દિલ્હીમાં ચૂંટણી પંચની SIR કવાયતમાં વિરોધાભાસી ચિત્ર: VIP નેતાઓને ઘરે બેઠા ત્વરિત મંજૂરી, સામાન્ય નાગરિકો માટે લાઇનો અને હાલાકી
દેશની રાજધાની દિલ્હીમાં ચૂંટણી પંચ દ્વારા હાથ ધરાયેલી ખાસ સઘન સુધારણા (SIR) પ્રક્રિયા દરમિયાન વહીવટી તંત્રના બે તદ્દન વિરોધાભાસી ચહેરા સપાટી પર આવ્યા છે. એક જ શહેરમાં બે અલગ-અલગ દુનિયા જોવા મળી રહી છે. એક તરફ નવી દિલ્હી વિધાનસભા ક્ષેત્રના દિગ્ગજ રાજનેતાઓ, ભૂતપૂર્વ બંધારણીય વડાઓ અને ઉચ્ચ અમલદારોને નોટિસ મળ્યા બાદ ચૂંટણી અધિકારીઓએ પોતે સામે ચાલીને ઝડપી સેવા પૂરી પાડી તેમના નામ આખરી યાદી માટે માન્ય કરી દીધા છે. જ્યારે બીજી તરફ, ગીચ વસ્તી ધરાવતા વિસ્તારોમાં સામાન્ય ગરીબ નાગરિકો અને શ્રમિકો નામ કે ઉંમરની સામાન્ય ભૂલ સુધારવા દિવસોની મજૂરી ગુમાવીને લાંબી કતારોમાં ધક્કા ખાવા મજબૂર બન્યા છે.
નવી દિલ્હીમાં VIP મતદારોને ઝડપી સેવા: ઘરે બેઠા દસ્તાવેજોનું વેરિફિકેશન
નવી દિલ્હી વિધાનસભા મતવિસ્તારમાં ચૂંટણી પંચ દ્વારા જારી કરાયેલી SIR નોટિસ મેળવનારાઓમાં દેશના અનેક અગ્રણી ચહેરાઓ સામેલ હતા. જેમાં ભૂતપૂર્વ ઉપરાષ્ટ્રપતિ જગદીપ ધનખર, વરિષ્ઠ ભાજપ નેતા લાલકૃષ્ણ અડવાણી, વિદેશ મંત્રી એસ જયશંકર, દિલ્હીના પૂર્વ મુખ્યમંત્રી અરવિંદ કેજરીવાલ, પૂર્વ નાયબ મુખ્યમંત્રી મનીષ સિસોદિયા, વરિષ્ઠ વકીલો અભિષેક મનુ સિંઘવી અને કપિલ સિબ્બલ, વિદેશ સચિવ વિક્રમ મિશ્રી, નીતિ આયોગના પૂર્વ ઉપાધ્યક્ષ અરવિંદ પનગરિયા, ધારાસભ્ય કૈલાશ ગહલોત, પૂર્વ સેના વડા જનરલ ઉપેન્દ્ર દ્વિવેદી, CBI ડિરેક્ટર પ્રવીણ સૂદ અને પૂર્વ એલજી નજીબ જંગ જેવા દિગ્ગજોનો સમાવેશ થાય છે. આ હાઈપ્રોફાઈલ મતદારોના કેસમાં ચૂંટણી અધિકારીઓએ જાતે સંપર્ક સાધીને જરૂરી વિગતો અને દસ્તાવેજો મેળવી ચકાસણી પૂર્ણ કરી લીધી હતી અને તેમના નામ આખરી યાદીમાં સમાવેશ માટે પાર્ક કરી દેવાયા હતા.
દિલ્હીમાં ૩૩ લાખ મતદારોને SIR નોટિસ: ૪ નવેમ્બરે આખરી યાદી
ચૂંટણી અધિકારીઓના જણાવ્યા અનુસાર, ગણતરી ફોર્મમાં ડેટાબેઝ અનમેપ્ડ હોવાને કારણે કે તાર્કિક વિસંગતતાઓને લીધે દિલ્હીના ૭૦ વિધાનસભા વિસ્તારોમાં અંદાજે ૩૩ લાખ મતદારોને આવી નોટિસો આપવા માટે ચિહ્નિત કરાયા છે. ૩૧ ઓગસ્ટથી BLOs દ્વારા ઘરે-ઘરે નોટિસો પહોંચાડવાનું શરૂ કરવામાં આવ્યું હતું. દિલ્હી ચૂંટણી પંચે ૨૯ ઓક્ટોબર સુધીમાં તમામ નોટિસોનો નિકાલ કરવાનો રહેશે, કારણ કે ૪ નવેમ્બરના રોજ આખરી મતદાર યાદી પ્રસિદ્ધ થવાની છે. ચૂંટણી અધિકારીઓએ સ્પષ્ટતા કરી છે કે નોટિસ મળવાનો અર્થ નામ રદ થવું એવો નથી, પરંતુ વિગતો સુધારવાની તક આપવાનો છે.
