અલ નીનો નહીં, PDO ના લીધે ગુજરાતમાં વરસી રહ્યો છે ધોધમાર વરસાદ!

ચોમાસાનું નવું વિજ્ઞાન: મોસમી આગાહીઓને ખોટી ઠેરવીને ગુજરાતમાં 14 કલાકમાં 400 મિ.મી.થી વધુ વરસાદ વરસ્યો છે. હવામાનશાસ્ત્રીઓના મતે આ મુશળધાર વરસાદ પાછળ અલ્ નીનો નહીં, પરંતુ પેસિફિક મહાસાગરમાં સક્રિય ‘પેસિફિક ડેકાડલ ઓસિલેશન’ (PDO) નો મજબૂત નકારાત્મક તબક્કો જવાબદાર છે.

14 કલાકમાં 400 mm થી વધુ વરસાદ: જળબંબાકારની સ્થિતિ

ગુજરાતમાં ચોમાસાએ પોતાનું રૌદ્ર સ્વરૂપ બતાવ્યું છે. દક્ષિણ ગુજરાત અને મધ્ય ગુજરાતના અનેક વિસ્તારોમાં માત્ર 14 કલાકના ટૂંકા ગાળામાં વિક્રમજનક વરસાદ નોંધાયો છે, જેના કારણે નદીઓ છલકાઈ છે, રસ્તાઓ અને ખેતરો જળમગ્ન થયાં છે.

ભારે વરસાદના મુખ્ય આંકડા:

ચીખલી (નવસારી): 451 મિ.મી.

ધોળકા (અમદાવાદ): 440 મિ.મી.

ખેરગામ (નવસારી): 431 મિ.મી.

ઉમરપાડા (સુરત): 405 મિ.મી.

ઉમરગામ (વલસાડ): 365 મિ.મી.

દુષ્કાળની આગાહી કેમ ખોટી પડી?

મહિનાઓ પહેલાં અમેરિકન અને સ્થાનિક હવામાન મોડેલોએ ‘અલ્ નીનો’ (El Niño) ની અસરને લીધે ભારતમાં વરસાદની ખાધ અને દુષ્કાળની આશંકા વ્યક્ત કરી હતી. જોકે, વાસ્તવિકતા તદ્દન વિપરીત રહી. હવામાનશાસ્ત્રીઓના મતે આગાહીકારોએ ENSO (અલ્ નીનો/લા નીના) પર વધુ ધ્યાન આપ્યું અને દાયકાઓ સુધી ચાલતી PDO (Pacific Decadal Oscillation) ની અસરને ઓછી આંકી.

આ પણ વાંચો: દિલ્હીથી ચેન્નાઈ અને ગુજરાતમાં સોના-ચાંદીના ભાવ ગગડ્યા; જાણો આજના દર

PDO એટલે શું? (તે ENSO થી કેમ અલગ છે?)

પેસિફિક ડેકાડલ ઓસિલેશન (PDO) એ પેસિફિક મહાસાગરની સપાટીના તાપમાનમાં આવતા ફેરફારની લાંબા ગાળાની પેટર્ન છે.

સમયગાળો: ENSO (અલ્ નીનો/લા નીના) ની અસર થોડા મહિનાઓથી 2 વર્ષ સુધી રહે છે, જ્યારે PDO નો એક તબક્કો 20 થી 30 વર્ષ (દાયકાઓ) સુધી ચાલે છે.

સકારાત્મક (Positive) તબક્કો: ઉત્તર-પૂર્વીય પેસિફિક ગરમ અને મધ્ય પેસિફિક ઠંડું રહે છે. આ તબક્કામાં ભારતમાં નબળું ચોમાસું કે દુષ્કાળ જોવા મળે છે.

નકારાત્મક (Negative) તબક્કો: ઉત્તર-પૂર્વીય પેસિફિક ઠંડું અને મધ્ય ભાગ ગરમ રહે છે. હાલમાં PDO 1.3 થી 1.6 ના તીવ્ર મૂલ્ય સાથે મજબૂત નકારાત્મક તબક્કામાં છે.

નકારાત્મક PDO અને ગુજરાતમાં વરસાદનું વિજ્ઞાન

ભેજનું મજબૂત પ્રવાહ: નકારાત્મક PDO ભારત પર ભેજયુક્ત પવનોના પ્રવાહને વેગ આપે છે. તે અલ્ નીનોની વિપરીત અસરોને પણ દબાવી દે છે.

અરબી સમુદ્ર પર અસર: ગુજરાત જેવા પશ્ચિમ ભારતના રાજ્યોમાં અરબી સમુદ્રમાંથી આવતા ભેજ પર PDO ની સીધી અસર પડે છે.

ભૌગોલિક પરિબળો: ચીખલી અને ઉમરગામ જેવા વિસ્તારો પર્વતીય ભૂપ્રદેશ અને દરિયાની નજીક હોવાથી ત્યાં સ્થાનિક હવામાન સાથે ભળીને મેઘતાંડવની સ્થિતિ સર્જાય છે.

PDO ને ઓછો આંકવાના મુખ્ય કારણો

ટૂંકા ગાળાના મોડેલ્સ: મોટાભાગના આબોહવા મોડેલ્સ મોસમી (Seasonal) સ્કેલ પર કામ કરે છે, જે ENSO ને સરળતાથી કેપ્ચર કરે છે પરંતુ દાયકાઓના લાંબા PDO ચક્રને સચોટ રીતે અનુકરણ કરી શકતા નથી.

ગ્લોબલ વોર્મિંગની અસર: આબોહવા પરિવર્તનથી સમુદ્રનું તાપમાન વધી રહ્યું છે, જે PDO ના નકારાત્મક તબક્કાને વધુ તીવ્ર બનાવી રહ્યું છે.

ભવિષ્યનો સંકેત: જો PDO આગામી સમયમાં નકારાત્મક તબક્કામાં રહેશે, તો ભારતના વિવિધ ભાગોમાં આગામી વર્ષોમાં પણ અતિભારે વરસાદ અને પૂરની ઘટનાઓ ચાલુ રહેવાની શક્યતા છે. હવામાન આગાહીમાં હવે ENSO સિવાય PDO, IOD (ઈન્ડિયન ઓશન ડાયપોલ) અને AMO ને પણ સમાન મહત્વ આપવું જરૂરી બન્યું છે.