ગુજરાત બન્યું અમેરિકાની ઊંઘ ઉડાવનાર ‘ફેન્ટેનાઈલ’ ડ્રગનું હબ

દેશનું ડાયમંડ અને ટેક્સટાઇલ સિટી ગણાતું સુરત હવે આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે એક ખતરનાક કારણસર અમેરિકન એજન્સીઓના સીધા રડાર પર આવી ગયું છે. સુરતમાં ગેરકાયદેસર રીતે ‘ફેન્ટેનાઈલ’ નામક અતિ ઘાતક ડ્રગ બનાવવામાં ઉપયોગી કેમિકલ્સનો કારોબાર અત્યંત ઝડપથી ફૂલીફાલી રહ્યો છે, જેણે અમેરિકન પ્રશાસનની ચિંતા વધારી દીધી છે. ચીન દ્વારા નિકાસ પર સખત પ્રતિબંધો લાદવામાં આવ્યા બાદ મેક્સિકન ડ્રગ કાર્ટેલે પોતાની નજર ભારત અને ખાસ કરીને ગુજરાતના કેમિકલ હબ પર કેન્દ્રિત કરી છે, જેના કારણે ગુજરાત વૈશ્વિક નશાના કારોબારનું મુખ્ય કેન્દ્ર બનતું જઈ રહ્યું છે.

પેન્સિલની અણી જેટલો ડોઝ પણ જીવલેણ: ફેન્ટેનાઈલ ડ્રગ્સની ભયાનકતા

યુએસ ડ્રગ એન્ફોર્સમેન્ટ એડમિનિસ્ટ્રેશન (DEA)ના રિપોર્ટ મુજબ, ફેન્ટેનાઈલ એટલું શક્તિશાળી અને જોખમી ડ્રગ છે કે કોઈપણ વયસ્ક વ્યક્તિનો જીવ લેવા માટે માત્ર ૨ મિલીગ્રામ જેટલી સૂક્ષ્મ માત્રા જ પૂરતી છે, જે એક પેન્સિલની અણી પર સરળતાથી સમાઈ શકે છે. આ ડ્રગ હેરોઇન કરતાં ૫૦ ગણું અને મોર્ફિન કરતાં ૧૦૦ ગણું વધુ પ્રભાવશાળી છે. યુએસ સેન્ટર્સ ફોર ડિસીઝ કન્ટ્રોલ એન્ડ પ્રિવેન્શન (CDC)ના આંકડાઓ અનુસાર, અમેરિકામાં ૧૮ થી ૪૪ વર્ષની વયના યુવાનોમાં અચાનક થતાં મોત પાછળ આ સિન્થેટિક ઓપિયોઇડ ડ્રગ મુખ્ય કારણ બની ગયું છે, જ્યાં ઓવરડોઝથી થતાં કુલ મૃત્યુમાં ૬૯% હિસ્સો ફેન્ટેનાઈલનો છે.

કાયદેસરની ફાર્માસ્યુટિકલ પ્રોડક્ટ્સ અને ભારતીય કાયદાની છટકબારીઓ

તબીબી ક્ષેત્રે ફેન્ટેનાઈલ સંપૂર્ણપણે પ્રતિબંધિત નથી; કેન્સરના દર્દીઓને અસહ્ય પીડામાંથી રાહત આપવા, ગંભીર ટ્રોમા અને એનેસ્થેસિયામાં તે અત્યંત મહત્વનું તત્વ છે. ભારતમાં તે ‘નાર્કોટિક ડ્રગ્સ એન્ડ સાયકોટ્રોપિક સબસ્ટન્સ એક્ટ’ (NDPS) હેઠળ નિયંત્રિત છે. પરંતુ, ગેરકાયદેસર પ્રવૃત્તિઓ સાથે સંકળાયેલા તત્વો ભારતની રેગ્યુલેટરી સિસ્ટમની મર્યાદાઓ અને છટકબારીઓનો ફાયદો ઉઠાવીને આ કાચો માલ મેળવવામાં સફળ રહે છે. દાખલા તરીકે, ૨૦૨૫માં ગુજરાત એટીએસ દ્વારા સુરતની ‘એથોસ કેમિકલ્સ’ના સંચાલકો સામે ‘એન્ડ-યુઝર સર્ટિફિકેટ’માં હેરાફેરી કરીને ફેન્ટેનાઈલના પ્રીકર્સર કેમિકલ્સ ખરીદવા બદલ કડક કાર્યવાહી કરવામાં આવી હતી.

