દિવાળી પૂર્વે દિલ્હીમાં હવા ‘અતિ ગંભીર’: AQI 331 ને પાર, 8 વિસ્તારોમાં 400 થી વધુ આંક સાથે GRAP-2 લાગુ

દિવાળીના તહેવારો નજીક આવી રહ્યા છે ત્યારે રાષ્ટ્રીય રાજધાની દિલ્હી અને આસપાસના વિસ્તારોમાં વાયુ પ્રદૂષણે ફરી એકવાર ભયજનક સપાટી વટાવી દીધી છે. મંગળવારે સવારે સમગ્ર દિલ્હી-NCR ધુમ્મસ અને ઝેરી સ્મોગની ગાઢ ચાદરમાં લપેટાયેલું જોવા મળ્યું હતું, જ્યાં સરેરાશ એર ક્વોલિટી ઇન્ડેક્સ (AQI) 331 ના સ્તરે નોંધાતાં હવાની ગુણવત્તા ‘ખૂબ જ ખરાબ’ શ્રેણીમાં પહોંચી ગઈ છે. શહેરના 8 મુખ્ય મોનિટરિંગ સ્ટેશનો પર AQI નો આંકડો 400 ને વટાવી જતાં સ્થિતિ ‘અતિ ગંભીર’ બની છે. બગડતી પરિસ્થિતિને પહોંચી વળવા કમિશન ફોર એર ક્વોલિટી મેનેજમેન્ટ (CAQM) દ્વારા સમગ્ર NCR માં ગ્રેડેડ રિસ્પોન્સ એક્શન પ્લાન (GRAP) નો બીજો તબક્કો એટલે કે GRAP-2 તાત્કાલિક અસરથી લાગુ કરી દેવાયો છે.

દિલ્હી અને એનસીઆરમાં પ્રદૂષણની સ્થિતિ

8 વિસ્તારોમાં હવા ઝેરી બની, વિઝિબિલિટી ડાઉન

સેન્ટ્રલ પોલ્યુશન કંટ્રોલ બોર્ડ (CPCB) ના 58 મોનિટરિંગ સ્ટેશનોમાંથી 8 સ્ટેશનો—જેમાં બવાના, પંજાબી બાગ, રોહિણી, વિવેક વિહાર, નરેલા, જહાંગીરપુરી, અલીપુર અને DTU નો સમાવેશ થાય છે—ત્યાં AQI 400 થી વધુ નોંધાયો હતો. આ ઉપરાંત અન્ય 33 સ્ટેશનો પર હવા ‘ખૂબ જ ખરાબ’ અને 17 સ્ટેશનો પર ‘ખરાબ’ સ્તરે રહી હતી. નોઇડા અને ગુરુગ્રામ જેવા સેટેલાઇટ શહેરોમાં પણ વહેલી સવારે સ્મોગના કારણે બહુમાળી ઇમારતો અદ્રશ્ય થઈ ગઈ હતી અને વાહનચાલકોને ભારે હાલાકી ભોગવવી પડી હતી.

GRAP-2 હેઠળ કડક પ્રતિબંધો અને વિન્ટર એક્શન પ્લાન

હવામાન વિભાગ (IMD) અનુસાર આગામી દિવસોમાં પણ હવામાન સ્થિર રહેવાથી પ્રદૂષણ વધવાની ભીતિ છે, જેના પગલે CAQM દ્વારા GRAP-2 હેઠળ નીચે મુજબનાં નિયંત્રણો અમલી કરાયાં છે:

ધૂળ નિયંત્રણ: રસ્તાઓ પર યાંત્રિક સફાઈ (વેક્યુમ સ્વીપિંગ), સતત પાણીનો છંટકાવ અને કન્સ્ટ્રક્શન સાઇટ્સ પર એન્ટી-સ્મોગ ગનનો ઉપયોગ ફરજિયાત.

