ભાવનગરનો લઠ્ઠાકાંડ એ ગુજરાતના ડ્રાય સ્ટેટના દંભનું વરવું પરિણામ છે!
અમીરોના ફાર્મહાઉસમાં બ્લેક લેબલ અને ગરીબોના નસીબમાં મિથેનોલ!
ગુજરાતની સિવિલ હોસ્પિટલોના આઈસીયુ વોર્ડમાં જ્યારે ગરીબ મજૂરો તરફડીને મરી રહ્યા હોય અને તેમની વિધવા પત્નીઓના આક્રંદથી છાપાના પાના ભરાઈ જાય, ત્યારે આપણે તેને લઠ્ઠાકાંડ કહીએ છીએ. સિસ્ટમ બે-ચાર પોલીસવાળાને સસ્પેન્ડ કરે છે, નેતાઓ વળતરના ચેક વહેંચે છે અને બે અઠવાડિયા પછી બધું જ રાબેતા મુજબ ચાલુ થઈ જાય છે. પણ ભાવનગરમાં સર્જાયેલી આ દુર્ઘટના કોઈ અકસ્માત નથી; આ એક પ્રસ્થાપિત સિસ્ટમ દ્વારા આચરવામાં આવેલો કાયદેસરનો નરસંહાર છે! આપણે એક એવા રાજ્યમાં જીવીએ છીએ જ્યાં દારૂબંધી વાસ્તવમાં માત્ર એક કાગળ પરનો નિયમ છે, જેણે દારૂ પીવાના શોખને અમીરો માટે સ્ટેટસ સિમ્બોલ અને ગરીબો માટે મૃત્યુદંડ બનાવી દીધો છે. આજે કોઈ પોકળ આદર્શવાદની વાતો નથી કરવી. પણ ગુજરાતના ડ્રાય સ્ટેટનો દંભ, મિથેનોલની મિલાવટ અને અમેરિકાના ઇતિહાસમાંથી આપણે કેમ કોઈ બોધપાઠ નથી લીધો તે સવાલ જરૂર થાય છે.
જ્યારે તમે ગુજરાતમાં દારૂબંધીના કાયદાને ઝીણવટથી જુઓ, ત્યારે તમને સમજાશે કે આ કાયદો નૈતિકતા જાળવવા માટે નહીં, પણ એક સમાંતર અર્થવ્યવસ્થા ચલાવવા માટે જીવતો રાખવામાં આવ્યો છે. જે કાયદો આખા રાજ્યમાં સમાન રીતે લાગુ ન થઈ શકે, તે કાયદો આપોઆપ ભ્રષ્ટાચારનું સૌથી મોટું હથિયાર બની જાય છે.
મૃત્યુનો વર્ગભેદ: સિંગલ માલ્ટથી લઈને પ્લાસ્ટિકની થેલી સુધી
ગુજરાતમાં દારૂ બંધ નથી, માત્ર મોંઘો છે. આ એક વણલખ્યો નિયમ છે કે જો તમારા ખિસ્સામાં પૈસા હોય, તો અમદાવાદ, સુરત કે ભાવનગર-રાજકોટના કોઈપણ પોશ વિસ્તારમાં તમને રાતના બે વાગ્યે પ્રીમિયમ સ્કોચ કે સિંગલ માલ્ટની હોમ ડિલિવરી મળી જાય છે. અમીરો અને વગદાર લોકોના ફાર્મહાઉસમાં ચાલતી મહેફિલોમાં ક્યારેય પોલીસ ત્રાટકતી નથી, કારણ કે તેમણે સિસ્ટમનું કવચ ખરીદી લીધું છે.
બીજી તરફ એક મજૂર છે. આખો દિવસ ફેક્ટરીમાં કે કન્સ્ટ્રક્શન સાઇટ પર કાળી મજૂરી કરીને તેના હાડકાં તૂટી ગયા છે. તેને પોતાના શારીરિક થાક અને માનસિક નિરાશામાંથી ભાગવા માટે સસ્તો નશો જોઈએ છે. તે 2000 રૂપિયાની વિદેશી દારૂની બોટલ ખરીદી શકતો નથી. એટલે તે પોતાના વિસ્તારના બૂટલેગર પાસે જાય છે અને 20 રૂપિયામાં પ્લાસ્ટિકની થેલીમાં ભરેલું ઝેર ખરીદે છે. સિસ્ટમ જાણે છે કે ગરીબ માણસ લાંચ આપી શકતો નથી, એટલે તે મરી જાય તો પણ કોઈને ફરક પડતો નથી. આ દારૂબંધી નથી, આ આર્થિક વર્ગભેદ છે જે નક્કી કરે છે કે કોણ સુરક્ષિત પીશે અને કોણ પીધા પછી સીધો સ્મશાને જશે.
