અયોધ્યા રામ મંદિરના ‘દાન કૌભાંડ’ થી લઈને તિરુપતિ-પુરી સુધીની કડવી વાસ્તવિકતા!
અયોધ્યાના ભવ્ય રામ મંદિરમાં ભગવાન રામલલાની પ્રાણપ્રતિષ્ઠા થયાને હજુ માંડ થોડા મહિનાઓ વીત્યા છે, ત્યાં જ એક અત્યંત આઘાતજનક સમાચાર સામે આવ્યા છે. મંદિરમાં રોજેરોજ આવતા કરોડો રૂપિયાના દાન (ચઢાવા) માંથી મોટી રકમ સગેવગે થઈ ગઈ હોવાના આક્ષેપો પછી ઉત્તર પ્રદેશની યોગી સરકારે ત્રણ સભ્યોની ‘સ્પેશિયલ ઇન્વેસ્ટિગેશન ટીમ’ (SIT) ની રચના કરી છે. એક સામાન્ય શ્રદ્ધાળુ માટે આ માત્ર ભ્રષ્ટાચાર નથી, પણ આસ્થા પર થયેલો સૌથી મોટો પ્રહાર છે. પરંતુ, જ્યારે આપણે આ મુદ્દાનું તટસ્થ અને બેબાક પૃથક્કરણ કરીએ, ત્યારે સમજાય છે કે આ માત્ર અયોધ્યા પૂરતો સીમિત પ્રશ્ન નથી. ભારતના મંદિરોની દાનપેટીઓ અને સોનાના ભંડારો હંમેશા ગેરરીતિઓનું કેન્દ્ર રહ્યા છે.
૧. અયોધ્યામાં શું બન્યું? SIT ની તપાસ અને રાજકીય કકળાટ
જાન્યુઆરી ૨૦૨૪ માં મંદિર ખુલ્યા પછી દેશ-વિદેશના શ્રદ્ધાળુઓ રોકડ, સોનું અને ચાંદી દાનપેટી (હુંડી) માં અર્પણ કરી રહ્યા છે. પરંતુ તાજેતરમાં ખબર પડી કે દાનની ગણતરી કરતા કેટલાક કર્મચારીઓ જ આ રકમમાં કટકી કરી રહ્યા છે. ઉત્તર પ્રદેશ પોલીસ અને સ્પેશિયલ ઓપરેશન ગ્રુપ (SOG) એ તપાસ કરતા એક કર્મચારીના ઘરેથી છાણના ઢગલામાં સંતાડેલા ૧૦ લાખ રૂપિયા રોકડા જપ્ત કર્યા!
આ ઘટના પછી રાજકારણ ગરમાયું. વિરોધ પક્ષોએ મંદિર ટ્રસ્ટ પર નિશાન સાધ્યું કે “કરોડો રૂપિયા ગાયબ થઈ ગયા છે”. જોકે, અહીં એક હકારાત્મક પાસું એ પણ છે કે ખુદ ‘શ્રી રામ જન્મભૂમિ તીર્થ ક્ષેત્ર ટ્રસ્ટે’ જ સક્રિયતા દાખવીને સરકાર પાસે SIT તપાસની માંગણી કરી હતી. લખનૌના ડિવિઝનલ કમિશનર વિજય વિશ્વાસ પંત અને IG કિરણ એસ. ની આગેવાનીમાં આ SIT હવે સીસીટીવી ફૂટેજ અને આઉટસોર્સ કરાયેલા કર્મચારીઓની આકરી પૂછપરછ કરીને સત્ય બહાર લાવી રહી છે.
આ પણ વાંચો: ૨૫ વર્ષના ભારતીય યુવાનની ૬૦ બિલિયન ડોલરની છલાંગ!
૨. આ કોઈ પહેલો કિસ્સો નથી: તિરુપતિ અને પુરીના ઐતિહાસિક વિવાદો
અયોધ્યાનો વિવાદ સાંભળીને જે લોકો માત્ર એક જ વિચારધારાને ગાળો ભાંડવા બેસી ગયા છે, તેમણે ભારતના અન્ય સુપ્રસિદ્ધ મંદિરોનો ઇતિહાસ પણ તપાસી લેવો જોઈએ. જ્યાં આસ્થાનું ઘોડાપૂર આવે છે, ત્યાં સિસ્ટમ હંમેશા વામણી પુરવાર થઈ છે.
