે ઉમેરવાનો આદેશ આપ્યો છે.
રૂપિયા 30,000નું લઘુત્તમ ધોરણ: દુર્ઘટનાનો શિકાર બનેલી ગૃહિણીના પરિવારને ન્યાય આપવા માટે આ ઘરેલું સંભાળનું માસિક મૂલ્ય ઓછામાં ઓછું ₹૩૦,૦૦૦ ગણીને વળતરની ગણતરી કરવામાં આવશે.
જૂની માનસિકતા પર પ્રહાર: આ પૂર્વે ૨૦૨૪ના એક ચુકાદામાં પણ સુપ્રીમ કોર્ટે ગૃહિણીઓના કામને ગૌણ કે ઓછું આંકવાની માનસિકતાને સખત શબ્દોમાં નકારી કાઢી હતી અને જણાવ્યું હતું કે તેમનો શ્રમ દૈનિક વેતન મેળવનાર વ્યક્તિ કરતાં સહેજ પણ ઓછો નથી.
3. કેસના ઝડપી નિકાલ માટે દેશભરની હાઈકોર્ટોને કડક આદેશ
પીડિત પરિવારોને ન્યાય મેળવવા માટે વર્ષો સુધી કોર્ટના ધક્કા ન ખાવા પડે તે માટે સુપ્રીમ કોર્ટે વહીવટી તંત્ર અને ન્યાયતંત્રને કડક સૂચનાઓ આપી છે:
ટ્રિબ્યુનલ્સને આદેશ: તમામ ‘મોટર એક્સિડન્ટ ક્લેમ ટ્રિબ્યુનલ્સ’ (MACT) ને મોટર વ્હીકલ એક્ટની કલમ ૧૬૯ હેઠળ નિર્ધારિત સંક્ષિપ્ત કાર્યવાહી (Summary Proceedings) નો ચુસ્તપણે અને અક્ષરશઃ અમલ કરવા જણાવાયું છે.
ચીફ જસ્ટિસ રાખશે નજર: દેશની તમામ હાઈકોર્ટના ચીફ જસ્ટિસને આ આખી પ્રક્રિયા પર સીધી દેખરેખ રાખવા માટે આદેશ અપાયો છે, જેથી વળતરના કેસોનો નિકાલ એક્સપ્રેસ ગતિએ થઈ શકે.
સમાચારનો નિષ્કર્ષ: સમાજના દ્રષ્ટિકોણમાં મોટો બદલાવ
સુપ્રીમ કોર્ટનો આ નિર્ણય માત્ર કાયદાકીય વળતર પૂરતો મર્યાદિત નથી, પરંતુ તે ભારતીય પુરુષપ્રધાન માનસિકતા અને સામાજિક ઢાંચાને બદલવા તરફનું એક ક્રાંતિકારી પગલું છે. ૨૪ કલાક અને ૩૬૫ દિવસ કોઈપણ રજા વગર પરિવાર માટે ઘસાતી સ્ત્રીના શ્રમની આ આર્થિક અને નૈતિક સ્વીકૃતિ છે. હવે કોઈપણ કમનસીબ અકસ્માતના સમયે, પીડિત પરિવારને માત્ર આર્થિક સહાય જ નહીં મળે, પરંતુ ઘરની એ લક્ષ્મીના અમૂલ્ય અને અજોડ યોગદાનને કાયદાકીય સન્માન પણ મળશે.
