ચૂંટણી પંચની SIR પ્રક્રિયા સામે કાનૂની જંગ: CEC જ્ઞાનેશ કુમારના 14 વહીવટી આદેશો રદ કરવા બોમ્બે હાઈકોર્ટમાં બે અલગ-અલગ અરજીઓ દાખલ

મહારાષ્ટ્રમાં ચૂંટણી પંચ દ્વારા હાથ ધરવામાં આવેલી સ્પેશિયલ ઇન્ટેન્સિવ રિવિઝન (SIR) પ્રક્રિયા હવે ગંભીર કાનૂની વિવાદમાં સપડાઈ છે. મતદાર યાદીમાંથી મનસ્વી રીતે નામો હટાવવા, પ્રક્રિયાગત અનિયમિતતાઓ અને પંચના આંતરિક મતભેદોને આગળ ધરીને બોમ્બે હાઇકોર્ટની પ્રિન્સિપલ બેન્ચ તથા કોલ્હાપુર સર્કિટ બેન્ચમાં બે જુદી-જુદી રિટ પિટિશન દાખલ કરવામાં આવી છે. આ અરજીઓમાં મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર (CEC) જ્ઞાનેશ કુમાર દ્વારા અન્ય બે કમિશનરોના વાંધા છતાં જારી કરાયેલા ૧૪ વહીવટી આદેશોને રદ કરવાની, SIR પર સ્ટે મૂકવાની તેમજ સમગ્ર મામલે હાઇકોર્ટના નિવૃત્ત જજની અધ્યક્ષતામાં સ્વતંત્ર તપાસ સમિતિ રચવાની દાદ માંગવામાં આવી છે.

કોલ્હાપુર સર્કિટ બેન્ચમાં અરજી: CEC ના 14 આદેશોને રદ કરવાની માંગ

કોલ્હાપુર સર્કિટ બેન્ચ સમક્ષ ત્રણ સ્થાનિક નાગરિકો દ્વારા એડવોકેટ અસીમ સરોદેની કાનૂની ટીમ મારફતે પહેલી અરજી દાખલ કરવામાં આવી છે. આ અરજીમાં કેન્દ્રીય ચૂંટણી પંચ, મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર જ્ઞાનેશ કુમાર, ચૂંટણી કમિશનરો સુખબીર સિંહ સંધૂ અને વિવેક જોશી તેમજ મહારાષ્ટ્ર રાજ્ય ચૂંટણી પંચને પક્ષકાર બનાવવામાં આવ્યા છે. અરજદારોએ આરોપ લગાવ્યો છે કે છેલ્લા 10 મહિના દરમિયાન મતદારોના નામ રદ કરવા, કેન્દ્રીય ડેટાબેઝ એક્સેસ, સોફ્ટવેરની ટેકનિકલ ખામીઓ અને નવા મતદારો માટેના ‘ફોર્મ ૬’માં જુલાઈ મહિનામાં કરાયેલા સુધારાઓ અંગે બે ચૂંટણી કમિશનરોએ 14 વખત ઔપચારિક વાંધો ઉઠાવ્યો હતો. બે કમિશનરોના વિરોધ છતાં આ નિર્ણયો અમલી બનાવવા એ ‘ચીફ ઈલેક્શન કમિશનર એન્ડ અધર ઈસીએસ એક્ટ, 2023’ની કલમ 18નું સીધું ઉલ્લંઘન હોવાનો દાવો કરાયો છે.

