1 નવેમ્બરથી ફોન સ્ક્રીન પર કોલ કરનારનું સત્તાવાર નામ દર્શાવવું ફરજિયાત બનશે
દેશભરમાં ડિજિટલ ટેકનોલોજીના વિસ્તાર સાથે સાયબર છેતરપિંડી અને અજાણ્યા નંબરો પરથી આવતા સ્પામ કોલ્સનું દૂષણ અત્યંત ચિંતાજનક સ્તરે પહોંચ્યું છે. સામાન્ય નાગરિકોને ગેરમાર્ગે દોરી નાણાકીય ઠગાઈ આચરતી ટોળકીઓ પર કડક તવાઈ બોલાવવા માટે કેન્દ્ર સરકારે હવે ટેલિકોમ માળખામાં ક્રાંતિકારી ફેરફાર કરવાનો નિર્ણય કર્યો છે. દૂરસંચાર વિભાગ (DoT) દ્વારા જારી કરાયેલા નવા નિર્દેશો અનુસાર, મોબાઈલની રિંગ વાગતાં જ કોલ કરનાર વ્યક્તિનું અસલ અને નોંધાયેલું નામ સ્ક્રીન પર ચમકી જશે. આ નવી વ્યવસ્થાથી સામાન્ય યુઝર્સ હવે અજાણ્યા નંબર પરથી આવતા કોલને ઓળખી શકશે અને ફ્રોડનો ભોગ બનતાં બચી શકશે.
1 નવેમ્બરથી લાગુ થશે નવો નિયમ: DoT એ જારી કર્યો સત્તાવાર આદેશ
ટેલિકોમ રેગ્યુલેટરી માર્ગદર્શિકા અંતર્ગત દૂરસંચાર વિભાગ (Department of Telecommunications) દ્વારા કોલર ઓળખ પ્રણાલીના નિયમોમાં મોટો સુધારો કરવામાં આવ્યો છે. 13 October ના રોજ આ અંગેનો સત્તાવાર આદેશ જારી કરી દેવાયો છે, જે મુજબ 1 November, 2026 થી દેશભરના તમામ મોબાઈલ નેટવર્ક ગ્રાહકો માટે કોલર નેમ ડિસ્પ્લે કરવાની વ્યવસ્થા ફરજિયાત કરવામાં આવી રહી છે. હવેથી કોઈપણ મોબાઈલ નંબર પરથી ઇનકમિંગ કોલ આવશે ત્યારે ફોન નંબરની સાથોસાથ તે વ્યક્તિનું સત્તાવાર નામ પણ સ્ક્રીન પર જોવા મળશે.
કેવી રીતે કામ કરશે નવી પ્રણાલી અને ગ્રાહકોને શું ફાયદો થશે?
અત્યાર સુધી અજાણ્યા નંબરો પરથી કોલ આવે ત્યારે કોઈ ઇમરજન્સી કે મહત્ત્વપૂર્ણ કામ સમજીને લોકો ફોન રિસીવ કરી લેતા હતા, જે ઘણીવાર સ્પામ, માર્કેટિંગ કે સાયબર ઠગોના કૉલ નીકળતા હતા. નવી સિસ્ટમમાં યુઝરે સિમ કાર્ડ ખરીદતી વખતે કેવાયસી (KYC) દસ્તાવેજોમાં જે સત્તાવાર નામ નોંધાવ્યું હશે, તે જ નામ ટેલિકોમ કંપનીના ડેટાબેઝમાંથી સીધું સ્ક્રીન પર ડિસ્પ્લે થશે. આ પારદર્શક વ્યવસ્થાના લીધે લોકો ફોન ઉપાડતા પહેલાં જ જાણી શકશે કે કોલર કોણ છે. ખાસ કરીને વરિષ્ઠ નાગરિકો અને ગ્રામીણ વર્ગ, જેઓ વાતોમાં ફસાઈને સરળતાથી ઓનલાઇન છેતરપિંડીનો ભોગ બને છે, તેમના માટે આ સુવિધા મોટું સુરક્ષા કવચ પૂરું પાડશે.
