અમેરિકી સૈન્ય કમાન્ડના નામમાંથી INDO શબ્દ દૂર કરાયો: ભારતનું મહત્વ ઘટાડવાનો પ્રયાસ
વેબસાઇટ પર POk ને પાકિસ્તાનનું દેખાડતો નકશો
શશી થરુરે પૂછ્યું ,” શું QUAD માટે વધુ એક ખીલો..?
અમેરિકાએ તેની સૌથી મહત્વપૂર્ણ સૈન્ય કમાન્ડ પૈકીની એક ‘યુએસ ઇન્ડો-પેસિફિક કમાન્ડ’ (USINDOPACOM)નું નામ બદલીને ફરી ‘યુએસ પેસિફિક કમાન્ડ’ (USPACOM) કરી દીધું છે. અમેરિકાના યુદ્ધ વિભાગે જણાવ્યું હતું કે આ નિર્ણય કમાન્ડની ઐતિહાસિક ઓળખ અને પરંપરાને સન્માન આપવા માટે લેવામાં આવ્યો છે. જોકે આ નિર્ણય સાથે જ કમાન્ડની સત્તાવાર વેબસાઇટ પર પાકિસ્તાન અધિકૃત કાશ્મીર (PoK)ને પાકિસ્તાનના ભાગરૂપે દર્શાવતો નકશો સામે આવતા ભારતમાં ચર્ચા શરૂ થઈ છે.
અમેરિકાએ 2018માં ‘પેસિફિક કમાન્ડ’નું નામ બદલીને ‘ઇન્ડો-પેસિફિક કમાન્ડ’ કર્યું હતું. તે સમયે વોશિંગ્ટને જણાવ્યું હતું કે હિંદ મહાસાગર અને પ્રશાંત મહાસાગર ક્ષેત્રની સુરક્ષા અને વ્યૂહાત્મક બાબતો હવે એકબીજા સાથે ગાઢ રીતે જોડાયેલી હોવાથી ભારત અને હિંદ મહાસાગર વિસ્તારને વિશેષ મહત્વ આપવામાં આવી રહ્યું છે.
આ પણ વાંચો: મિઝોરમમાં BSFના બે જવાનોને 42 વર્ષની જેલ
નવી જાહેરાત અનુસાર કમાન્ડનું નામ ભલે બદલાયું હોય, પરંતુ તેની જવાબદારીઓ, કામગીરીનો વિસ્તાર અને વ્યૂહાત્મક ભૂમિકા યથાવત્ રહેશે. અમેરિકાએ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે એશિયા-પ્રશાંત અને હિંદ મહાસાગર વિસ્તારમાં સહયોગી દેશો સાથે મળીને ‘મુક્ત અને ખુલ્લા ક્ષેત્ર’ માટેની પ્રતિબદ્ધતામાં કોઈ ફેરફાર કરવામાં આવ્યો નથી.
હવાઈ સ્થિત આ કમાન્ડ અમેરિકાની સૌથી મોટી અને સૌથી જૂની સંયુક્ત સૈન્ય કમાન્ડમાંની એક છે. બીજા વિશ્વયુદ્ધ બાદ એશિયા ક્ષેત્રમાં સુરક્ષા વ્યવસ્થાના નિર્માણથી લઈને કોરિયા અને વિયેતનામ યુદ્ધ સહિત અનેક મહત્વપૂર્ણ કામગીરીમાં તેની ભૂમિકા રહી છે.
આ દરમિયાન કમાન્ડની વેબસાઇટ પર દર્શાવવામાં આવેલા ‘એરિયા ઓફ રિસ્પોન્સિબિલિટી’ નકશામાં પાકિસ્તાન અધિકૃત કાશ્મીરને પાકિસ્તાનનો ભાગ બતાવવામાં આવ્યો હતો. ભારત લાંબા સમયથી સમગ્ર જમ્મુ-કાશ્મીર, જેમાં PoKનો પણ સમાવેશ થાય છે, તેને પોતાનો અભિન્ન ભાગ ગણાવે છે. તેથી આ નકશો ભારતની સત્તાવાર સ્થિતિથી વિપરીત હોવાનું માનવામાં આવી રહ્યું છે. નામ પરિવર્તન બાદ રાજકીય પ્રતિક્રિયાઓ પણ સામે આવી છે. કોંગ્રેસના સાંસદ શશી થરૂરે સોશિયલ મીડિયા પર ટિપ્પણી કરતાં લખ્યું હતું કે, “શું આ Quad માટે વધુ એક ખીલો સાબિત થશે?”
‘ઇન્ડો-પેસિફિક’ નામ શા માટે મહત્વનું હતું?
2018માં અમેરિકાએ ‘પેસિફિક કમાન્ડ’નું નામ બદલી ‘ઇન્ડો-પેસિફિક કમાન્ડ’ કર્યું હતું.
ભારત અને હિંદ મહાસાગર ક્ષેત્રના વધતા વ્યૂહાત્મક મહત્વને માન્યતા આપવાનો તે સંકેત માનવામાં આવ્યો હતો.
Quad (ભારત, અમેરિકા, જાપાન અને ઓસ્ટ્રેલિયા) જેવા સહયોગી માળખાઓ સાથે પણ આ નામ જોડાયેલું હતું.
હવે ‘ઇન્ડો’ શબ્દ દૂર થતાં કેટલાક વિશ્લેષકો તેને માત્ર ઐતિહાસિક નામ પરત લાવવાનો નિર્ણય ગણાવી રહ્યા છે, જ્યારે કેટલાક તેને વ્યૂહાત્મક સંદેશ તરીકે પણ જોઈ રહ્યા છે.
PoKનો મુદ્દો કેમ સંવેદનશીલ?
પાકિસ્તાન અધિકૃત કાશ્મીર (PoK) જમ્મુ-કાશ્મીરનો તે વિસ્તાર છે જે હાલ પાકિસ્તાનના નિયંત્રણ હેઠળ છે.
ભારત સમગ્ર જમ્મુ-કાશ્મીરને પોતાનો અભિન્ન ભાગ માને છે.
કોઈ પણ આંતરરાષ્ટ્રીય નકશામાં PoKને પાકિસ્તાનનો ભાગ દર્શાવવો ભારતની સત્તાવાર સ્થિતિથી વિપરીત માનવામાં આવે છે.
આ પ્રકારના નકશા અગાઉ પણ રાજદ્વારી વિવાદનું કારણ બન્યા છે.
