દિલ્હી-NCRમાં મહિલા સુરક્ષા મુદ્દે સુપ્રીમ કોર્ટ લાલઘૂમ: રાત્રે 10 વાગ્યે પણ સલામતી સુનિશ્ચિત કરવા આદેશ

દેશની રાજધાની દિલ્હી અને આસપાસના વિસ્તારોમાં મહિલાઓ સામે વધી રહેલા જાતીય ગુનાઓ અને અસુરક્ષાના વાતાવરણને લઈને દેશની સર્વોચ્ચ અદાલતે અત્યંત ગંભીર વલણ અપનાવ્યું છે. સુપ્રીમ કોર્ટે કેન્દ્ર સરકાર તેમજ દિલ્હી પોલીસ વહીવટીતંત્રની કાર્યશૈલી સામે નારાજગી વ્યક્ત કરતાં સ્પષ્ટ નિર્દેશ આપ્યા છે કે સત્તાવાળાઓએ માત્ર ગુનો બન્યા પછી દોડધામ કરવાને બદલે ગુના અટકાવવા માટે મજબૂત પૂર્વતૈયારી કરવી જોઈએ. ન્યાયતંત્રએ ભારપૂર્વક જણાવ્યું છે કે દરેક નાગરિકને ભયમુક્ત વાતાવરણ આપવું એ તંત્રની પ્રાથમિક બંધારણીય જવાબદારી છે.

અડધી રાત્રે પણ નિર્ભય વાતાવરણની તાકીદ

જસ્ટિસ જે.બી. પારડીવાલાની અધ્યક્ષતાવાળી બેન્ચ સમક્ષ દિલ્હી-NCRમાં તાજેતરમાં બનેલી અત્યાચારની ઘટનાઓની સ્વતઃ સંજ્ઞાન (Suo Motu) અરજી પર સુનાવણી હાથ ધરાઈ હતી. સુનાવણી દરમિયાન બેન્ચે આકરું વલણ અપનાવતા કહ્યું કે, એનસીટી દિલ્હીમાં વસતી દરેક મહિલા અને યુવતી જાહેર માર્ગો તેમજ પબ્લિક ટ્રાન્સપોર્ટમાં કોઈપણ સમયે સંપૂર્ણ સલામતીનો અનુભવ કરવો જોઈએ. પછી ભલે તે રાત્રે 10 વાગ્યે પગપાળા જતી હોય કે મેટ્રો અને બસ દ્વારા મુસાફરી કરતી હોય, સુરક્ષા વ્યવસ્થા એવી હોવી જોઈએ કે કોઈ પણ જગ્યાએ ભયનો અહેસાસ ન થાય.

તાજેતરના કમકમાટીભર્યા કેસો અને નિર્ભયા કેસનો સંદર્ભ

કોર્ટે તાજેતરમાં સગીરાઓ અને મહિલાઓ સાથે બનેલી ચોંકાવનારી ઘટનાઓ પર ઊંડી ચિંતા વ્યક્ત કરી હતી. સુપ્રીમ કોર્ટે 28 સપ્ટેમ્બરના રોજ આ શ્રેણીબદ્ધ ઘટનાઓની ગંભીરતાને ધ્યાને લઈ સુઓ મોટુ નોંધ લીધી હતી, જેમાં મુખ્યત્વે:

કાલકાજી નજીકના આસ્થા કુંજ પાર્કમાં 17 વર્ષીય સગીરા પર બનેલી કથિત સામૂહિક દુષ્કર્મની ઘટના (21 સપ્ટેમ્બર).

સ્વરૂપ નગરમાં સગીર વયની બાળકી પર થયેલો કથિત ગેંગરેપ.

ગ્રેટર નોઈડાથી દિલ્હી તરફ જઈ રહેલી મુસાફર બસમાં 16 વર્ષીય કિશોરી પર જાતીય સતામણીનો કેસ.