અમેરિકાની ભૂલ અને અલ કપોનનો જન્મ: કાયદાથી નૈતિકતા ન થોપી શકાય
આપણે ગુજરાતમાં જે પ્રયોગ કરી રહ્યા છીએ, તેવો જ એક નિષ્ફળ પ્રયોગ અમેરિકા આજથી 100 વર્ષ પહેલાં કરી ચૂક્યું છે. 1920માં અમેરિકન સરકારે નૈતિકતાના નામે આખા દેશમાં સંપૂર્ણ દારૂબંધી લાગુ કરી હતી. સરકારને લાગ્યું કે દારૂ બંધ કરવાથી ગુનાખોરી ઘટશે અને લોકો સંસ્કારી બનશે.
પણ પરિણામ બિલકુલ ઊંધું આવ્યું! લોકોએ દારૂ પીવાનું બંધ ન કર્યું, ઉલટાનું અમેરિકામાં અંડરવર્લ્ડ અને માફિયારાજનો જન્મ થયો. અલ કપોન જેવા ખૂંખાર માફિયાઓએ આખા અમેરિકામાં ગેરકાયદેસર દારૂની સપ્લાય ચેન ઊભી કરી દીધી. પોલીસ, ન્યાયાધીશો અને નેતાઓ અલ કપોનના પેરોલ પર આવી ગયા. સૌથી ભયાનક વાત એ હતી કે સારા દારૂની અછત ઊભી થતાં લોકોએ સસ્તો અને ઝેરી દારૂ પીવાનું શરૂ કર્યું, જેમાં 10,000 થી વધુ અમેરિકનોના મોત થયા! આખરે 1933માં અમેરિકન સરકારે હારીને સ્વીકારવું પડ્યું કે કોઈ કાયદો માણસને બળજબરીથી નૈતિક ન બનાવી શકે. તેમણે દારૂબંધી હટાવી લીધી. (ગુજરાતમાંથી પણ દારૂબંધી હટાવી લેવી જોઈએ એવું કહેવાનો અહી અર્થ નથી.)
મિથેનોલનું ઘાતક અર્થશાસ્ત્ર: પાણી ની થેલીમાં આવતું મોત
હવે સમજીએ કે આ લઠ્ઠાકાંડ વાસ્તવમાં થાય છે કઈ રીતે. પીવાલાયક દારૂ ઈથેનોલમાંથી બને છે, જે અનાજ કે ફળોના આથવણથી તૈયાર થાય છે. પણ ગુજરાતમાં દારૂ બનાવવો ગેરકાયદેસર હોવાથી બૂટલેગરો માટે સાચો દારૂ બનાવવો મોંઘો અને જોખમી છે.
તેથી તેઓ શોર્ટકટ અપનાવે છે. ગુજરાત એક કેમિકલ હબ છે. અહીંની ફેક્ટરીઓમાંથી ઔદ્યોગિક સોલ્વન્ટ તરીકે વપરાતું કેમિકલ મિથેનોલ આસાનીથી અને સસ્તામાં ચોરી શકાય છે. બૂટલેગરો આ મિથેનોલને પાણીમાં ભેળવીને ગરીબોને પકડાવી દે છે. મિથેનોલ દેખાવમાં અને સ્વાદમાં દારૂ જેવું જ લાગે છે, પણ તે શરીરમાં જતાં જ ફોર્માલ્ડીહાઈડ નામના અત્યંત ઝેરી તત્ત્વમાં ફેરવાઈ જાય છે. માત્ર 20 મિલીલીટર મિથેનોલ માણસની આંખોની રોશની કાયમ માટે છીનવી લે છે, અને 40 મિલીલીટર સીધો જીવ લઈ લે છે! આ કોઈ અકસ્માત નથી, આ કેમિકલ ટેરરિઝમ છે જે સિસ્ટમની મીઠી નજર હેઠળ ચાલી રહ્યો છે.
