10,000થી વધુ ઓનલાઈન ટ્રાન્સફર થશે ધીમું, વૃદ્ધો માટે ‘વિશ્વસનીય વ્યક્તિ’ની મંજૂરી ફરજિયાત

UPI કરતાં જ તરત પૈસા પહોંચી જાય એ જમાનો હવે બદલાવાનો છે. ઓનલાઈન છેતરપિંડીના વધતા કેસોને રોકવા RBIએ મોટો પ્રસ્તાવ મૂક્યો છે. હવે 10,000થી વધુનું ડિજિટલ પેમેન્ટ કરશો તો ટ્રાન્સફર થતાં પહેલાં એક કલાકનો ‘વિચારવાનો સમય’ મળશે. વૃદ્ધો અને દિવ્યાંગો માટે તો 50,000થી વધુના વ્યવહાર પર ‘વિશ્વસનીય વ્યક્તિ’ની મંજૂરી પણ લેવી પડશે. બેંકોએ સુરક્ષાના આ પગલાને વધાવ્યું છે, પણ રોજિંદા વ્યવહારો અને ટેકનિકલ ખર્ચને લઈને ચિંતા પણ વ્યક્ત કરી છે.

શું છે RBIનો નવો પ્રસ્તાવ? 

એપ્રિલમાં જાહેર કરેલા ચર્ચા પત્રમાં RBIએ સૂચવ્યું છે કે કોઈ પણ વ્યક્તિગત ગ્રાહક, માલિક કે ભાગીદારી પેઢી 10,000થી વધુનું ડિજિટલ ટ્રાન્સફર કરે ત્યારે પેમેન્ટ ફાઈનલ થતાં પહેલાં એક કલાકનો વિરામ રાખવામાં આવે. આ વિલંબ ફક્ત મોકલનારના છેડે જ લાગુ પડશે. તેનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય ‘ઓથોરાઇઝ્ડ પુશ પેમેન્ટ’ એટલે કે APP ફ્રોડ રોકવાનો છે, જ્યાં ઠગ લોકોને ડરાવી-ધમકાવીને તરત પૈસા ટ્રાન્સફર કરાવી લે છે.

એક કલાકનો બ્રેક કેમ જરૂરી? 

બેંકોનું માનવું છે કે આ એક કલાકનો બ્રેક ગ્રાહકને રોકાઈને વિચારવાની તક આપશે કે તે સાચી વ્યક્તિને જ પૈસા મોકલી રહ્યો છે કે નહીં. છેતરપિંડીના કેસમાં પીડિત વ્યક્તિને છેતરાયાનો ખ્યાલ આવતાં સુધીમાં પૈસા ઉપડી ગયા હોય છે. આ વિરામથી ગ્રાહક વ્યવહાર રદ પણ કરી શકશે.

આ પણ વાંચો: અમદાવાદમાં 108 કળશના જળાભિષેક સાથે જળયાત્રાનો ભવ્ય આરંભ, ગજવેશ દર્શનની અલૌકિક ઝાંખી

બેંકોની ચિંતા: મોબાઈલ લેવા 1 કલાક દુકાનમાં ઊભા રહેવું? 

બેંકિંગ નિષ્ણાતોએ સ્પષ્ટતા કરી છે કે આ નિયમ દરેક વ્યવહાર પર આડેધડ લાગુ ન થવો જોઈએ. દા.ત., કોઈ ગ્રાહક 10,000થી વધુનો મોબાઈલ ખરીદે તો તે પેમેન્ટ ક્લિયર થવા દુકાનમાં એક કલાક રાહ ન જોઈ શકે. એટલે નિયમમાં સુગમતા જરૂરી છે, જેથી વેપાર અને રોજિંદા વ્યવહારોને અસર ન થાય.

વૃદ્ધો માટે ખાસ ‘સુરક્ષા કવચ’: 50,000થી વધુ પર નોમિનીની મંજૂરી 

RBIએ વરિષ્ઠ નાગરિકો અને દિવ્યાંગ વ્યક્તિઓના પૈસા સુરક્ષિત રાખવા ખાસ પદ્ધતિ સૂચવી છે. 50,000થી વધુના ડિજિટલ વ્યવહાર માટે તેમના દ્વારા પૂર્વ-નિયુક્ત ‘વિશ્વસનીય વ્યક્તિ’ એટલે કે નોમિનીની વધારાની મંજૂરી ફરજિયાત બનશે. જો નોમિની બદલવામાં આવે તો છેતરપિંડી રોકવા 24 કલાકનો કૂલિંગ-ઓફ પીરિયડ લાગુ પડશે.

કટોકટીમાં વિલંબનો ભય 

બેંકો આ અભિગમને માનવીય ગણાવે છે, પણ વ્યવહારિક મુશ્કેલીની આગાહી પણ કરે છે. જો કોઈ વૃદ્ધ વ્યક્તિને હોસ્પિટલમાં કટોકટી ચુકવણી કરવાની હોય અને તેનો નોમિની ઉપલબ્ધ ન હોય, તો જરૂરી પેમેન્ટ પણ અટકી શકે છે, જે ગંભીર સ્થિતિ સર્જી શકે.

બેંકો પર પડશે 10,000 કરોડનો બોજ 

આ નવી સિસ્ટમ લાગુ કરવા બેંકોએ ડિજિટલ પેમેન્ટ માળખામાં મોટા ફેરફાર કરવા પડશે. નવી ટ્રાન્ઝેક્શન કતાર બનાવવી, કૂલિંગ-ઓફ દરમિયાન રદ કરવાની સુવિધા આપવી અને સેટલમેન્ટ પ્રક્રિયા ફરીથી કોડ કરવી પડશે, જેનો ખર્ચ ભારે થશે. UPI પર શૂન્ય-MDR નીતિને કારણે બેંકો પહેલેથી જ નાણાકીય દબાણમાં છે. ડિજિટલ પેમેન્ટ ઈકોસિસ્ટમ ટકાવવા વાર્ષિક આશરે 10,000 કરોડનું રોકાણ જોઈએ છે, જે હાલ બેંકો પોતે જ ઉઠાવી રહી છે.

RBIનો આ પ્રસ્તાવ સુરક્ષા અને સુવિધા વચ્ચે સંતુલન સાધવાનો પ્રયાસ છે. હવે જોવાનું એ રહેશે કે અંતિમ નિયમોમાં કેટલી સુગમતા રાખવામાં આવે છે.