ભારતના 36 માંથી 4 રાફેલ જેટ ગુમ હોવાના બ્રિટિશ રિપોર્ટને ભારતીય વાયુસેનાએ ફગાવ્યો, નક્કર પુરાવા સાથે પાકિસ્તાની પ્રચારની ખોલી પોલ
મે 2025 માં ભારત અને પાકિસ્તાન વચ્ચે થયેલા ત્રણ દિવસના સૈન્ય સંઘર્ષ અને ‘ઓપરેશન સિંદૂર’ ને દોઢ વર્ષ વીતી ચૂક્યું છે. સરહદ પર હથિયારોનું યુદ્ધ ભલે શાંત થઈ ગયું હોય, પરંતુ આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે આંકડાઓ અને માહિતીનું યુદ્ધ હજુ પણ ચાલુ છે. તાજેતરમાં બ્રિટિશ એવિએશન મેગેઝિન ‘ફ્લાઇટગ્લોબલ’ (FlightGlobal) ના એક રિપોર્ટમાં ભારતીય વાયુસેના પાસે 36 ને બદલે માત્ર 32 રાફેલ વિમાનો હોવાનો દાવો કરવામાં આવતા સંરક્ષણ અને રાજકીય જગતમાં ગરમાવો આવી ગયો છે. જોકે, ભારતના સંરક્ષણ મંત્રાલય અને વાયુસેનાના ભૂતપૂર્વ અધિકારીઓએ સચોટ પુરાવાઓ રજૂ કરીને આ દાવાને સદંતર ખોટો સાબિત કર્યો છે.
શું છે ‘ફ્લાઇટગ્લોબલ’નો વિવાદાસ્પદ રિપોર્ટ?
આ વિવાદનું મૂળ બ્રિટિશ એવિએશન પ્રકાશન ‘ફ્લાઇટગ્લોબલ’ દ્વારા એમ્બ્રેર (Embraer) સાથેના સહયોગમાં બહાર પાડવામાં આવેલી નવી ‘વર્લ્ડ એર ફોર્સીસ ડિરેક્ટરી 2027’ માં રહેલું છે. આ ડિરેક્ટરીમાં ભારતીય વાયુસેના (IAF) ના સક્રિય ‘રાફેલ DH/EH’ વિમાનોની સંખ્યા 32 દર્શાવવામાં આવી છે, જ્યારે ભારતે ફ્રાન્સ પાસેથી કુલ 36 રાફેલ (28 સિંગલ-સીટ EH અને 8 ટ્વીન-સીટ DH) ખરીદ્યા હતા. આશ્ચર્યની વાત એ છે કે નવેમ્બર 2025 માં પ્રકાશિત થયેલી અગાઉની આવૃત્તિમાં 35 રાફેલ દર્શાવાયા હતા અને હવે કોઈ સ્પષ્ટતા કે પુરાવા વિના આંકડો ઘટાડીને 32 કરી દેવાયો છે, જ્યારે પાકિસ્તાનના ‘સાબ 2000 એરીયે’ વિમાનોની સંખ્યા પણ 9 થી ઘટાડીને 7 બતાવાઈ છે.
કાનૂની જવાબદારીમાંથી હાથ ઊંચા અને પાકિસ્તાની મીડિયાનો પ્રચાર
આ રિપોર્ટ યુકે સ્થિત એવિએશન ડેટા કંપની ‘સિરિયમ’ (Cirium) ના ડેટા પર આધારિત છે, પરંતુ ફ્લાઇટગ્લોબલે રિપોર્ટમાં એક ફૂટનોટ ઉમેરીને સ્પષ્ટ લખ્યું છે કે આ માહિતીમાં કોઈ ભૂલ હોય તો તેની કોઈ કાનૂની જવાબદારી રહેશે નહીં. બીજી તરફ, પાકિસ્તાની મીડિયા, ખાસ કરીને ‘ડોન’ (Dawn) અખબારે આ રિપોર્ટને આધાર બનાવીને મે 2025 ના સંઘર્ષમાં 4 ભારતીય રાફેલ તોડી પાડવાના પાકિસ્તાનના જૂના દાવાને સાચો ઠેરવવાનો પ્રયાસ શરૂ કર્યો છે.
આ પણ વાંચો: મા-બાપના ઠપકાથી ડરીને નીકળી, હવસખોરોની જાળમાં ફસાઈ માસૂમ, 4 સામે FIR!
