“સામેથી આવતું જોખમ નજરે ન પડે, છતાં દુર્ઘટના ટળી જાય!” ભારત સરકારના માર્ગ પરિવહન અને ધોરીમાર્ગ મંત્રાલય દ્વારા ઓટોમોટિવ સેફ્ટી ક્ષેત્રે એક અતિ-આધુનિક યુગની શરૂઆત કરવામાં આવી રહી છે, જે ભારતીય રસ્તાઓનો નકશો બદલી નાખશે.અમલીકરણનું વર્ષ: સરકાર દ્વારા ૨૦૨૮ સુધીમાં આ સિસ્ટમ તબક્કાવાર રીતે ફરજિયાત બનાવવામાં આવશે.
મંત્રાલય: માર્ગ પરિવહન અને ધોરીમાર્ગ મંત્રાલય (MoRTH) દ્વારા ‘સેન્ટ્રલ મોટર વાહન નિયમો, ૧૯૮૯’માં સુધારાનો પ્રસ્તાવ મૂકવામાં આવ્યો છે.
મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય: વાહનો વચ્ચે રિયલ-ટાઇમ ડેટા શેરિંગ દ્વારા સંભવિત અકસ્માતો અટકાવવા અને માર્ગ મુસાફરીને અત્યંત સુરક્ષિત બનાવવી.
V2V (Vehicle-to-Vehicle) સિસ્ટમ શું છે અને તે કેવી રીતે કામ કરે છે?
V2V સિસ્ટમ પરંપરાગત સેલ્યુલર નેટવર્ક (SIM Cards) પર નિર્ભર રહેતી નથી, પરંતુ તે VANET (Vehicular Ad-hoc Network) ના માધ્યમથી કામ કરે છે. તેની મુખ્ય ટેક્નિકલ વિગતો નીચે મુજબ છે:
નોડ્સ તરીકે વાહનો: રસ્તા પર દોડતું દરેક વાહન આ નેટવર્કમાં એક સક્રિય ‘નોડ’ તરીકે કાર્ય કરે છે.
બેઝિક સેફ્ટી મેસેજ (BSM): દરેક વાહન એક સેકન્ડમાં આશરે ૧૦ વખત (૧૦ Hz) પોતાના લોકેશન, સ્પીડ, એક્સેલરેશન (પ્રવેગ) અને ડિરેક્શન (દિશા)નો ડેટા નજીકના વાહનોને ટ્રાન્સમિટ કરે છે.
કવરેજ લિમિટ: આ સિગ્નલ ૩૦૦ મીટર સુધીની ત્રિજ્યામાં કામ કરે છે અને મકાનો, મોટી ટ્રકો કે ગાઢ ધુમ્મસ જેવા ભૌતિક અવરોધોની આરપાર પણ સરળતાથી પહોંચી શકે છે.
આ પણ વાંચો: નવું બિલ રજૂ: સરકારે સંસદમાં ‘પેમેન્ટ એન્ડ સેટલમેન્ટ સિસ્ટમ (સંશોધન) વિધેયક, 2027’ રજૂ
તફાવત: ADAS vs V2V ટેક્નોલોજી
ઘણા લોકો V2V અને ADAS ને એક જ સમજે છે, પરંતુ બંનેમાં મોટો તફાવત છે:
| લક્ષણ | ADAS (પરંપરાગત સિસ્ટમ) | V2V (આધુનિક સિસ્ટમ) |
| ટેક્નોલોજી આધાર | કેમેરા, રડાર અને અલ્ટ્રાસોનિક સેન્સર | નોન-લાઇન-ઓફ-સાઇટ (NLOS) વાયરલેસ કમ્યુનિકેશન |
| દૃષ્ટિ મર્યાદા | ફક્ત ડ્રાઇવરની ‘લાઇન ઓફ સાઇટ’ ના જોખમો જ પારખે છે. | ભૌતિક અવરોધો (ટ્રક, ધુમ્મસ, મકાનો) ની આરપાર કામ કરે છે. |
| ઉપયોગી ઉદાહરણ | સામે દેખાતા વાહનને બ્રેક મારવી. | વળાંક પર આગળનું વાહન ન દેખાતું હોય કે રોંગ સાઇડના જોખમમાં ચેતવણી આપવી. |
AIS-230 સ્ટાન્ડર્ડ અને ટેકનિકલ માળખું
AIS-230 એ ભારતીય રસ્તાઓ માટેનું નવું ટેકનિકલ માળખું છે, જે ફેક્ટરીમાં સ્થાપિત થતા ‘ઓન-બોર્ડ યુનિટ્સ’ (OBU) માટે સાયબર સુરક્ષા, પાવર સપ્લાય, GNSS પોઝિશનિંગ અને રેડિયો પરફોર્મન્સના ધોરણો નક્કી કરે છે:
ફ્રિક્વન્સી અને સ્પેક્ટ્રમ: આ ટેક્નોલોજી Cellular Vehicle-to-Everything (C-V2X) પર કામ કરશે, જેના માટે ૫.૮૭૫ GHz થી ૫.૯૨૫ GHz ની ફ્રીક્વન્સી બેન્ડ નક્કી કરાઈ છે. દૂરસંચાર વિભાગે ૧૦ જૂન, ૨૦૨૬ના રોજ ગઝેટ નોટિફિકેશન G.S.R. 466(E) દ્વારા આ ફ્રીક્વન્સીને લાઇસન્સ મુક્ત જાહેર કરી છે.