અદાલતે વેધક સવાલ ઉઠાવ્યો હતો કે શું 2012ના નિર્ભયા કાંડ બાદ પણ તંત્રએ કોઈ બોધપાઠ લીધો છે કે કેમ? બંધારણની કલમ 21 અંતર્ગત મળેલા ગરિમાપૂર્ણ અને હિંસામુક્ત જીવન જીવવાના અધિકારનો ઉલ્લેખ કરતાં અદાલતે કહ્યું કે જાહેર પાર્ક, રસ્તા કે બસો ‘હાઈ-રિસ્ક ઝોન’ બની જાય તે કોઈપણ સંજોગોમાં ચલાવી શકાય નહીં. મૂળભૂત સુરક્ષા આપવામાં વિફળ રહેવું એ એક “વ્યવસ્થિત નિષ્ફળતા” (systemic failure) સમાન છે.

આ પણ વાંચો: સાયબિરીયાની રિસર્ચ લેબમાં યુવા મહિલા સંશોધકના મોતના પગલે તબીબી કટોકટી: સેંકડો લોકો ક્વોરેન્ટાઇન

DDA પાર્કોના સેફ્ટી ઓડિટમાં બહાર આવેલી ખામીઓ

આસ્થા કુંજ પાર્કની ઘટના બાદ ઉઠેલા ઉગ્ર વિરોધ પછી દિલ્હી ડેવલપમેન્ટ ઓથોરિટી (DDA) દ્વારા હાથ ધરવામાં આવેલા સુરક્ષા ઓડિટમાં ચોંકાવનારી વાસ્તવિકતા સામે આવી છે. 700થી વધુ પાર્કોમાં યોગ્ય ફેન્સિંગ, ત્યજી દેવાયેલા સ્ટ્રક્ચર્સ, અવાવરૂ ખૂણાઓ અને સર્વેલન્સનો અભાવ હોવાનું સામે આવ્યું છે.

પ્રતિબંધો લાદવાને બદલે વ્યવસ્થા મજબૂત કરવાની જરૂર

આ સમગ્ર મામલે દિલ્હીના મુખ્યમંત્રી રેખા ગુપ્તાએ સ્પષ્ટતા કરી હતી કે મહિલા સુરક્ષા સુનિશ્ચિત કરવાનો અર્થ સ્ત્રીઓ કે દીકરીઓ પર સમય અને અવરજવરના અંકુશો લાદવાનો બિલકુલ નથી. તેમણે સંવેદનશીલ સ્થળોએ પૂરતી રોશની, સીસીટીવી નેટવર્ક અને વધારાના સુરક્ષા દળો તૈનાત કરવાની માંગણી દોહરાવી છે, સાથે જ મહિલાઓ સામેના અપરાધોમાં કાયદાકીય પ્રક્રિયા અત્યંત ઝડપી બનાવવાની જરૂરિયાત દર્શાવી છે.

મહિલાઓની સલામતી માત્ર દિવસ પૂરતી કે કાગળ પરના નિયમો સુધી સીમિત ન રહેવી જોઈએ, પરંતુ વાસ્તવિકતામાં રૂપાંતરિત થવી અનિવાર્ય છે. સુપ્રીમ કોર્ટની આ આકરી ટકોર બાદ હવે કેન્દ્ર સરકાર, પોલીસ પ્રશાસન અને સ્થાનિક તંત્ર પર પરિસ્થિતિ સુધારવાનું મોટું દબાણ છે. રાજધાનીના રસ્તાઓ અને જાહેર સ્થળો દરેક નાગરિક માટે ચોવીસેય કલાક ભયમુક્ત અને ગૌરવપૂર્ણ બને તેવી નક્કર પોલીસિંગ અને આધુનિક ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરનું નિર્માણ કરવું એ જ આ વ્યવસ્થિત નિષ્ફળતામાંથી બહાર નીકળવાનો સાચો માર્ગ છે.