ટ્રાફિક નિયંત્રણ: ખાનગી વાહનોનો ઉપયોગ નિરુત્સાહિત કરવા માટે પાર્કિંગ ચાર્જમાં વધારો અને જાહેર પરિવહન (બસ-મેટ્રો) ની ફેરીઓ વધારવા આદેશ.

શિયાળુ ઝુંબેશ: 1 November થી શરૂ થયેલી વિન્ટર પોલ્યુશન કંટ્રોલ ડ્રાઇવ 28 February સુધી ચાલશે, જેમાં બોર્ડર પોઇન્ટ્સ પર ઓટોમેટિક નંબર પ્લેટ રેકગ્નિશન (ANPR) કેમેરા વડે જૂના વાહનોની એન્ટ્રી પર વોચ રખાશે.

GRAP માળખું: તબક્કો-1 (AQI 201-300), તબક્કો-2 (AQI 301-400), તબક્કો-3 (AQI 401-450) અને તબક્કો-4 (AQI 450 થી વધુ).

સુપ્રીમ કોર્ટનો ચુકાદો: 7 અને 8 નવેમ્બરે જ ગ્રીન ફટાકડાની મંજૂરી

પ્રદૂષણની ભયાનક સ્થિતિ વચ્ચે સુપ્રીમ કોર્ટે દિવાળીના તહેવાર માટે મર્યાદિત શરતો સાથે ગ્રીન ફટાકડા ફોડવાની છૂટ આપી છે. જસ્ટિસ એમ.એમ. સુંદરેશ અને જસ્ટિસ પ્રસન્ના બી. વરાલેની બેન્ચે આદેશ આપ્યો છે કે:

તારીખો અને સમય: માત્ર 7 અને 8 November ના રોજ સવારે 6 થી 7 વાગ્યા સુધી અને રાત્રે 8 થી 10 વાગ્યા સુધી જ ફટાકડા ફોડી શકાશે. 9 November થી સંપૂર્ણ પ્રતિબંધ ફરી લાગુ થશે.

પ્રમાણિત ફટાકડા: માત્ર CSIR-NEERI દ્વારા મંજૂર અને PESO દ્વારા પ્રમાણિત ગ્રીન ફટાકડા જ માન્ય રહેશે. પેકેટ પર QR કોડ હોવો ફરજિયાત છે.

પ્રતિબંધિત શ્રેણી: બેરિયમ આધારિત ફટાકડા, લડી અને પરંપરાગત ફટાકડા તેમજ તેના ઓનલાઇન વેચાણ પર સદંતર પ્રતિબંધ મૂકવામાં આવ્યો છે.

સાયલન્સ ઝોન: હોસ્પિટલ, વૃદ્ધાશ્રમ, ક્લિનિક અને શૈક્ષણિક સંસ્થાઓના 300 મીટરના દાયરામાં ફટાકડા ફોડવા પર સંપૂર્ણ મનાઈ ફરમાવાઈ છે.

દિવાળી પૂર્વે જ દિલ્હીની હવામાં ભળેલો ઝેરી ધુમાડો શ્વાસના દર્દીઓ, વૃદ્ધો અને બાળકો માટે અત્યંત જોખમી સાબિત થઈ રહ્યો છે. સુપ્રીમ કોર્ટ દ્વારા ફટાકડા બાબતે અપાયેલી કડક સમયમર્યાદા અને GRAP-2 ના નિયમોનું જો ગ્રાઉન્ડ લેવલ પર ચુસ્તપણે પાલન નહીં થાય તો તહેવારો બાદ દિલ્હીની સ્થિતિ ‘ગેસ ચેમ્બર’ જેવી બની જવાની પૂરી ભીતિ છે. નાગરિકો બિનજરૂરી ખાનગી વાહનો ટાળીને જાહેર પરિવહનનો ઉપયોગ કરે તે સમયની તાતી જરૂરિયાત છે.