નવી ટેલિકોમ વ્યવસ્થાનું તકનીકી માળખું અને વિગતો
કોલર આઈડેન્ટિટી પ્રક્રિયા અને તેના અમલીકરણ અંગેની મુખ્ય માહિતી નીચે મુજબ છે:
| વિગત | માહિતી |
| અમલવારીની તારીખ | 1 November, 2026 થી |
| સત્તાવાર આદેશ જારી તારીખ | 13 October, 2026 |
| નિયમનકારી સત્તામંડળ | દૂરસંચાર વિભાગ (DoT) |
| સપોર્ટેડ નેટવર્ક | 4G અને 5G નેટવર્ક |
| બિન-સહાયક નેટવર્ક | 2G અને 3G (ફીચર ફોન યુઝર્સને લાભ નહીં મળે) |
| ડેટા સોર્સ | સિમ ખરીદતી વખતે ટેલિકોમ રેકોર્ડમાં નોંધાયેલ સત્તાવાર નામ |
માત્ર 4G અને 5G યુઝર્સને જ મળશે લાભ: જૂના નેટવર્ક બાકાત
તકનીકી માળખાના અહેવાલ મુજબ, આ અત્યાધુનિક કોલર નેમ ફીચર હાલ પૂરતું માત્ર હાઈ-સ્પીડ ડેટા નેટવર્ક પર જ ઉપલબ્ધ બનશે. એટલે કે જે યુઝર્સ 4G અથવા 5G સેવાઓ અને સ્માર્ટફોનનો ઉપયોગ કરે છે તેઓ જ આ સુવિધા મેળવી શકશે. જે ગ્રાહકો હજુ પણ જૂના 2G કે 3G નેટવર્ક અને સાદા ફીચર ફોન પર નિર્ભર છે, તેમને પ્રારંભિક તબક્કે આ ટેકનોલોજીનો સીધો લાભ મળી શકશે નહીં.
સ્ક્રીન પર નામ દેખાય છતાં નાગરિકોએ સાવધ રહેવું અનિવાર્ય
ટેકનોલોજી આધારિત આ સુવિધાથી સ્પામ કોલિંગ પર મોટો અંકુશ આવશે, તેમ છતાં સાયબર સુરક્ષા નિષ્ણાતોએ સાવચેતી જાળવી રાખવાની સલાહ આપી છે. સાયબર માફિયાઓ ઘણીવાર બોગસ આઈડી કે અન્યના નામે ઇશ્યૂ થયેલા સિમ કાર્ડનો ઉપયોગ કરીને પણ છેતરપિંડી કરી શકે છે. આથી, સ્ક્રીન પર ગમે તે નામ દેખાય તો પણ અજાણ્યા કોલ પર પોતાના બેંક એકાઉન્ટની વિગતો, ક્રેડિટ-ડેબિટ કાર્ડ નંબર, OTP કે ગુપ્ત પાસવર્ડ ક્યારેય કોઈ સાથે શેર ન કરવા જોઈએ. કોઈ શંકાસ્પદ વાતચીત જણાય તો સામેથી સંબંધિત સંસ્થાના સત્તાવાર હેલ્પલાઇન નંબર પર કોલ કરીને જ ખરાઈ કરવી જરૂરી છે.
કેન્દ્ર સરકાર અને દૂરસંચાર વિભાગ દ્વારા લેવાયેલો આ નિર્ણય ભારતીય ટેલિકોમ ક્ષેત્રે સુરક્ષા અને પારદર્શિતા વધારવાની દિશામાં માઇલસ્ટોન સાબિત થશે. 1 નવેમ્બરથી 4G અને 5G વપરાશકર્તાઓ માટે કોલરનું સત્તાવાર નામ સ્ક્રીન પર આવવાથી રોજિંદા નકામા કોલ્સ અને છેતરપિંડીના પ્રયાસોમાં મોટો ઘટાડો થશે. ડિજિટલ યુગમાં સરકારી ટેકનોલોજીકલ સુરક્ષાની સાથોસાથ સામાન્ય નાગરિકોની વ્યક્તિગત સતર્કતા જ સાયબર ગુનાઓ સામેનું સાચું હથિયાર બની રહેશે.
