ગુજરાતમાં ડિપ્રેશન અને માનસિક રોગોમાં ચિંતાજનક ઉછાળો: 6 વર્ષમાં દર્દીઓની સંખ્યા 113% વધીને 15.43 લાખ પર પહોંચી

શારીરિક ઘા કે ઈજા સહેલાઈથી નજરે ચડી જાય છે, પરંતુ આંતરિક માનસિક વેદના ઘણીવાર ચહેરા પરના સ્મિત પાછળ ઢંકાયેલી રહે છે. આજના અત્યંત ભાગદોડભર્યા અને સ્પર્ધાત્મક યુગમાં લોકો બહારથી ખુશખુશાલ જણાતા હોવા છતાં ભીતરમાં ગંભીર મનોવૈજ્ઞાનિક સંઘર્ષ અનુભવતા હોય છે. દર વર્ષે 10th Octoberના રોજ મનાવવામાં આવતા ‘વર્લ્ડ મેન્ટલ હેલ્થ ડે’ના પૃષ્ઠભૂમિમાં સામે આવેલા રાજ્યના સત્તાવાર આંકડાઓ દર્શાવે છે કે માનસિક અસ્વસ્થતા હવે એક મૂંગી પણ અત્યંત ગંભીર આરોગ્ય કટોકટીનું સ્વરૂપ ધારણ કરી રહી છે.

6 વર્ષમાં માનસિક વિકારોના કેસોમાં 113%નો ધરખમ વધારો

રાજ્યમાં માનસિક સ્વાસ્થ્ય સંબંધિત સમસ્યાઓથી પીડાતા નાગરિકોની સંખ્યામાં નોંધપાત્ર ઉછાળો આવ્યો છે. વર્ષ 2019-20માં જ્યાં સરકારી માનસિક આરોગ્ય સંસ્થાઓમાં 8.19 લાખ કેસ નોંધાયા હતા, તે વર્ષ 2025-26 સુધીમાં વધીને 15.43 લાખ થઈ ગયા છે. આ 6 વર્ષના ગાળામાં કેસોમાં સીધો 113%નો વધારો થયો છે. સરેરાશ ગણતરી મુજબ હાલમાં રાજ્યમાં પ્રતિદિન ડિપ્રેશનના આશરે 839 દર્દીઓ નોંધાઈ રહ્યા છે.

ડિપ્રેશન અને એન્ક્ઝાઇટી બમણી થઈ: સૌથી મોટો પડકાર

માનસિક બીમારીઓમાં હતાશા (Depression) અને અતિશય ચિંતા (Anxiety) સૌથી વધુ ઝડપે વિસ્તરી રહ્યા છે. વર્ષ 2019-20માં ડિપ્રેશનના દર્દીઓ 1.44 લાખ હતા, જે 2025-26માં સીધા વધીને 3.09 લાખ પર પહોંચ્યા છે, જેમાં 113%નો વધારો નોંધાયો છે. આ જ રીતે, એન્ક્ઝાઇટીના કેસો 1.37 લાખથી વધીને 2.65 લાખ થયા છે, જે 6 વર્ષમાં આશરે 94%નો ઉછાળો દર્શાવે છે.

બાળકોમાં વર્તણૂક વિકાર અને માદક દ્રવ્યોના સેવનથી વધતી બીમારીઓ

માનસિક અસ્વસ્થતાનો વ્યાપ હવે નવી પેઢીને પણ ઝડપથી પોતાના પ્રભાવમાં લઈ રહ્યો છે. બાળકો અને તરુણોમાં જોવા મળતા બાળપણના વિકારો 51,500થી વધીને 91,916 સુધી પહોંચ્યા છે, જે આશરે 79%નો વધારો સૂચવે છે. આ સાથે જ નશીલા અને માદક પદાર્થોના ઉપયોગને કારણે થતી માનસિક બીમારીઓના કેસ 76,000થી વધીને 1.25 લાખ થયા છે, જેમાં અંદાજે 95%નો મોટો ઉછાળો જોવા મળ્યો છે.

આ પણ વાંચો: ભરૂચની ઐતિહાસિક જામા મસ્જિદ કે જૈન તીર્થ? મલ્લિનાથજીની પ્રતિમા મળ્યા બાદ પૂજા અને સુરક્ષાની માંગ સાથે મામલો ગુજરાત હાઇકોર્ટ પહોંચ્યો

એકલતા અને શારીરિક અશક્તિથી વૃદ્ધોમાં વધતી માનસિક મુશ્કેલીઓ

વરિષ્ઠ નાગરિકોમાં પણ માનસિક સમસ્યાઓ ગંભીર સ્તરે પહોંચી રહી છે. વૃદ્ધાવસ્થા સાથે સંકળાયેલા માનસિક કેસો છેલ્લા 6 વર્ષમાં 50,000થી વધીને આશરે 85,000ની નજીક પહોંચ્યા છે. જીવનસાથીનો વિયોગ, એકાંત, ઘટતો સામાજિક મેળાવડો અને શારીરિક મર્યાદાઓ વડીલોના મન પર વિપરીત અસર કરે છે. નિષ્ણાત તબીબોના મતે, વૃદ્ધોના વર્તન, યાદશક્તિ કે ભાવનાત્મક સ્થિતિમાં થતા ફેરફારોને માત્ર સામાન્ય ઘડપણ ગણીને અવગણવાને બદલે તાત્કાલિક તબીબી તપાસ કરાવવી આવશ્યક છે.

વર્ષવાર સરકારી માનસિક હોસ્પિટલોના કેસોની સ્થિતિ

રાજ્યની સરકારી માનસિક આરોગ્ય હોસ્પિટલોમાં નોંધાયેલા વર્ષવાર વિવિધ બીમારીઓના દર્દીઓની સત્તાવાર વિગત નીચે મુજબ છે:

નિષ્ણાત તબીબની સલાહ: મનની તકલીફમાં સંકોચ વિના સારવાર જરૂરી

સરકારી મેન્ટલ હોસ્પિટલના ડૉ. અજય ચૌહાણના જણાવ્યા મુજબ, માનસિક અસ્વસ્થતા એ કોઈ નબળાઈ નથી. સમાજનો ડર કે લોકલાજની ચિંતામાં સારવાર લેવામાં વિલંબ કરવો પરિસ્થિતિને વધુ જટિલ બનાવે છે. જ્યારે પણ સતત નિરાશા કે ગભરાટ જણાય ત્યારે તબીબી નિષ્ણાતોનો સંપર્ક સાધીને સમયસર માર્ગદર્શન મેળવવું અત્યંત હિતાવહ છે.

માનસિક સ્વાસ્થ્ય સંબંધિત આ આંકડા સ્પષ્ટ કરે છે કે ડિપ્રેશન અને ચિંતા હવે વ્યક્તિગત સ્તરથી આગળ વધીને સામાજિક પડકાર બની ગયા છે. શારીરિક સ્વાસ્થ્યની જેમ જ માનસિક સુખાકારી પ્રત્યે જાગૃતિ કેળવવી અને સમસ્યા જણાય ત્યારે ખચકાટ વિના યોગ્ય કાઉન્સિલિંગ તથા સારવાર લેવી એ સમયની તાતી જરૂરિયાત છે.