મહાસત્તાઓની મંત્રણામાં કોઈ સમજૂતી નહીં: ઈરાન અને તાઈવાન મુદ્દે ટ્રમ્પ-જિનપિંગ આમને-સામને

વિશ્વના બે સૌથી મોટા અર્થતંત્રો વચ્ચે પ્રવર્તતા વ્યાપારી અને વ્યૂહાત્મક અવિશ્વાસને દૂર કરવા માટે વોશિંગ્ટનમાં યોજાયેલી હાઈ-પ્રોફાઈલ મુલાકાત કોઈ મોટા કરાર વિના સંપન્ન થઈ છે. ચીનના રાષ્ટ્રપતિ શી જિનપિંગની 3 દિવસીય સત્તાવાર અમેરિકા યાત્રા પૂર્ણ થતાં જ વૈશ્વિક રાજદ્વારી વર્તુળોમાં તેના પરિણામોને લઈને ગંભીર ચર્ચાઓ શરૂ થઈ છે. વ્હાઈટ હાઉસના ભવ્ય આતિથ્ય અને ઔપચારિક દેખાવોની પાછળ બંધ બારણે બંને નેતાઓ વચ્ચે અત્યંત તીખા અને સંવેદનશીલ મુદ્દાઓ પર મતભેદો સપાટી પર આવ્યા છે.

ઔપચારિક યજમાનગતિ વચ્ચે બંધ બારણે ગંભીર મંત્રણા

ચીનના પ્રમુખ શી જિનપિંગ પોતાની 3 દિવસીય અમેરિકા મુલાકાત પૂર્ણ કરીને શુક્રવારે વૉશિંગ્ટનથી બેઇજિંગ જવા રવાના થયા હતા. અમેરિકી પ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે જિનપિંગને મિત્ર ગણાવી વ્હાઈટ હાઉસનું પરિસર, અંદાજે 50 કરોડ રૂપિયાનું હેલિપેડ તેમજ યુએસ નેશનલ આર્કાઈવ્સમાં સચવાયેલા ઐતિહાસિક બંધારણીય દસ્તાવેજો બતાવ્યા હતા. જોકે, આ ભવ્ય આવકાર છતાં બંને નેતાઓ વચ્ચે કોઈ ઐતિહાસિક ડીલ પર મહોર લાગી શકી નથી. જિનપિંગના રવાના થતાં જ ટ્રમ્પે સોશિયલ મીડિયા પર તસવીર શેર કરી “America is back” જરૂર લખ્યું, પરંતુ બંધ બારણે પરિસ્થિતિ ઘણી તણાવપૂર્ણ રહી હતી.

ઈરાનને સહાય મામલે અમેરિકાનું આકરું વલણ

આ બેઠકમાં પશ્ચિમ એશિયાનો તણાવ અને ઈરાનની ભૂમિકા સૌથી વિવાદાસ્પદ મુદ્દો બની રહ્યો હતો. અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિએ શી જિનપિંગને સ્પષ્ટ શબ્દોમાં તાકીદ કરી હતી કે ચીન દ્વારા ઈરાનને કોઈપણ પ્રકારની સૈન્ય કે આર્થિક સહાય પૂરી પાડવામાં આવશે તો તે અમેરિકા બિલકુલ સહન નહીં કરે. જવાબમાં ચીને આવી કોઈ મદદ ન કરવાની ખાતરી આપી હતી. બીજી તરફ, ચીન મોટા પાયે ક્રૂડ ઓઈલની આયાત કરતું હોવાથી હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાં ક્રૂડની હેરફેર ખોરવાય તો તેની સીધી અસર તેની અર્થવ્યવસ્થા પર પડી શકે છે; તેથી જિનપિંગે બંને દેશોને વાટાઘાટો દ્વારા જૂનના માળખાના આધારે વિવાદ ઉકેલવા જણાવ્યું હતું.

આ પણ વાંચો: SIR વિવાદમાં NDA ગઠબંધનમાં બે ફાંટા: ચૂંટણી પંચ પાસે પારદર્શિતા અને સ્પષ્ટતાની માંગ

તાઈવાન પર ચીનની ‘લક્ષ્મણ રેખા’ અને અમેરિકી વલણ

દ્વિપક્ષીય વાતચીત દરમિયાન ચીને તાઈવાનના સંવેદનશીલ મુદ્દાને પોતાની ‘લક્ષ્મણ રેખા’ ગણાવી હતી અને સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે રાષ્ટ્રીય એકતા અને પ્રાદેશિક અખંડતાના મુદ્દે ચીન કોઈ બાંધછોડ કરશે નહીં, તેથી અમેરિકાએ આ સરહદ ઓળંગવી જોઈએ નહીં. જોકે, રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્પે તાઈવાન મુદ્દે અમેરિકાના વલણમાં પીછેહઠ કરવાના કોઈ પણ પ્રકારના સંકેત આપ્યા નહોતા. વેપાર ક્ષેત્રે પણ માત્ર જૂના ટ્રેડ સીઝફાયરને આગળ ધપાવવા સિવાય કોઈ નવા માળખાની જાહેરાત થઈ શકી નથી.

આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ પર અનિર્ણાયક ચર્ચા

વિશ્વભરમાં ઝડપથી વિસ્તરી રહેલી AI ટેક્નોલોજીની સલામતી અંગે પણ બંને નેતાઓ વચ્ચે લાંબી ચર્ચા થઈ હતી. શી જિનપિંગે AI નો વિકાસ માનવ નિયંત્રણ હેઠળ રહેવો જોઈએ તેવો આગ્રહ રાખ્યો હતો, જ્યારે ટ્રમ્પે આ ટેક્નોલોજીને ‘સુપર ઇન્ટેલિજન્સ’ ગણાવવાની તરફેણ કરી હતી. બંને દેશો વચ્ચે સંકટના સમયે ડેટા અને સંપર્ક જાળવી રાખવાના માળખા પર સંમતિ બની હોવા છતાં, આધુનિક ટેક્નોલોજીની ખતરનાક સ્પર્ધાને નિયંત્રિત કરવા માટે કોઈ ચોક્કસ કાનૂની સંધિ થઈ શકી નથી.

વિશ્વની બે મહાસત્તાઓ વચ્ચે કોઈ મોટી રાજદ્વારી કે વ્યાપારી સમજૂતી વિના આ શિખર મંત્રણા પૂર્ણ થઈ છે. સંવાદ ચાલુ રાખવાના ઔપચારિક દાવાઓ વચ્ચે પણ ઈરાન, તાઈવાન અને ગ્લોબલ ટ્રેડ જેવા નિર્ણાયક મુદ્દાઓ પર બંને દેશોના વિરોધાભાસ યથાવત રહ્યા છે, જે આગામી દિવસોમાં વૈશ્વિક રાજકારણ અને અર્થતંત્ર પર ઘેરી અસર છોડી શકે છે.