મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર જ્ઞાનેશ કુમારને સસ્પેન્ડ કરવાની અરજી સુપ્રીમ કોર્ટે ફગાવી: ચૂંટણી પંચ પાસે વિગતો અને રેકોર્ડ્સ માંગ્યા

દેશની ચૂંટણી વ્યવસ્થા અને બંધારણીય સંસ્થાઓની કાર્યપદ્ધતિ પર ઉઠેલા ગંભીર આક્ષેપો વચ્ચે સર્વોચ્ચ અદાલતે એક મહત્વપૂર્ણ ચુકાદો આપ્યો છે. મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર (CEC) જ્ઞાનેશ કુમારને તાત્કાલિક ધોરણે પદ પરથી હટાવવા માટે કરવામાં આવેલી અરજીઓને સુપ્રીમ કોર્ટે સ્પષ્ટપણે નકારી કાઢી છે. જોકે, ચૂંટણી પ્રક્રિયામાં પારદર્શિતા અને નિયમોના કથિત ઉલ્લંઘન અંગે ઉઠાવવામાં આવેલા પ્રશ્નોને ગંભીરતાથી લેતાં અદાલતે ભારતીય ચૂંટણી પંચને નોટિસ જારી કરી સત્તાવાર રેકોર્ડ અને સ્પષ્ટ ખુલાસો રજૂ કરવા આદેશ આપ્યો છે. દેશની બંધારણીય સંસ્થાઓ કાયદાની મર્યાદામાં રહીને જ કાર્ય કરશે તેવી અદાલતે મજબૂત આશા વ્યક્ત કરી છે.

સુપ્રીમ કોર્ટની ત્રણ જજોની બેન્ચ સમક્ષ સુનાવણી

ચીફ જસ્ટિસ સૂર્યકાંત, જસ્ટિસ બાગચી અને જસ્ટિસ વી. મોહનાની સંયુક્ત ખંડપીઠ સમક્ષ સામાજિક કાર્યકર્તા રાકેશ કુમાર સિંહ તેમજ વકીલ શૈલેન્દ્ર મણિ ત્રિપાઠી દ્વારા દાખલ કરાયેલી જાહેર હિતની અરજીઓ પર સુનાવણી હાથ ધરવામાં આવી હતી. અરજદારો તરફથી વરિષ્ઠ વકીલ વિકાસ સિંહે દલીલો રજૂ કરી હતી કે SIR અને ફોર્મ-6 માં કરવામાં આવેલા ફેરફારો સહિત ચૂંટણી પંચના તાજેતરના નિર્ણયો સ્થાપિત કાનૂની જોગવાઈઓનું ઉલ્લંઘન કરે છે. તેમણે રજૂઆત કરી હતી કે લોક પ્રતિનિધિત્વ ધારા (Representation of the People Act) ની ભાવના મુજબ પંચના તમામ નિર્ણયો સર્વસંમતિ અથવા બહુમતીથી લેવાવા જોઈએ, પરંતુ વર્તમાન વ્યવસ્થામાં એકતરફી રીતે નિર્ણયો લાદવામાં આવી રહ્યા છે.

સીઈસીની કાનૂની સુરક્ષા (ઈમ્યુનિટી) મુદ્દે તીખી દલીલો

સુનાવણી દરમિયાન વકીલ વિકાસ સિંહે દાવો કર્યો હતો કે નવા કાયદાકીય માળખા હેઠળ મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનરને અભૂતપૂર્વ સત્તાઓ અને સંરક્ષણ મળ્યું છે. તેમણે દલીલ કરી હતી કે હોદ્દા પરથી નિવૃત્ત થયા પછી પણ તપાસ સામે આપવામાં આવતી કાનૂની મુક્તિ (ઈમ્યુનિટી) અતિશય વધારે છે, જેવી સુરક્ષા વડાપ્રધાન કે ન્યાયાધીશો પાસે પણ ઉપલબ્ધ નથી. આ દલીલ પર બેન્ચના સભ્ય જસ્ટિસ બાગચીએ દરમિયાનગીરી કરતાં સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે બંધારણીય પદ પર કાર્યરત હોય તે દરમિયાનનું રક્ષણ કાયદામાં પહેલેથી જ અસ્તિત્વ ધરાવતું હતું. અરજદારોએ એવી પણ વચગાળાની રાહત માંગી હતી કે જ્ઞાનેશ કુમારને સસ્પેન્ડ કરી બાકીના 2 ચૂંટણી કમિશનરોને પંચનો વહીવટ સોંપવામાં આવે, જેને અદાલતે સંપૂર્ણપણે ફગાવી દીધી હતી.

આ પણ વાંચો: જ્યાં સુધી મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર રાજીનામું ન આપે ત્યાં સુધી ચૂંટણી લડવી અર્થહીન: પુણેમાં અભિજિત દીપકેના ચૂંટણી પંચ પર આકરા પ્રહાર

અદાલતી કાર્યવાહી અને મુખ્ય તથ્યોની ઝાંખી

સમગ્ર સુનાવણી દરમિયાન સામે આવેલા મુખ્ય પાસાઓ અને અદાલતનું વલણ નીચે મુજબ છે:

માત્ર મીડિયા અહેવાલોના આધારે આદેશ આપવાનો ઇનકાર

ચીફ જસ્ટિસે સુનાવણી દરમિયાન અરજદારોના આધાર સામે કડક વલણ દાખવતાં સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે સમગ્ર અરજી માત્ર અખબારી અહેવાલો અને મીડિયા ચર્ચાઓ પર આધારિત છે. માત્ર મીડિયા રિપોર્ટ્સના આધારે દેશની સર્વોચ્ચ અદાલત કોઈ બંધારણીય પદાધિકારી વિરુદ્ધ વચગાળાનો મનાઈહુકમ કે સસ્પેન્શનનો આદેશ આપી શકે નહીં. કોર્ટે જણાવ્યું હતું કે દેશમાં કાયદાનું શાસન છે અને પંચે કાયદાકીય માળખાનું પાલન કર્યું હશે તેવી ધારણા રાખવી યોગ્ય છે. જો ચૂંટણી પંચનો લેખિત જવાબ આવ્યા પછી કોઈ નિયમભંગ સાબિત થશે, તો અદાલત તે નિર્ણયોને પલટાવવાની સંપૂર્ણ સત્તા ધરાવે છે.

મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનરને સસ્પેન્ડ કરવાની માંગણી ફગાવીને સર્વોચ્ચ અદાલતે બંધારણીય સંસ્થાઓની સ્વાયત્તતા અને સ્થિરતા જાળવવાનો મજબૂત સંદેશ આપ્યો છે. સાથોસાથ, ચૂંટણી પંચ પાસે જવાબ માંગીને કોર્ટે એ પણ સ્પષ્ટ કરી દીધું છે કે કોઈપણ સ્વાયત્ત સંસ્થા કાયદા અને સંવિધાનથી પર નથી. હવે ચૂંટણી પંચ દ્વારા સુપ્રીમ કોર્ટમાં રજૂ કરવામાં આવનારા સત્તાવાર દસ્તાવેજો અને ઉત્તર પર જ આ સમગ્ર વિવાદનો આગામી કાનૂની તબક્કો નિર્ભર રહેશે.