મધ્ય પૂર્વ અને દક્ષિણ એશિયાના સમીકરણો બદલાયા: સાઉદી અરેબિયાએ પાકિસ્તાનને દરવાજો બતાવી અફઘાનિસ્તાન સાથે કરી કરોડોની ડીલ
તાજેતરમાં જ ભારે ચર્ચામાં આવેલા સાઉદી અરેબિયા, પાકિસ્તાન અને તૂર્કિયેના કહેવાતા ‘ઇસ્લામિક નાટો’ (મક્કા પેક્ટ) નું ભવિષ્ય એક જ મહિનામાં જોખમમાં મુકાઈ ગયું છે. વચનો અને કરારો વચ્ચે રાજદ્વારી સંબંધોમાં આવેલા અણધાર્યા વળાંકને કારણે પાકિસ્તાનને મોટો આંચકો લાગ્યો છે.
‘મક્કા પેક્ટ’ અને પાકિસ્તાનની પીછેહટ
ગત ૭ ઓગસ્ટે મક્કામાં સાઉદી અરેબિયા, પાકિસ્તાન અને તૂર્કિયે વચ્ચે એક ત્રિપક્ષીય સંરક્ષણ સમજૂતી થઈ હતી, જેના નિયમ મુજબ ત્રણેયમાંથી કોઈપણ એક દેશ પર થયેલો હુમલો ત્રણેય પર હુમલો ગણાશે. પરંતુ વાસ્તવિકતા ત્યારે બદલાઈ જ્યારે ઈરાન સમર્થિત હૂથી વિદ્રોહીઓ દ્વારા સાઉદી અરેબિયા પર સતત હુમલાઓ કરવામાં આવ્યા. પાકિસ્તાન પોતાના પાડોશી દેશ ઈરાનને નારાજ કરવાના ડરે યમન અને હૂથીઓ સામે કોઈ કાર્યવાહી કરવાનું ટાળી રહ્યું છે, જેના કારણે સાઉદી સાથેના તેના સંબંધોમાં તિરાડ પડી છે.
આ પણ વાંચો: વર્ષોની અરજી છતાં પાકિસ્તાન BRICS બહાર, ભારતના વીટો પાવરની તાકાત
અફઘાનિસ્તાન સાથે સાઉદીની કરોડોની ઊર્જા ડીલ
પાકિસ્તાનના આ અસહકારથી નારાજ થઈને સાઉદી અરેબિયાએ તેને મોટો આંચકો આપ્યો છે. સાઉદીની ઊર્જા કંપની ‘ડેલ્ટા ઇન્ટરનેશનલ’ દ્વારા અફઘાનિસ્તાનના તાલિબાન-નેતૃત્વવાળા વહીવટીતંત્ર સાથે સીધો કરાર કરવામાં આવ્યો છે.
કુશક-તિરપુલ બેસિનમાં ઓઇલ અને ગેસની શોધખોળ માટે ૨૫ વર્ષના ૨૦૦ મિલિયન ડૉલર (જે ભવિષ્યમાં વધીને ૫૦ થી ૬૦ અબજ ડૉલર થઈ શકે છે) ના કરારને આખરી સ્વરૂપ અપાયું છે.
અમેરિકાના પૂર્વ રાજદૂત ઝલમે ખલીલજાદની હાજરીમાં આ ડીલ થઈ છે.
પાકિસ્તાની સૈન્ય અને સેના પ્રમુખની મુશ્કેલીઓ
આ સ્વતંત્ર કરારથી પાકિસ્તાનનો એ દાવો ખોટો સાબિત થયો છે કે અફઘાનિસ્તાને કોઈપણ બાહ્ય સંબંધો માત્ર ઇસ્લામાબાદ મારફતે જ રાખવા જોઈએ. અગાઉ સાઉદી દ્વારા પાકિસ્તાનમાં ૨૦ અબજ ડૉલરનું રોકાણ કરવાના વાયદાઓ પોકળ સાબિત થયા છે અને હવે સાઉદીએ પાકિસ્તાનને બાજુ પર મૂકીને અફઘાનિસ્તાન સાથે સીધો વેપાર શરૂ કરી દીધો છે. આ ઘટનાક્રમને કારણે પાકિસ્તાની સેના અને ત્યાંના સત્તાધીશોની વૈશ્વિક પ્રતિષ્ઠા જોખમમાં મુકાઈ ગઈ છે.
સારરૂપે કહીએ તો, આંતરરાષ્ટ્રીય રાજકારણમાં કોઈ કાયમી મિત્ર હોતો નથી. પાકિસ્તાનની દ્વિધાભરી નીતિ અને ઈરાન પ્રત્યેના ડરને કારણે સાઉદી અરેબિયાએ મોટો નિર્ણય લઈને પાકિસ્તાનને મોટો કૂટનીતિક ઝટકો આપ્યો છે.
