ગુજરાતમાં સાયબર ક્રાઈમ બેકાબૂ: 2016માં 362 કેસ હતા જે 2026માં 1 લાખને પાર, આંતરરાષ્ટ્રીય ગેંગ સક્રિય

સમયના બદલાવ સાથે ગુનાખોરીનું સ્વરૂપ પણ પરંપરાગત ચોરી-લૂંટફાટમાંથી બદલાઈને ડિજિટલ સ્પેસ તરફ વળી ગયું છે. એક જમાનામાં તહેવારો ટાણે બંધ મકાનોમાં ઘરફોડ ચોરી અટકાવવા તકેદારી રાખવી પડતી હતી, જ્યારે આજના ડિજિટલ યુગમાં બેન્ક ખાતામાંથી ઓનલાઇન નાણાં સુરક્ષિત રાખવા માટે સતત સાવચેત રહેવું પડે છે. ગુજરાતમાં વર્ષ 2015-16 દરમિયાન છૂટાછવાયા બનાવોથી શરૂ થયેલી સાયબર છેતરપિંડી હવે આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે સંગઠિત નેટવર્ક બની ચૂકી છે. આ છેલ્લા એક દાયકામાં સામાન્ય નાગરિકોની અજ્ઞાનતા અને ઓનલાઇન વહેવારોની ભરમાર વચ્ચે સાયબર ગઠિયાઓ બેફામ બન્યા છે.

કોરોના કાળ બાદ ગુનાઓમાં વિસ્ફોટક ઉછાળો

વર્ષ 2016 માં રાજ્યભરમાં સાયબર ફ્રોડના માત્ર 362 ગુના નોંધાયા હતા, જે વર્ષ 2019 સુધી વાર્ષિક 800 ની અંદર સીમિત રહ્યા હતા. જોકે, વર્ષ 2020 માં કોવિડ-19 મહામારી દરમિયાન લાદવામાં આવેલા લોકડાઉને સમગ્ર સ્થિતિ પલટી નાખી હતી. લોકો ઘરોમાં કેદ થતાં સ્માર્ટફોનનો ઉપયોગ, ઓનલાઇન શોપિંગ, ડિજિટલ પેમેન્ટ્સ અને નેટ બેન્કિંગના વ્યવહારોમાં ધરખમ વધારો થયો હતો. ડિજિટલ માધ્યમોના પૂરતા જ્ઞાન અને સુરક્ષા સજ્જતા વિના ઓનલાઇન ટ્રાન્ઝેક્શન કરતાં લાખો નાગરિકો સાયબર માફિયાઓ માટે સરળ ટાર્ગેટ બની ગયા, જેના પગલે વર્ષ 2021 થી આ કેસો હજારોની સંખ્યામાં વધવા લાગ્યા હતા.

પોલીસ પ્રોજેક્ટ્સ છતાં લોકજાગૃતિનો અભાવ

ગુજરાત પોલીસ વર્ષ 2019-20 થી સાયબર ક્રાઇમ સામે અત્યંત સક્રિય બની છે અને આ દિશામાં અદ્યતન ‘સાયબર આશ્વસ્ત’ પ્રોજેક્ટ તેમજ વિશેષ હેલ્પલાઇન પણ શરૂ કરવામાં આવી છે. તેમ છતાં, જાગૃતિના અભાવે સામાન્ય નાગરિકો સાયબર ઠગોની વિવિધ જાળમાં ફસાઈ રહ્યા છે. સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ્સ જેવાં કે ફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ અને વોટ્સએપના વ્યાપ સાથે ફેક પ્રોફાઇલ, બ્લેકમેઇલિંગ, મોર્ફિંગ, ઓળખની ચોરી અને સ્ટોકિંગ જેવા ગુનાઓમાં પણ જંગી ઉછાળો નોંધાયો છે.

આ પણ વાંચો: મુઝફ્ફરનગરમાં હરિદ્વાર જતી કારમાં ભીષણ આગ: ડિવાઇડર સાથે ટકરાતાં 5 મુસાફરો જીવતા ભૂંજાયા

કમ્બોડિયા અને મ્યાનમારથી સંચાલિત ચાઈનીઝ સિન્ડિકેટ

સાયબર છેતરપિંડીનું આ નેટવર્ક હવે માત્ર સ્થાનિક રહ્યું નથી પરંતુ વૈશ્વિક સ્તરે ફેલાઈ ચૂક્યું છે. વિતેલા ચાર વર્ષોમાં ચાઈનીઝ સિન્ડિકેટ દ્વારા કમ્બોડિયા, મ્યાનમાર અને રશિયા જેવા દેશોમાં મોટા પાયે ગેરકાયદે કોલ સેન્ટર્સ ઊભા કરવામાં આવ્યા છે. ભારતમાંથી ભણેલા-ગણેલા યુવક-યુવતીઓને આકર્ષક પગારવાળી નોકરીઓની લાલચ આપીને વિદેશ બોલાવી ત્યાં બંધક બનાવી લેવામાં આવે છે અને તેમની પાસે બળજબરીપૂર્વક ભારતીય નાગરિકો સાથે ફ્રોડ કોલ અને ડિજિટલ અરેસ્ટ જેવા કાવતરાં કરાવવામાં આવી રહ્યાં છે.

ગુજરાતમાં સાયબર ક્રાઇમના કેસોનો વાર્ષિક ગ્રાફ (2016 થી 2026)

ગુજરાતમાં સાયબર ક્રાઇમની દસ વર્ષની આ સફર સ્પષ્ટ કરે છે કે જેમ-જેમ ટેકનોલોજીનો વિકાસ થયો છે, તેમ-તેમ આર્થિક છેતરપિંડીના જોખમો પણ વધ્યા છે. માત્ર 7 મહિનામાં 1 લાખથી વધુ ફરિયાદો નોંધાવી એ બાબતની સાબિતી છે કે સુરક્ષા એજન્સીઓની કડક કાર્યવાહીની સાથે નાગરિકોમાં ડિજિટલ સાક્ષરતા અને આર્થિક વ્યવહારો વખતે સતર્કતા લાવવી એ જ આ આંતરરાષ્ટ્રીય માયાજાળ સામે સૌથી મોટું અને અસરકારક હથિયાર સાબિત થઈ શકે છે.