મિડટર્મ પરાજય બાદ ઈરાન મુદ્દે ટ્રમ્પનું વલણ બદલાયું: ‘વાતચીત સફળ થશે તો સૈન્ય કાર્યવાહી નહીં કરીએ’
યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં તાજેતરમાં યોજાયેલી મિડટર્મ ચૂંટણીમાં રિપબ્લિકન પાર્ટીને વેઠવી પડેલી કારમી હાર બાદ વ્હાઇટ હાઉસના વલણમાં મોટો રાજકીય પલટો જોવા મળ્યો છે. ઈરાન સામે સતત આક્રમક સૈન્ય કાર્યવાહીની ચેતવણીઓ આપતા અમેરિકન પ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પના તેવર હવે શાંતિપૂર્ણ સમાધાન તરફ વળ્યા છે. ટ્રમ્પે સંકેત આપ્યો છે કે જો ચાલી રહેલી રાજદ્વારી વાટાઘાટો સકારાત્મક પરિણામ આપશે તો અમેરિકા યુદ્ધના માર્ગે આગળ વધશે નહીં. જોકે, શાંતિના આ સૂર વચ્ચે તેમણે પોતાની પરિચિત શૈલીમાં ઈરાનના ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરને ગણતરીના સમયમાં નષ્ટ કરવાની સૈન્ય ક્ષમતાનો ઉલ્લેખ કરવાનું પણ ચૂક્યા નથી.
ડીલ સફળ થાય તો યુદ્ધની જરૂર નહીં: ટ્રમ્પ
સીએનએન (CNN) સાથેની વિશેષ ટેલિફોનિક વાતચીતમાં પ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે સમગ્ર મામલાનો આધાર હવે ઈરાનના વલણ પર ટકેલો છે. જો ઈરાન એક મજબૂત, વ્યાપક અને વિશ્વસનીય પરમાણુ સમજૂતી પર હસ્તાક્ષર કરવા તૈયાર થાય, તો અમેરિકાને ફરીથી સૈન્ય બળ અજમાવવાની કોઈ આવશ્યકતા રહેશે નહીં. તેમણે સ્વીકાર્યું હતું કે તાજેતરની પરોક્ષ બેઠકોમાં નોંધપાત્ર પ્રગતિ જોવા મળી છે, પરંતુ સાથે જ પુનરોચ્ચાર કર્યો કે અમેરિકા ઈરાનને પરમાણુ શસ્ત્રો વિકસાવવાની મંજૂરી ક્યારેય નહીં આપે.
1 કલાકમાં 38 પુલ ઉડાવી દેવાની સૈન્ય તાકાતનો દાવો
શાંતિપૂર્ણ વાટાઘાટોની આશા વ્યક્ત કરવાની સાથે ટ્રમ્પે અમેરિકન સેનાની પ્રહારક ક્ષમતા દર્શાવતો દાવો પણ કર્યો હતો. તેમણે જણાવ્યું કે યુએસ સૈન્યએ ઈરાનના 38 વ્યૂહાત્મક પુલ સહિતના મહત્વપૂર્ણ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરને પોતાના ટાર્ગેટ લિસ્ટમાં રાખ્યા છે, જેને જરૂર પડ્યે માત્ર 1 જ કલાકની અંદર સંપૂર્ણપણે ધ્વસ્ત કરી શકાય છે. જોકે, તેમણે બચાવ કરતાં ઉમેર્યું કે તેઓ ઈરાનના માળખાને સાવ નષ્ટ કરવા માંગતા નથી, કારણ કે તેને ફરીથી ઊભું કરવામાં ઓછામાં ઓછો 10 વર્ષનો સમય લાગી શકે છે.
મિડટર્મ ચૂંટણી પરિણામો અને આંતરિક દબાણ
ટ્રમ્પના સૂર નરમ પડવા પાછળનું મુખ્ય કારણ અમેરિકન ઘરેલુ રાજકારણમાં આવેલો મોટો ઉથલપાથલ છે. 3 નવેમ્બરે યોજાયેલી યુએસ મિડટર્મ ચૂંટણીમાં ડેમોક્રેટિક પાર્ટીએ ઐતિહાસિક વિજય મેળવીને કોંગ્રેસના બંને ગૃહો (હાઉસ ઓફ રિપ્રેઝન્ટેટિવ્સ અને સેનેટ) પર પોતાનું પૂર્ણ નિયંત્રણ સ્થાપિત કર્યું છે. સંસદમાં ડેમોક્રેટ્સનું વર્ચસ્વ વધવાથી ટ્રમ્પ પ્રશાસન માટે ઈરાન સામે નવા યુદ્ધનું બજેટ પસાર કરાવવું અને લશ્કરી ખર્ચને મંજૂરી અપાવવી અત્યંત કઠિન બની ગઈ છે, જેના કારણે પ્રમુખ પર આંતરિક સ્તરે યુદ્ધ ટાળવાનું દબાણ વધ્યું છે.
ઈરાન-અમેરિકા સંબંધો અને ટ્રમ્પના વલણની મુખ્ય વિગતો
| વિગત | સંબંધિત માહિતી |
| અમેરિકન પ્રમુખનું વલણ | મંત્રણા સફળ રહે તો લશ્કરી કાર્યવાહી ટાળવાની તૈયારી |
| મુખ્ય માધ્યમ | CNN સાથે ટેલિફોનિક ઇન્ટરવ્યૂ |
| અમેરિકાની પ્રાથમિકતા | ઈરાનને પરમાણુ હથિયાર મેળવતાં સંપૂર્ણ અટકાવવું |
| સૈન્ય ચેતવણી | 1 કલાકમાં ઈરાનના 38 પુલ નષ્ટ કરવાની સજ્જતા હોવાનો દાવો |
| ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર નુકસાન અંદાજ | પુનઃનિર્માણમાં 10 વર્ષ લાગે તેવો ટ્રમ્પનો તર્ક |
| રાજકીય પૃષ્ઠભૂમિ | 3 નવેમ્બરની ચૂંટણીમાં સંસદના બંને ગૃહોમાં ડેમોક્રેટ્સનો વિજય |
| વહીવટી પડકાર | વિપક્ષી બહુમતીવાળી સંસદ તરફથી યુદ્ધ અને સરકારી ખર્ચ પર કડક નિયંત્રણ |
વિદેશ નીતિમાં અમેરિકન પ્રમુખના ભાષણમાં આવેલો આ ફેરફાર દર્શાવે છે કે ઘરેલુ રાજકીય સંતુલન આંતરરાષ્ટ્રીય નિર્ણયો પર સીધી અસર કરે છે. એક તરફ સૈન્ય તાકાતનો ભય બતાવીને સમજૂતી માટે દબાણ લાવવાની જૂની નીતિ ચાલુ છે, તો બીજી તરફ આંતરિક રાજકીય મજબૂરીઓએ ટ્રમ્પને કૂટનીતિનો માર્ગ અપનાવવા વિવશ કર્યા છે. હવે બોલ ઈરાનના પાલામાં છે કે તે આ બદલાયેલા રાજકીય વાતાવરણનો લાભ ઉઠાવીને પરમાણુ મંત્રણાને સ્થાયી શાંતિ કરારમાં ફેરવે છે કે નહીં.