આ પણ વાંચો: વન્યજીવોની પજવણી, ગેરકાયદે પ્રવેશ અને લાકડાની હેરફેર સામે વન વિભાગની કડક કાર્યવાહી

મેક્સિકન ડ્રગ કાર્ટેલ સાથે કનેક્શન અને અમેરિકા દ્વારા પ્રતિબંધોની કાર્યવાહી

તપાસમાં ખુલાસો થયો છે કે સુરતથી N-Boc-4-piperidone અને ANPP જેવા પ્રીકર્સર કેમિકલ્સ ગુવાટેમાલાની ‘J&C Import’ કંપની મારફતે મેક્સિકન ડ્રગ કાર્ટેલ ‘સિનાલોઆ’ના વચેટિયાઓ સુધી મોકલવામાં આવતા હતા. માત્ર ૧ કિલો કેમિકલમાંથી ૧.૮ કિલો ફેન્ટેનાઈલ બનાવી શકાય છે, જે ૯ લાખ જીવલેણ ડોઝ તૈયાર કરવા માટે પૂરતું છે. આ કૌભાંડમાં સંડોવાયેલા શખ્સો અને કંપનીઓ પર અમેરિકન ટ્રેઝરી ડિપાર્ટમેન્ટના OFAC દ્વારા પ્રતિબંધો મુકાયા છે. આ ઉપરાંત, બ્રુકલિનની ફેડરલ કોર્ટમાં સુરતની ‘રક્સુટર કેમિકલ્સ’ના સંચાલકે પણ કસ્ટમ્સની નજરથી બચવા કેમિકલ્સ પર ‘વિટામિન C’ અને ‘એન્ટાસિડ’ના ખોટા લેબલ લગાવીને તસ્કરી કર્યાની કબૂલાત કરી છે.

ચીનથી નજર ફંટાઈ અને ગુજરાત બન્યું વૈશ્વિક કાર્ટેલ્સનું મુખ્ય ટાર્ગેટ

અત્યાર સુધી મેક્સિકન કાર્ટેલ્સ પોતાની જરૂરિયાતો માટે ચીન પર નિર્ભર હતા, પરંતુ બેઇજિંગ દ્વારા નિયમો કડક કરાતા આ ગેરકાયદેસર સપ્લાય ચેઈન ભારત તરફ વળી છે. ભારતનું કેમિકલ સેક્ટર, જેમાં માત્ર ગુજરાત એકલું જ દેશના કુલ કેમિકલ ઉત્પાદનનો અંદાજે ૫૦% હિસ્સો ધરાવે છે (જ્યાં ૫૦૦૦થી વધુ કેમિકલ અને ૩૦૦૦થી વધુ ફાર્મા યુનિટ્સ છે), આ નેટવર્કનું કેન્દ્ર બન્યું છે. મુન્દ્રા અને પીપાવાવ જેવા આંતરરાષ્ટ્રીય બંદરો મધ્ય અમેરિકા સુધી સીધો દરિયાઈ માર્ગ પૂરો પાડતા હોવાથી અસામાજિક તત્વો આ વિશાળ ઈકોસિસ્ટમનો દુરુપયોગ કરી રહ્યા છે. યુએસ ઈન્ટેલિજન્સ અને INCBના રિપોર્ટ્સમાં ગેરકાયદે ફેન્ટેનાઈલ કેમિકલ્સના સ્ત્રોતમાં ભારતને ચીન પછી બીજા ક્રમે મૂકવામાં આવ્યું છે.

સુરતથી મેક્સિકો સુધી ફેલાયેલું આ નશાનું નેટવર્ક માત્ર કાયદો અને વ્યવસ્થા માટે જ નહીં, પરંતુ દેશની આંતરરાષ્ટ્રીય પ્રતિષ્ઠા માટે પણ મોટો ખતરો બનીને ઉભું છે. ગુજરાતની મજબૂત કેમિકલ ઈન્ડસ્ટ્રીઝની આડમાં ચાલતા આ ખતરનાક કાળા કારોબારે અમેરિકા જેવા દેશોની ઊંઘ હરામ કરી દીધી છે. આ વૈશ્વિક સમસ્યાને ડામવા માટે ભારતીય સુરક્ષા એજન્સીઓ અને આંતરરાષ્ટ્રીય પ્રશાસને સંયુક્ત રીતે કડક પકડ મજબૂત કરવી પડશે, જેથી દેશની ઔદ્યોગિક પ્રગતિને કલંકિત કરતા આ તત્વોને કાયમ માટે નેસ્તનાબૂદ કરી શકાય.