અમેરિકા-ઈરાન સંઘર્ષ ચરમસીમાએ: ટ્રમ્પનો જલદી વિજયનો દાવો, સામે ઈરાનની ‘ડૂમ્સડે વૉર’ની ખુલ્લી ચેતવણી
મધ્યપૂર્વમાં ચાલી રહેલા તણાવ વચ્ચે વૈશ્વિક રાજકારણમાં ગરમાવો આવી ગયો છે. વોશિંગ્ટન અને તેહરાન વચ્ચે વધતી કડવાશ હવે સીધા વાકયુદ્ધ અને લશ્કરી ધમકીઓમાં પરિવર્તિત થઈ ચૂકી છે. એક તરફ અમેરિકા આર્થિક અને સૈન્ય મોરચે નિર્ણાયક વિજય મેળવવાની તૈયારી બતાવી રહ્યું છે, તો બીજી તરફ ઈરાન કોઈપણ ભોગે ઝૂકવા તૈયાર નથી. બંને દેશોના ટોચના નેતૃત્વ તરફથી આવેલા આક્રમક નિવેદનોએ સમગ્ર વિશ્વની ચિંતામાં વધારો કર્યો છે.
અમેરિકા ખૂબ જ જલદી યુદ્ધ જીતી જશે: ટ્રમ્પ
રવિવારે પીજીએ ટૂર પ્રેસિડેન્ટ્સ કપ દરમિયાન એક ઇન્ટરવ્યુમાં અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે મોટો દાવો કરતાં જણાવ્યું હતું કે આ યુદ્ધનો અંત ખૂબ નજીક છે અને અમેરિકા ટૂંક સમયમાં તેમાં વિજય હાંસલ કરશે. દેશમાં યોજાનારી મધ્યસત્ર ચૂંટણી પૂર્વે ઈરાન પર પુનઃ લશ્કરી હુમલા થવાની શક્યતા અંગે પૂછાતાં તેમણે જણાવ્યું હતું કે આવું ચોક્કસ બની શકે છે, જોકે તેમણે હુમલાની ચોક્કસ તારીખ કે સમય વિશે વિગતો આપવાનું ટાળ્યું હતું.
ક્રૂડ ઓઈલના ભાવ અને પરમાણુ જોખમ પર ભાર
ટ્રમ્પના જણાવ્યા અનુસાર યુદ્ધ પૂર્ણ થતાં જ વૈશ્વિક બજારમાં કાચા તેલના ભાવમાં ધરખમ ઘટાડો જોવા મળશે અને કિંમતો યુદ્ધ પૂર્વેના સામાન્ય સ્તરે પરત ફરી જશે. આ ઉપરાંત તેમણે સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે અમેરિકન વહીવટીતંત્રનું મુખ્ય લક્ષ્ય ઈરાનને પરમાણુ હથિયારો બનાવતાં અટકાવવાનું છે, જેને તેમણે આ સમગ્ર તણાવનું મૂળ કારણ ગણાવ્યું હતું.
‘ઓપરેશન ઇકોનોમિક આઉટકાસ્ટ’ અને ઈરાનનું આર્થિક સંકટ
ટ્રમ્પે ‘ઓપરેશન ઇકોનોમિક આઉટકાસ્ટ’નો ઉલ્લેખ કરતાં જણાવ્યું કે આર્થિક પ્રતિબંધો અને સૈન્ય કાર્યવાહી બંને મોરચે અમેરિકા ઈરાનને ઘેરી ચૂક્યું છે. તેમણે દાવો કર્યો હતો કે અમેરિકા લશ્કરી સ્તરે પહેલેથી જ જીતી ગયું છે. બીજી તરફ પ્રતિબંધોને કારણે ઈરાનનું અર્થતંત્ર ખાડે ગયું છે અને ત્યાં મોંઘવારી દર 300% થી 318% સુધી પહોંચી ગયો છે, જેનાથી ઈરાનનું સૈન્ય, ચલણ અને આર્થિક માળખું ઘેરા સંકટમાં મુકાયું છે.
