એક્શન લીધા વગર કરદાતાઓને તક આપવાની યોજના સફળ રહી, સરકારને 9 હજાર કરોડની વધુ આવક થઈ
પાછલા બે નાણાકીય વર્ષ (FY 2024-25 અને FY 2025-26) દરમિયાન દેશમાં લગભગ 1.25 કરોડ કરદાતાઓએ આઇટીઆરમાં સુધારો/અપડેટ કર્યો છે. આ આવકવેરા વિભાગના NUDGE અભિયાનનું પરિણામ છે. એક પ્રશ્નના જવાબમાં લોકસભામાં આ માહિતી અપાઈ હતી.
1.25 કરોડ કરદાતાઓએ અપડેટેડ અથવા રિવાઇઝ્ડ ITR ફાઇલ કર્યા અને સરકારને તેનાથી મોટો ફાયદો થયો છે. આમાંથી વધારાનો ટેક્સ લગભગ ₹9,494 કરોડ વસૂલ થયો. NUDGE અભિયાનની કુલ રેવન્યૂ અસર લગભગ ₹12,122 કરોડ રહી છે. આ માહિતી નાણા રાજ્ય મંત્રી પંકજ ચૌધરીએ લોકસભામાં લેખિત જવાબમાં આપી હતી. આવકવેરા વિભાગની કામગીરીની પણ પ્રશંસા થઈ હતી
આ પણ વાંચો: દેખાવકાર યુવાનો સામે પગલાં લેવામાં મર્યાદા રાખો, એમની વાત સાંભળો; સુપ્રીમ કોર્ટની ટકોર
NUDGE અભિયાન શું છે?
NUDGE નો પૂરો અર્થ છે Non-intrusive Usage of Data to Guide and Enable (ડેટાનો બિન-દખલગીરી વાળો ઉપયોગ કરીને માર્ગદર્શન અને સક્ષમ બનાવવું).
આવકવેરા વિભાગ (CBDT) ડેટા એનાલિટિક્સ, રિસ્ક એનાલિસિસ અને વર્તણૂકીય અંતર્દૃષ્ટિનો ઉપયોગ કરીને તે કરદાતાઓને પસંદ કરે છે, જેમના ITR
આવક કે સંપત્તિની ઓછી/ખોટી જાણ.
વધારે કપાત કે મુક્તિના દાવા,
અથવા અન્ય વિસંગતિઓ હોઈ શકે.
પછી તેમને ઈમેઇલ, SMS અને અન્ય ડિજિટલ સંચાર દ્વારા સૂચના મોકલીને પોતાના રિટર્નની સમીક્ષા કરી સુધારવા કહેવામાં આવે છે. આ કડક તપાસ કે સ્ક્રૂટિની પહેલાં સ્વૈચ્છિક સુધારાની તક આપે છે.
આનો અર્થ શું છે?
સ્વૈચ્છિક અનુપાલન વધ્યું: વિભાગે સખ્ત કાર્યવાહી કરતાં પહેલાં કરદાતાઓને ભૂલ સુધારવાની તક આપી. મોટી સંખ્યામાં લોકોએ આ તકનો ઉપયોગ કર્યો, જે ટેક્સ સિસ્ટમ પ્રત્યે વિશ્વાસ અને જાગૃતિ વધવાનું દર્શાવે છે.
ટેક્નોલોજી અને ડેટાની ભૂમિકા: AIS, Form 26AS, બેંક/વિદેશી આવકની માહિતી વગેરે સાથે મેળ કરીને વિસંગતિઓ પકડાય છે. ખોટા દાવા (જેમ કે નકલી દાન, વધારે કપાત) ઓળખાય છે.
રેવન્યૂમાં વધારો + ઓછી ઝંઝટ: વધારાનો ટેક્સ વસૂલ થયો અને કેટલાક કિસ્સામાં રિફંડના ખોટા દાવા પણ ઘટ્યા. કરદાતાઓને પાછળથી નોટિસ, પેનલ્ટી કે સ્ક્રૂટિનીથી બચવાની તક મળી.
સિસ્ટમમાં પારદર્શિતા અને કાર્યક્ષમતા: આ અભિગમ “trust-first” (વિશ્વાસ પહેલાં) છે — દબાણ કર્યા વગર માર્ગદર્શન આપીને અનુપાલન વધારવાનો. છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં આવા અભિયાનોથી લાખો રિટર્ન સુધર્યા છે.
આ આંકડો માત્ર “ભૂલ સુધારી” એટલું જ નથી. તે દર્શાવે છે કે આવકવેરા વિભાગ ડેટા અને ટેક્નોલોજીનો ઉપયોગ કરીને કરદાતાઓને સ્વૈચ્છિક રીતે સાચું રિટર્ન ભરવા પ્રોત્સાહિત કરી રહ્યો છે. પરિણામે વધુ કર આવક મળી અને સિસ્ટમ વધુ પારદર્શક તેમજ કાર્યક્ષમ બની છે.
