અગ્નિવીર બનવા નેપાળમાં આંદોલન, યુવાનો બોલ્યા ‘ખાડીની મજૂરી કરતાં ભારતીય સેનાની વર્દી સારી’

ઇતિહાસના પાનાઓ પલટીને જોઈએ તો ભારત અને નેપાળના સંબંધો માત્ર રાજદ્યુત કે સીમાઓ પૂરતા મર્યાદિત નથી, પરંતુ તે વીરતા, પરંપરા અને વિશ્વાસના તાંતણે વણાયેલા છે. સુગૌલી સંધિ બાદ અંદાજે ૨૦૭ વર્ષોથી વધુ સમયથી ભારતીય સેનામાં ગોરખા જવાનોનું શૌર્ય અને સાહસ અજોડ રહ્યું છે. પરંતુ છેલ્લા ચાર વર્ષથી અટકી પડેલી આ ગૌરવશાળી પરંપરા અને રોજગારીના પ્રશ્ને હવે નેપાળના યુવાનો અને પૂર્વ સૈનિકોના સબૂરના বাঁধ તૂટી ગયા છે. ખાડી દેશોની અસહ્ય ગરમીમાં મજૂરી કરવા કરતાં ભારતીય સેનામાં ‘અગ્નિવીર’ બનવાનું પસંદ કરતા નેપાળી યુવાનો હવે ખુલ્લેઆમ સડકો પર ઉતરી આવ્યા છે.

પોખરામાં ભીષણ વિરોધ અને મુખ્ય માંગણીઓ

નેપાળના પ્રખ્યાત પોખરા શહેરમાં સેંકડો યુવાનો અને પૂર્વ સૈનિકોએ એકત્ર થઈને એક શક્તિશાળી વિરોધ પ્રદર્શન યોજ્યું હતું. ‘ઇન્ડિયન એક્સ-સર્વિસમેન ગોરખા બ્રિગેડ’ના નેતૃત્વ હેઠળ યોજાયેલા આ આંદોલનમાં સરકારને એક બે સૂત્રીય આવેદનપત્ર પાઠવવામાં આવ્યું છે:

તાત્કાલિક ભરતી શરૂ કરો: ભારતીય સેનાની ‘અગ્નિપથ યોજના’ હેઠળ નેપાળી યુવાનો માટે અટકી પડેલી ભરતી પ્રક્રિયા તાત્કાલિક ધોરણે પુનઃ શરૂ કરવામાં આવે.

પ્રતિબંધો હટાવો: પૂર્વ સૈનિકોના સંગઠનોના રજિસ્ટ્રેશન અને તેના નામો પર મૂકવામાં આવેલા વહીવટી પ્રતિબંધો વહેલી તકે પાછા ખેંચવામાં આવે.

આ પણ વાંચો: સાવરકર અંગેની ટિપ્પણીના કેસમાં રાહુલ ગાંધી સામેની ફરિયાદ રદ કરતી સુપ્રીમ કોર્ટ

કેમ અટકી છે ગોરખા ભરતી? (મુખ્ય કારણો)

કોવિડ અને અગ્નિપથ મોડેલ: વર્ષ ૨૦૨૦થી કોરોના મહામારીના કારણે ગોરખા ભરતી પર વિરામ લાગ્યો હતો, જે બાદ વર્ષ ૨૦૨૨માં ભારત સરકારે ‘અગ્નિપથ યોજના’ (Agnipath Scheme) અમલમાં મૂકી.

૨૫% કાયમી અને ૭૫% મુક્તિનો પ્રશ્ન: અગ્નિપથ યોજના હેઠળ માત્ર ૨૫% સૈનિકોને લાંબા ગાળા માટે કમિશન મળે છે, જ્યારે ૭૫% યુવાનો ૪ વર્ષની સેવા બાદ ‘સેવા નિધિ’ પેકેજ લઈને પરત ફરે છે.

નેપાળ સરકારની ચિંતા: નેપાળ સરકારનું માનવું છે કે ૪ વર્ષ બાદ પરત ફરનારા યુવાનોના પેન્શન, ભવિષ્ય અને સામાજિક સુરક્ષા અંગે કોઈ સ્પષ્ટ નીતિ નથી. આ વ્યવસ્થા ૧૯૪૭ના ત્રિપક્ષીય કરાર (ભારત, નેપાળ અને બ્રિટન) મુજબ યોગ્ય ન હોવાથી કાઠમંડુ દ્વારા તેના પર રોક લગાવાઈ છે.

“ખાડી દેશોમાં મજૂરી કરતાં સેનાની વર્દી લાખ ગણી સારી”

સ્થાનિક સ્તરે રોજગારીની તકો નહિવત હોવાને કારણે નેપાળના યુવાનો વિદેશ જવા મજબૂર છે. પ્રદર્શનકારી યુવાનો અને કર્નલ (નિવૃત્ત) કૃષ્ણ બહાદુર ખત્રીના જણાવ્યા અનુસાર:

ગલ્ફ દેશોના ૫૦ ડિગ્રી તાપમાનમાં હાડમારી ભોગવીને સામાન્ય વેતન પર કામ કરવા કરતાં ભારતીય સેનામાં ૪ વર્ષ માટે ‘અગ્નિવીર’ બનવું વધુ સન્માનજનક અને આર્થિક રીતે સધ્ધર છે. આ ૪ વર્ષના કાર્યકાળ દરમિયાન યુવાનો સન્માનપૂર્વક સારી એવી કમાણી અને ભથ્થાં મેળવે છે. ભરતી બંધ થવાથી માત્ર રોજગારી જ નહીં, પરંતુ પેઢીઓ જૂની ગોરખા સૈનિકોની શૌર્ય ગાથા અને પરંપરા પણ જોખમમાં મુકાઈ રહી છે.

ભારતનું સ્પષ્ટ વલણ

આ મામલે ભારતે અગાઉથી જ પોતાનું વલણ સ્પષ્ટ કરી દીધું છે. ભારતીય સૈન્ય અધિકારીઓ અને પૂર્વ ચીફ ઑફ ડિફેન્સ સ્ટાફ (CDS) એ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે ભારતીય સેનામાં હવે તમામ સૈનિકોની ભરતી માત્ર અને માત્ર ‘અગ્નિપથ મોડેલ’ હેઠળ જ કરવામાં આવશે. ભારતીય સેનામાં નાગરિકોને મોકલવા કે નહીં તે અંગેનો અંતિમ નિર્ણય હવે નેપાળ સરકારે જ લેવાનો છે.