| મુદ્દો / પરિબળ | અમેરિકાનું વલણ (ટ્રમ્પ) | ઈરાનનું વલણ (અરાઘચી) |
| સૈન્ય સ્થિતિ | સૈન્ય સ્તરે અમેરિકા વિજેતા, પુનઃ હુમલા શક્ય | ‘ડૂમ્સડે વૉર’ (વિનાશક યુદ્ધ) માટે સંપૂર્ણ સજ્જ |
| મુખ્ય ઉદ્દેશ / પ્રાથમિકતા | ઈરાનને પરમાણુ હથિયારથી રોકવું, તેલના ભાવ ઘટાડવા | રાષ્ટ્રીય હિતોનું રક્ષણ અને શાંતિપૂર્ણ રાજદ્વારી વાટાઘાટો |
| આર્થિક સ્થિતિ | ઈરાનમાં 300% થી 318% ફુગાવો, અર્થતંત્ર પાયમાલ | અમેરિકાની ચૂંટણી કે દબાણની કોઈ અસર નહીં |
| હોર્મુઝની સામુદ્રધુની | ઈરાની પ્રસ્તાવને જાહેરમાં નકારી કાઢ્યો | પ્રસ્તાવ નકારાયાની સત્તાવાર રાજદ્વારી જાણકારી હજુ બાકી |
ઈરાનનો વળતો પ્રહાર: ‘ડૂમ્સડે વૉર’ માટે પણ સજ્જ
ટ્રમ્પના દાવાઓ સામે ઈરાનના વિદેશ મંત્રી અબ્બાસ અરાઘચીએ વળતો જવાબ આપતાં જણાવ્યું હતું કે તેમનો દેશ કોઈપણ સંજોગોમાં પાછીપાની નહીં કરે. જો યુદ્ધ ફરી ભડકશે તો ઈરાન ‘ડૂમ્સડે વૉર’ એટલે કે મહાવિનાશક યુદ્ધ લડવા માટે પણ તૈયાર છે. જોકે તેમણે એમ પણ ઉમેર્યું હતું કે ઈરાન કૂટનીતિ અને શાંતિપૂર્ણ ઉકેલની કોઈ તક ગુમાવવા માગતું નથી. સાથે જ તેમણે સ્પષ્ટ કર્યું કે તેમને અમેરિકાની મધ્યસત્ર ચૂંટણી સાથે કોઈ લેવાદેવા નથી, તેમના માટે પોતાના દેશનું રાષ્ટ્રીય હિત સર્વોપરી છે.
હોર્મુઝ સામુદ્રધુની અને પરોક્ષ વાટાઘાટોની આશા
દરિયાઈ વેપાર માટે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ ગણાતી હોર્મુઝની સામુદ્રધુની ફરી ખોલવાના પ્રસ્તાવ અંગે અરાઘચીએ જણાવ્યું કે ટ્રમ્પે જાહેરમાં તેને ફગાવ્યો હોવા છતાં રાજદ્વારી માર્ગે હજુ કોઈ સત્તાવાર સંદેશ મળ્યો નથી. 27 સપ્ટેમ્બરના અહેવાલો મુજબ, ભારે વિરોધાભાસ અને સૈન્ય તણાવ છતાં બંને પક્ષો વચ્ચે પરોક્ષ વાટાઘાટોની શક્યતાઓ હજી સાવ બંધ થઈ નથી.
અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે ચરમસીમાએ પહોંચેલા આ ટકરાવમાં એક તરફ મહાશક્તિનું સૈન્ય-આર્થિક દબાણ છે, તો બીજી તરફ ઈરાન તરફથી વિનાશક પ્રતિકાર અને કૂટનીતિ બંનેના વિકલ્પો ખુલ્લા રખાયા છે. જો આ તણાવનું વહેલી તકે શાંતિપૂર્ણ સમાધાન નહીં આવે, તો તેની સીધી અને ગંભીર અસર વૈશ્વિક તેલ બજાર, દરિયાઈ સુરક્ષા અને આંતરરાષ્ટ્રીય અર્થતંત્ર પર પડવાની પૂરી સંભાવના છે.