> તિરુપતિ બાલાજી (આંધ્રપ્રદેશ): દુનિયાના સૌથી ધનિક મંદિરોમાં સ્થાન પામતા તિરુપતિમાં પણ ભૂતકાળમાં અનેક કૌભાંડો બહાર આવ્યા છે. દર્શનની VIP ટિકિટો બ્લેકમાં વેચવાનું કૌભાંડ હોય, લાડુ પ્રસાદમના કાચા માલમાં ગેરરીતિ હોય કે પછી દાનપેટીના હિસાબમાં ગોટાળાના આક્ષેપો—તિરુમાલા તિરુપતિ દેવસ્થાનમ (TTD) બોર્ડ હંમેશા કોઈને કોઈ વિવાદમાં રહ્યું છે.
> પુરી જગન્નાથ મંદિર (ઓડિશા): જગન્નાથ મંદિરનો ‘રત્ન ભંડાર’ (જ્યાં સદીઓ જૂનું સોનું અને ઝવેરાત રખાય છે) ભારતના સૌથી રહસ્યમય અને વિવાદાસ્પદ મુદ્દાઓમાંનો એક છે. જ્યારે આ ભંડાર ખોલવાની વાત આવી, ત્યારે તેના ‘અસલી ગાયબ થયેલા ચાવીઓ’નો મુદ્દો હાઈકોર્ટ સુધી પહોંચ્યો હતો.
> પદ્મનાભસ્વામી મંદિર (કેરળ): આ મંદિરના ભોંયરાઓમાંથી અબજો રૂપિયાનો ખજાનો મળ્યો હતો, પરંતુ બાદમાં સુપ્રીમ કોર્ટ દ્વારા નીમાયેલા ઓડિટર વિનોદ રાય (ભૂતપૂર્વ CAG) ના રિપોર્ટમાં ખુલાસો થયો હતો કે મંદિરના ભંડારમાંથી ૨૬૬ કિલો સોનું ગાયબ હતું!
૩. ડિજિટલ યુગના ‘હાઈ-ટેક’ ચોર!
આજે કૌભાંડો માત્ર દાનપેટીમાંથી રોકડા ચોરવા પૂરતા સીમિત નથી રહ્યા. વૈષ્ણોદેવી, સોમનાથ, બદ્રીનાથ અને દ્વારકાધીશ મંદિરોના નામે સાયબર ઠગ્સ અનેક ‘ફેક વેબસાઈટ્સ’ અને નકલી QR કોડ્સ ચલાવે છે. શ્રદ્ધાળુઓ ઓનલાઈન પ્રસાદ કે દાનના નામે લાખો રૂપિયા આ સાયબર ક્રિમિનલ્સના ખાતામાં નાખી દે છે, અને તેમને ખબર પણ નથી પડતી કે તેમની આસ્થાની ડીજીટલ લૂંટ થઈ ગઈ છે.
૪. મૂળ ખામી ક્યાં છે? ‘કેશ’ અને સિસ્ટમનો અભાવ
આ તમામ ઘટનાઓ પાછળનું મનોવિજ્ઞાન અને અર્થશાસ્ત્ર સમજવા જેવું છે. ભારતીય શ્રદ્ધાળુ જ્યારે મંદિરમાં જાય છે, ત્યારે તે પોતાની ભાવનાઓ સાથે દાનપેટીમાં પૈસા નાખે છે. તે ક્યારેય ‘રસીદ’ માંગતો નથી. દાનપેટીમાં રોજ આવતા લાખો રૂપિયાના છૂટા સિક્કા અને નોટોની ગણતરી કરવી એ બહુ મોટું લોજિસ્ટિકલ કામ છે.
મોટાભાગના ટ્રસ્ટો આ ગણતરીનું કામ કોઈ એજન્સી કે બેંકના થર્ડ-પાર્ટી કર્મચારીઓને સોંપી દે છે. જ્યારે એક સામાન્ય પગારદાર કર્મચારીની નજર સામે કરોડો રૂપિયા રોકડા પડ્યા હોય અને સિસ્ટમમાં છટકબારી હોય, ત્યારે તેનો ઈમાન ડગમગી જવાની શક્યતા વધી જાય છે. અયોધ્યામાં પણ આ જ બન્યું.
ભગવાનને મનુષ્યોના પૈસાની કોઈ જરૂર નથી; આ દાન સમાજ કલ્યાણ અને મંદિરની વ્યવસ્થા માટે છે. અયોધ્યા મંદિર ટ્રસ્ટે જે પારદર્શિતા બતાવીને સામે ચાલીને SIT તપાસની માંગ કરી, તે આવકારદાયક છે. પરંતુ, હવે સમય આવી ગયો છે કે દેશના તમામ મોટા મંદિરોએ કોર્પોરેટ કક્ષાનું ‘ફાઇનાન્સિયલ ઓડિટિંગ’ અને આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI) આધારિત કડક મોનિટરિંગ સિસ્ટમ અપનાવવી પડશે.