મુંબઈ પ્રિન્સિપલ બેન્ચમાં VBA ની અરજી: ADR ચુકાદાના ઉલ્લંઘનનો દાવો

બીજી પિટિશન બોમ્બે હાઇકોર્ટની મુખ્ય બેન્ચ સમક્ષ વંચિત બહુજન આઘાડી (VBA) ના યુવા મોરચાના અધ્યક્ષ સાગર રમેશ ગાયકવાડ અને અન્ય એક નાગરિક તરફથી એડવોકેટ હેમંત ઘડીગાંવકર, સંદેશ મોરે અને હિતેન્દ્ર ગાંધી દ્વારા રજૂ કરવામાં આવી છે. આ અરજીમાં સુપ્રીમ કોર્ટના પ્રખ્યાત ADR ચુકાદાનો સંદર્ભ આપતાં ગંભીર આક્ષેપ કરાયો છે કે બૂથ લેવલ ઓફિસર્સ (BLOs) દ્વારા ઘરે-ઘરે જઈને નાગરિકો પાસેથી ઓળખપત્રો માંગવામાં આવી રહ્યા છે, જે ચૂંટણી પંચના પોતાના પ્રસ્થાપિત નિયમોની વિરુદ્ધ છે. વધુમાં, જે મતદારો સરવે દરમિયાન ઘરમાં હાજર ન મળ્યા, તેમને કોઈ પણ લેખિત નોટિસ કે સુનાવણીની તક આપ્યા વગર સીધા ‘ગેરહાજર’, ‘સ્થળાંતરિત’, ‘મૃતક’ કે ‘ડુપ્લિકેટ’ શ્રેણીમાં મૂકીને તેમના નામ મતદાર યાદીમાંથી કમી કરી દેવાયા છે.

આ પણ વાંચો: ચૂંટણી ચિહ્નની ફાળવણી મુદ્દે કલકત્તા હાઇકોર્ટે ચૂંટણી પંચની આકરી ઝાટકણી કાઢી: ‘પક્ષોને કોર્ટમાં ખેંચીને અમારો બોજ વધારશો નહીં’

અરજદારોની અદાલત સમક્ષ મુખ્ય માંગણીઓ

અરજદારોએ કોર્ટ સમક્ષ સ્પષ્ટતા કરી છે કે તેઓ ચૂંટણી પ્રક્રિયાને અટકાવવા માંગતા નથી, પરંતુ બંધારણીય પ્રક્રિયા અને કાયદાનું ચુસ્ત પાલન સુનિશ્ચિત કરવા ઈચ્છે છે. બંને અરજીઓમાં નીચે મુજબની મુખ્ય રાહતો માંગવામાં આવી છે:

મહારાષ્ટ્રમાં ચાલી રહેલી સ્પેશિયલ ઇન્ટેન્સિવ રિવિઝન (SIR) પ્રક્રિયા પર તાત્કાલિક વચગાળાનો સ્ટે મૂકવામાં આવે.

SIR પ્રક્રિયા દરમિયાન ગેરકાયદેસર રીતે રદ કરવામાં આવેલા તમામ પાત્ર મતદારોના નામ પુનઃ યાદીમાં જોડવામાં આવે.

CEC દ્વારા બહુમતી વગર લેવાયેલા 14 વિવાદાસ્પદ વહીવટી આદેશો અને બંને કમિશનરોની અસંમતિ નોંધો (Dissent Notes) અદાલત સમક્ષ રજૂ કરી તેને રદ કરવામાં આવે.

સમગ્ર ગેરરીતિઓ, સોફ્ટવેર બ્લોકેજ અને મતદારોના નામ કમી થવાની તપાસ માટે હાઇકોર્ટના નિવૃત્ત ન્યાયાધીશની વડપણ હેઠળ એક સ્વતંત્ર જ્યુડિશિયલ કમિટીની રચના કરવામાં આવે.

દેશમાં લોકશાહી ઢબે ચૂંટણી યોજવા માટે મતદાર યાદીની વિશ્વસનીયતા સર્વોપરી છે. ચૂંટણી પંચની અંદર ચાલી રહેલા સત્તા સંઘર્ષ અને લાખો નાગરિકોના મતાધિકાર છીનવાઈ જવાના આક્ષેપો હવે અદાલતના દ્વારે પહોંચતા સમગ્ર મામલો અત્યંત સંવેદનશીલ બની ગયો છે. બોમ્બે હાઇકોર્ટ દ્વારા આગામી સપ્તાહે આ બંને અરજીઓ પર હાથ ધરાનારી તાકીદની સુનાવણીમાં અદાલત શું વલણ અપનાવે છે અને ચૂંટણી પંચ આ 14 નિર્ણયો અંગે શું ખુલાસો કરે છે, તેના પર દેશભરના બંધારણીય નિષ્ણાતોની નજર રહેશે.