કોલ્હાપુરમાં ‘ગોકુલ’ દૂધ સંઘ મુદ્દે રાજકીય ઘમાસાણ: સરકારી નોમિનીને વોટિંગ રાઈટ્સ સામે ખેડૂતો પશુઓ સાથે રસ્તા પર ઊતર્યા

મહારાષ્ટ્રના સહકારી ક્ષેત્રના દિગ્ગજ એકમ ગણાતા કોલ્હાપુરના પ્રતિષ્ઠિત ‘ગોકુલ’ દૂધ સહકારી સંઘના નિયંત્રણને લઈને શાસક મહાયુતિ અને વિપક્ષ વચ્ચે જોરદાર રાજકીય ટકરાવ શરૂ થયો છે. ભાજપના નેતૃત્વ હેઠળની મહારાષ્ટ્ર સરકારે સહકારી કાયદામાં ફેરફાર કરી સરકારી નોમિનેટેડ સભ્યોને મતદાનનો અધિકાર આપતો વટહુકમ બહાર પાડતાં વિવાદ વકર્યો છે. આ નિર્ણય દ્વારા લોકશાહી ઢબે ચૂંટાયેલા બોર્ડની બહુમતી ઉલટાવી દેવાનો આરોપ લગાવીને કોંગ્રેસ, વિપક્ષી મહાવિકાસ અઘાડી (MVA) અને દૂધ ઉત્પાદક ખેડૂતોએ પશુઓ સાથે રસ્તા પર ઊતરીને કલેક્ટર કચેરી સુધી વિશાળ જનઆક્રોશ મોરચો કાઢ્યો હતો.

પશુઓ સાથે કલેક્ટર કચેરી સુધી કૂચ: વકીલો અને ખેડૂત નેતાઓ જોડાયા

કોંગ્રેસના વરિષ્ઠ નેતા અને MLC સતેજ (બંટી) પાટિલની આગેવાની હેઠળ ‘રાજર્ષિ શાહૂ શેતકરી સમવિચારી અઘાડી’ દ્વારા કોલ્હાપુરના ઐતિહાસિક દશેરા ચોકથી જિલ્લા કલેક્ટર કચેરી સુધી મહામોરચાનું આયોજન કરવામાં આવ્યું હતું. આ આંદોલનમાં સમગ્ર જિલ્લામાંથી હજારો દૂધ ઉત્પાદક ખેડૂતો પોતાના પશુઓ (ગાય-ભેંસ) સાથે જોડાયા હતા. કાળા વાવટા અને વિરોધ પ્રદર્શનના બેનરો સાથે નીકળેલી આ રેલીમાં સાંસદ વિશાલ પાટિલ, ધૈર્યશીલ મોહિતે-પાટિલ તેમજ સ્વાભિમાની શેતકરી સંગઠનના પ્રમુખ રાજૂ શેટ્ટી ઉપસ્થિત રહ્યા હતા. સ્થાનિક વકીલોએ પણ સહકારી સંસ્થાઓની સ્વાયત્તતા અને લોકતાંત્રિક મૂલ્યોના રક્ષણ અર્થે આ વિરોધને ખુલ્લું સમર્થન આપ્યું હતું.

ચૂંટણીમાં પરાજય બાદ જનાદેશ ચોરીનો કોંગ્રેસનો ગંભીર આક્ષેપ

વિપક્ષે આક્ષેપ કર્યો છે કે ગોકુલ દૂધ સંઘની 25 બેઠકોની તાજેતરની ચૂંટણીમાં કોંગ્રેસ પ્રેરિત પેનલે 13 બેઠકો જીતીને સ્પષ્ટ બહુમતી મેળવી હતી, જ્યારે ભાજપ-મહાયુતિ ગઠબંધનને 12 બેઠકો મળી હતી. કોંગ્રેસનો આરોપ છે કે ચૂંટણીમાં થયેલી હાર પચાવી ન શકતાં સરકારે કાયદામાં સુધારો લાવી 4 સરકારી નોમિનીઓને વોટિંગ અધિકાર આપી દીધા છે, જેથી શાસક જૂથનું સંખ્યાબળ 12 થી કૃત્રિમ રીતે વધીને 16 થઈ જાય અને તેઓ સંસ્થાનો વહીવટ પોતાના હાથમાં લઈ શકે. વિપક્ષે આ પગલાને સહકાર ક્ષેત્રમાં જનાદેશની ખુલ્લેઆમ ચોરી ગણાવ્યું છે.