જ્યાં સુધી દારૂબંધીનો સાચો અને કડક અમલ નહિ થાય ત્યાં સુધી ભાવનગર, બોટાદ કે સુરતમાં આવા લઠ્ઠાકાંડ થતા જ રહેશે. કાગળ પર દારૂબંધી રાખીને ટેબલ નીચેથી હપ્તા ઉઘરાવવાની આ વ્યવસ્થાએ હજારો ગરીબ પરિવારોને બરબાદ કરી નાખ્યા છે.
સરકારે નક્કી કરવું પડશે કે તેને કાગળ પરનો આદર્શવાદ જોઈએ છે કે પછી જમીન પર જીવતા માણસોની જિંદગી. જો દારૂબંધી ખરેખર લાગુ કરવી હોય, તો સિંગલ માલ્ટ પીનારા અમીરો અને મિથેનોલ પીનારા ગરીબો બંને માટે કાયદો સરખો હોવો જોઈએ. અને જો તે શક્ય ન હોય, તો આ દંભનો અંત લાવીને નવી નીતિ ઘડવાનો સમય આવી ગયો છે. માણસ નશાથી મરે તે ખરાબ છે, પણ સરકારના દંભ અને માફિયાઓના ગઠબંધનથી મરે, તે એક સભ્ય સમાજ માટે સૌથી મોટી શરમ છે.
સરકારે જાતે પીવડાવેલું ઝેર: અમેરિકાના દારૂબંધીના ઈતિહાસમાં એક સૌથી કાળું પ્રકરણ છે. 1926 માં જ્યારે લોકો ગેરકાયદેસર રીતે ઔદ્યોગિક આલ્કોહોલ પીવા લાગ્યા, ત્યારે અમેરિકન સરકારે તે અટકાવવા માટે એક ભયાનક નિર્ણય લીધો. સરકારે ફેક્ટરીના માલિકોને આદેશ આપ્યો કે તેઓ પોતાના ઔદ્યોગિક આલ્કોહોલમાં મિથેનોલ અને ક્લોરોફોર્મ જેવા ઝેરી રસાયણો ફરજિયાત ભેળવે, જેથી લોકો તેને પીવે નહીં! પરિણામ? લોકો તો નશાની લતમાં પી ગયા અને સરકારના આ આદેશના કારણે હજારો લોકો મરી ગયા. આને ઇતિહાસમાં ગવર્નમેન્ટ પોઇઝનિંગ કહેવાય છે.
બ્લાઇન્ડ પિગ્સની સાયકોલોજી: અમેરિકામાં જ્યારે દારૂબંધી હતી, ત્યારે ગેરકાયદેસર દારૂના અડ્ડાઓને બ્લાઇન્ડ પિગ્સ અથવા સ્પીકઇઝી કહેવામાં આવતું. આ જગ્યાઓ પર પ્રવેશ માટે ચોક્કસ પાસવર્ડ હતા. ગુજરાતમાં આજે પણ બૂટલેગરો આ જ સિસ્ટમ વાપરે છે. પોલીસની નજરથી બચવા માટે કોડ વર્ડ્સ અને વોટ્સએપના ટેમ્પરરી ગ્રુપ્સનો ઉપયોગ થાય છે. ટેકનોલોજી બદલાઈ છે, પણ બૂટલેગિંગની સાયકોલોજી 100 વર્ષ જૂની જ છે.
આંખ કેમ ફૂટી જાય છે? લઠ્ઠાકાંડમાં બચી ગયેલા મોટાભાગના લોકો આંધળા કેમ થઈ જાય છે? વિજ્ઞાન સમજાવે છે કે જ્યારે મિથેનોલ શરીરમાં જાય છે, ત્યારે તે ઓક્સિડાઈઝ થઈને ફોર્મિક એસિડ બનાવે છે. આ એસિડ સૌથી પહેલા માણસની ઓપ્ટિક નર્વ (આંખની ચેતા) પર હુમલો કરે છે અને તેના કોષોને બાળી નાખે છે. માણસ મરતા પહેલા પોતાની દુનિયામાં કાયમી અંધકાર છવાઈ જતો ‘જુએ છે’.