બ્રિટિશ રિપોર્ટ અને પાકિસ્તાની દાવાઓ સામે ભારતના નક્કર પુરાવા
| પુરાવો / સ્ત્રોત | હકીકત અને સ્પષ્ટતા |
| IAF નું જૂન 2026 નું ટેન્ડર | ભારતીય વાયુસેનાએ તમામ 36 રાફેલ વિમાનો માટે ‘બ્રિજ સપોર્ટ’ (ટેકનિકલ અને લોજિસ્ટિક્સ સપોર્ટ) માટે ટેન્ડર બહાર પાડ્યું, જે સંપૂર્ણ કાફલો અકબંધ હોવાનું સાબિત કરે છે. |
| પ્રજાસત્તાક દિવસ 2026 ફ્લાયપાસ્ટ | પાકિસ્તાન તરફી લેખકે જે BS-022 રાફેલ તોડી પાડવાનો દાવો કર્યો હતો, તે વિમાને 2026 ની પરેડમાં આકાશમાં ઉડાન ભરી હતી. |
| ભૂતપૂર્વ IAF વાઇસ ચીફનું નિવેદન | એર માર્શલ નર્મદેશ્વર તિવારી (નિવૃત્ત) એ આંકડાઓને ખોટા ગણાવ્યા અને જણાવ્યું કે કથિત ટેઈલ નંબર ધરાવતા વિમાનો આંતરરાષ્ટ્રીય કવાયતોમાં ભાગ લઈ ચૂક્યા છે. |
| દસોલ્ટ એવિએશનના CEO | રાફેલ બનાવતી ફ્રેન્ચ કંપનીના CEO એરિક ટ્રેપિયરે પણ જૂન 2025 માં પાકિસ્તાનના દાવાઓને ‘અચોક્કસ’ (inaccurate) ગણાવ્યા હતા. |
| સ્ક્વોડ્રન લીડર શિવાંગી સિંહ | પાકિસ્તાને તેમને યુદ્ધકેદી બનાવ્યાનો ખોટો પ્રચાર કર્યો હતો, પરંતુ બાદમાં અંબાલા એરબેઝ પર રાષ્ટ્રપતિ દ્રૌપદી મુર્મુ સાથે તેમની તસવીર સામે આવી હતી. |
પેઈડ પ્રચાર અને પાકિસ્તાનના વિરોધાભાસી આંકડા
સંરક્ષણ મંત્રાલયના અધિકારીઓએ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે સિરિયમ જેવી કંપનીઓ જાહેર ફ્લાઇટ-ટ્રેકિંગના આધારે અંદાજ લગાવે છે અને મેન્ટેનન્સ કે અપગ્રેડેશનમાં રહેલા વિમાનો તેમાં ન દેખાય તો તેનો અર્થ એ નથી કે તે નષ્ટ થયા છે. બીજી તરફ, X એકાઉન્ટ ‘TheLegateIN’ ના દાવા મુજબ, આ રિપોર્ટ પાકિસ્તાન તરફી લેખક એલન વોર્ન્સના અહેવાલો પર આધારિત છે, જેમને પાકિસ્તાન એર ફોર્સે પ્રચારાત્મક લેખો લખવા માટે 34,000 પાઉન્ડથી વધુ રકમ ચૂકવી હોવાનો આરોપ છે. વોર્ન્સે BS-001, BS-021, BS-022 અને BS-027 રાફેલ તૂટી પડ્યાનો દાવો કર્યો હતો, જે 2026 ની પરેડમાં BS-022 ની ઉડાનથી ખોટો સાબિત થયો. ખુદ પાકિસ્તાનના વડાપ્રધાન શાહબાઝ શરીફે પણ અલગ-અલગ સમયે 3, 4 અને 6 વિમાનો તોડી પાડવાના વિરોધાભાસી આંકડા આપ્યા છે, પરંતુ આજ સુધી એક પણ કાટમાળ કે સેટેલાઇટ પુરાવો રજૂ કરી શક્યા નથી.
‘ઓપરેશન સિંદૂર’, રાજકીય ચર્ચા અને વધુ રાફેલ ખરીદવાની તૈયારી
પહેલગામ આતંકી હુમલામાં 26 નિર્દોષ લોકોના મોતનો બદલો લેવા ભારતે 7 મે, 2025 ના રોજ ‘ઓપરેશન સિંદૂર’ શરૂ કરી પાકિસ્તાનની આતંકી છાવણીઓ અને 11 લશ્કરી સ્થળો પર બોમ્બમારો કર્યો હતો, જેનાથી 10 મે, 2025 ના રોજ પાકિસ્તાનને યુદ્ધવિરામ માટે મજબૂર થવું પડ્યું હતું. સંઘર્ષ બાદ ભારતમાં વિપક્ષે સંસદમાં વિમાનોના નુકસાન અંગે સવાલો ઉઠાવ્યા હતા, જેના જવાબમાં સંરક્ષણ પ્રધાન રાજનાથ સિંહે કહ્યું હતું કે પરીક્ષામાં ‘પરિણામ મહત્ત્વનું હોય છે, પેન્સિલ તૂટી કે પેન ખોવાઈ તે નહીં’. ભૂતપૂર્વ વાયુસેના વડા એપી સિંહે પણ સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે ભારતે હવામાં 6 પાકિસ્તાની જેટ તોડી પાડ્યા હતા. આ વિવાદો વચ્ચે ભારત પોતાની હવાઈ શક્તિ વધુ મજબૂત કરવા નૌકાદળ માટે 26 રાફેલનો ઓર્ડર આપી ચૂક્યું છે અને વાયુસેના માટે વધુ 114 રાફેલ ખરીદવાની પ્રક્રિયા પણ વિચારણા હેઠળ છે.
બ્રિટિશ મેગેઝિનના અસત્તાવાર અને અપૂરતા ડેટા પર આધારિત રિપોર્ટનો સહારો લઈને પાકિસ્તાન ભલે ભ્રમ ફેલાવવાનો પ્રયાસ કરે, પરંતુ ભારતીય વાયુસેનાના ટેન્ડર અને ફ્લાયપાસ્ટ જેવા નક્કર પુરાવાઓએ સત્ય દુનિયા સામે મૂકી દીધું છે. ભારતના તમામ 36 રાફેલ વિમાનો સંપૂર્ણપણે સુરક્ષિત છે અને આગામી સમયમાં વધુ 140 (26 નૌકાદળ + 114 વાયુસેના) રાફેલ વિમાનોના ઉમેરા સાથે ભારતીય સેનાની તાકાત અજેય બનવા જઈ રહી છે.