આ પણ વાંચો: મહારાષ્ટ્રના રાજકારણમાં મોટા ઉલટફેરના એંધાણ: શરદ પવાર અને પાર્થ પવાર વચ્ચે 48 કલાકમાં 2 મહત્વની બેઠકો

સરકારી વટહુકમ: ₹500 કરોડથી વધુ ટર્નઓવરવાળી સંસ્થાઓ માટે નવા નિયમો

મહારાષ્ટ્ર કેબિનેટે મહારાષ્ટ્ર કો-ઓપરેટિવ સોસાયટીઝ એક્ટ, 1960 માં વટહુકમ દ્વારા સુધારો કર્યો છે. આ નવી જોગવાઈ અનુસાર:

લાગુ થવાનો વ્યાપ: ડિસ્ટ્રિક્ટ સેન્ટ્રલ કો-ઓપરેટિવ બેંકો (DCCB) સિવાય ₹500 કરોડથી વધુનું વાર્ષિક ટર્નઓવર ધરાવતી તમામ મોટી સહકારી સંસ્થાઓ.

નોમિનેશન વ્યવસ્થા: આવી સંસ્થાઓની મેનેજિંગ કમિટીમાં રાજ્ય સરકાર 5 સભ્યોની નિમણૂક કરશે.

વોટિંગ રાઈટ્સ: આ 5 પૈકી 4 સભ્યોને બોર્ડ ઓફ ડિરેક્ટર્સની નિર્ણાયક બેઠકોમાં મતદાન કરવાનો સત્તાવાર અધિકાર મળશે.

વાર્ષિક ₹4,000 કરોડથી વધુનું જંગી ટર્નઓવર ધરાવતી ગોકુલ ડેરી આ વટહુકમના સીધા દાયરામાં આવી જતાં ચૂંટાયેલી સમિતિના ગણિત સંપૂર્ણપણે બદલાઈ ગયા છે.

મામલો હાઈકોર્ટમાં પહોંચ્યો, સમગ્ર રૂટ પર ચુસ્ત પોલીસ પહેરો

સરકારના આ વિવાદાસ્પદ વટહુકમને રદ કરાવવા માટે સમવિચારી અઘાડીએ બોમ્બે હાઈકોર્ટના દ્વાર ખખડાવ્યા છે. કોલ્હાપુર સર્કિટ બેંચમાં રજા હોવાના કારણે આ મામલાની સુનાવણી સોમવારે છત્રપતિ સંભાજીનગર બેંચ સમક્ષ મુકવામાં આવી હતી. આંદોલનકારીઓએ સતેજ પાટિલની અજિંક્યતારા ઓફિસ ખાતે બેઠક યોજીને આગળની કાનૂની અને આંદોલનાત્મક રણનીતિ નક્કી કરી હતી. કલેક્ટર કચેરી અને સંવેદનશીલ વિસ્તારોમાં શાંતિ જળવાઈ રહે તે માટે પોલીસ તંત્ર દ્વારા સઘન સુરક્ષા બંદોબસ્ત ખડકી દેવાયો હતો.

‘ગોકુલ’ દૂધ સંઘ વિવાદ અને સરકારી વટહુકમની મુખ્ય વિગતો

ગુજરાત બાદ હવે મહારાષ્ટ્રના સહકારી ક્ષેત્રમાં પણ રાજકીય વર્ચસ્વ જમાવવાની ખેંચતાણ ચરમસીમાએ પહોંચી છે. ખેડૂતો અને દૂધ ઉત્પાદકોના પરસેવાથી ઊભી થયેલી સહકારી ડેરીઓમાં સરકારી નોમિનીઓને વોટિંગ પાવર આપવાના નિર્ણયથી સહકારી ફેડરલિઝમ સામે મોટો પ્રશ્નાર્થ સર્જાયો છે. રસ્તા પર ખેડૂતોના વિરોધ પ્રદર્શન અને હાઈકોર્ટમાં કાનૂની લડાઈ વચ્ચે હવે એ જોવું મહત્વપૂર્ણ રહેશે કે અદાલત સરકારના આ વટહુકમને માન્ય રાખે છે કે પછી ચૂંટાયેલા બોર્ડના જનાદેશનું રક્ષણ કરે છે.