મુખ્ય સેફ્ટી ફીચર્સ:
ઇમરજન્સી બ્રેક વોર્નિંગ
ફોરવર્ડ કોલાઇઝન (આગળની અથડામણ) વોર્નિંગ
રોંગ-વે ડ્રાઇવિંગ વોર્નિંગ
ઇમરજન્સી વ્હીકલ વોર્નિંગ
અમલીકરણ માટેનો રોડમેપ
મંત્રાલય દ્વારા ટુ-વ્હીલર્સ, પેસેન્જર ગાડીઓ અને કોમર્શિયલ વાહનો (L, M, અને N શ્રેણી) માટે તબક્કાવાર આયોજન કરાયું છે:
૧ ઓક્ટોબર ૨૦૨૭થી: V2V સિસ્ટમ ધરાવતા વાહનો માટે AIS-230 ધોરણનું પાલન કરવું ફરજિયાત રહેશે.
૧ ઓક્ટોબર ૨૦૨૮થી: ઉત્પાદિત થતા તમામ નવા વાહનોમાં AIS-230 અનુરૂપ V2V કોમ્યુનિકેશન સિસ્ટમ હોવી અનિવાર્ય રહેશે.
ભવિષ્યનું વિઝન: V2V થી V2X સુધી
V2V એ ભવિષ્યમાં V2X (Vehicle-to-Everything) ના નિર્માણ તરફનું પ્રથમ પગલું છે:
V2I (Vehicle-to-Infrastructure): ટ્રાફિક સિગ્નલ વાહનને જણાવશે કે લીલી લાઇટ થવામાં કેટલી સેકન્ડ બાકી છે.
V2P (Vehicle-to-Pedestrian): સ્માર્ટવોચ કે ફોન ધરાવતા પદયાત્રીઓની જાણકારી વાહનને આપમેળે મળી જશે.
V2X સામેના મુખ્ય પડકારો
૧. સાયબર સુરક્ષા: વાહનોનું નેટવર્ક હેક ન થાય અથવા ખોટા મેસેજ (Spoofing) મોકલીને અકસ્માત ન સર્જાય તે માટે કડક એન્ક્રિપ્શન જરૂરી બનશે.
૨. ડેટા પ્રાઇવસી: રિયલ-ટાઇમ લોકેશન ટ્રેકિંગને કારણે વાહનચાલકોની પ્રાઇવસી જાળવવી મોટો પ્રશ્ન રહેશે.
૩. જૂના વાહનો (Legacy Vehicles): ૨૦૨૮ પછીના નવા વાહનો માટે નિયમ સ્પષ્ટ છે, પરંતુ રસ્તા પર ચાલી રહેલા કરોડો જૂના વાહનોમાં આ ટેક્નોલોજી Retrofit (પાછળથી સ્થાપિત) કરવી પડકારજનક રહેશે.
સરકારની ઇન્ટેલિજન્ટ ટ્રાન્સપોર્ટેશન સિસ્ટમ્સ (ITS) ટાસ્ક ફોર્સ અને ‘સેન્ટ્રલ મોટર વ્હીકલ રૂલ્સ – ટેકનિકલ સ્ટેન્ડિંગ કમિટી’ની ૭ મે, ૨૦૨૬ના રોજ યોજાયેલી ૫૬મી બેઠકમાં સ્વીકારાયેલા આ ધોરણો ભારતીય રસ્તાઓને સ્માર્ટ અને અકસ્માત-મુક્ત બનાવવાની દિશામાં એક ક્રાંતિકારી સીમાચિહ્ન સાબિત થશે. હાલમાં ૩૦ દિવસના જાહેર પરામર્શ બાદ મંત્રાલય દ્વારા આ અંગે આખરી સૂચના જારી કરવામાં આવશે.