તુગલકાબાદની વાસ્તવિકતા: સામાન્ય વર્ગ માટે આજીવિકા સામે મતાધિકારનું સંકટ
નવી દિલ્હીના વીઆઈપી કલ્ચરથી તદ્દન વિપરીત ચિત્ર તુગલકાબાદ જેવા વિસ્તારોમાં જોવા મળ્યું છે. હરકેશ નગરની નિગમ પ્રતિભા વિદ્યાલય ખાતે સામાન્ય નાગરિકો પોતાના ચૂંટણી કાર્ડમાં અટક, જોડણી, ઉંમર કે જન્મ તારીખની નાની-મોટી ભૂલો સુધારવા કલાકો સુધી લાઇનોમાં ઊભા રહે છે. શાકભાજી વેચતા ૪૧ વર્ષીય મુરલી ચૌધરીએ જણાવ્યું કે તેઓ છેલ્લા ત્રણ દિવસથી નામની જોડણી સુધારવા કેન્દ્રોના ધક્કા ખાઈ રહ્યા છે અને રોજની કમાણી ગુમાવી રહ્યા છે. ઘણા દૈનિક શ્રમિકો એટલી હદે હતાશ થઈ ચૂક્યા છે કે તેઓ વારંવાર કામ છોડીને આવવા કરતાં મતદાર યાદીમાંથી પોતાનું નામ કમી થઈ જવા દેવા પણ તૈયાર થઈ ગયા છે.
શિક્ષકો પર બેવડો બોજ: વર્ગખંડોમાં જ ચૂંટણી કામગીરી કરવા મજબૂરી
SIR ની આ વ્યાપક કવાયતે સરકારી શાળાઓની શિક્ષણ વ્યવસ્થાને પણ પ્રભાવિત કરી છે. શિક્ષકો સવારે ૬ વાગ્યાથી શાળાની નિયમિત જવાબદારી સંભાળવાની સાથે સાથે કલાકો સુધી મતદાર ચકાસણીની કામગીરી કરવા મજબૂર બન્યા છે. શાળાઓમાં પાઠ્યપુસ્તકોની બાજુમાં ચૂંટણી ફોર્મ્સ અને મતદાર રેકોર્ડ્સના ઢગલા જોવા મળે છે. વિદ્યાર્થીઓનો અભ્યાસ અને મતદારોની ફરિયાદો બંને એકસાથે વર્ગખંડોમાં જ સંભાળવા પડતા શિક્ષકો માનસિક તણાવ અનુભવી રહ્યા છે અને શિક્ષણ કાર્ય સાથે યોગ્ય ન્યાય ન થઈ શકતો હોવાની વ્યથા વ્યક્ત કરી રહ્યા છે.
દિલ્હીમાં ચાલી રહેલી SIR કવાયતે લોકશાહી વ્યવસ્થામાં સમાન અધિકારોના દાવાઓ સામે મોટો અરીસો ધર્યો છે. એક જ નિયમ હેઠળ જ્યાં પ્રભાવશાળી અને વીઆઈપી નાગરિકોને ઘરે બેઠા વહીવટી સગવડ મળી રહે છે, ત્યાં સામાન્ય શ્રમિક અને ગરીબ નાગરિકને પોતાના મતાધિકારનું રક્ષણ કરવા માટે પોતાની રોજીરોટી દાવ પર લગાવવી પડી રહી છે. ચૂંટણી પંચે પારદર્શિતા જાળવીને સામાન્ય નાગરિકો માટે પણ સુલભ, સરળ અને ઝડપી પ્રક્રિયા ઉપલબ્ધ કરાવવી અનિવાર્ય છે જેથી કોઈ પણ વાજબી મતદાર વ્યવસ્થાની ઢીલાશને કારણે મતાધિકારથી વંચિત ન રહી જાય.
