વંદે માતરમ્ પર શર્મિલા ટાગોરના નિવેદન પર કંગના રનૌતનો પલટવાર

ભારતના રાષ્ટ્રીય ગાન ‘વંદે માતરમ્’ અને તેની ધાર્મિક અભિવ્યક્તિને લઈને બોલિવૂડની બે દિગ્ગજ અભિનેત્રીઓ વચ્ચે મોટો વૈચારિક મતભેદ સામે આવ્યો છે. એક તરફ દિગ્ગજ અભિનેત્રી શર્મિલા ટાગોરે એકેશ્વરવાદ અને સર્વસમાવેશક દૃષ્ટિકોણથી ગીતના કેટલાક શબ્દો પર ચિંતા વ્યક્ત કરી છે, તો બીજી તરફ ભાજપના સાંસદ અને અભિનેત્રી કંગના રનૌતે આ નિવેદનને સીમિત માનસિકતા ગણાવીને આકરો વળતો પ્રહાર કર્યો છે. આ વિવાદે સોશિયલ મીડિયા પર ફરી એકવાર રાષ્ટ્રીય ગાન અને તેની પ્રાસંગિકતા અંગે મોટી ચર્ચાઓ છેડી દીધી છે.

શર્મિલા ટાગોરનું નિવેદન: એકેશ્વરવાદ અને હિન્દુ દેવીઓનો ઉલ્લેખ

એક ઈન્ટરવ્યૂ દરમિયાન પોતાના વિચારો રજૂ કરતાં શર્મિલા ટાગોરે જણાવ્યું હતું કે, જે લોકો માત્ર એક જ ઈશ્વર એટલે કે એકેશ્વરવાદમાં વિશ્વાસ રાખે છે, તેમના માટે ‘વંદે માતરમ્’ ગીતના કેટલાક ભાગોને સ્વીકારવા થોડા મુશ્કેલ બની શકે છે. બંકિમચંદ્ર ચટ્ટોપાધ્યાય દ્વારા રચિત આ ગીતના શરૂઆતના બે પદ દરેક માટે સરળ અને સ્વીકાર્ય છે, પરંતુ ત્યારપછીના પદોમાં દુર્ગા, લક્ષ્મી અને સરસ્વતી જેવી હિન્દુ દેવીઓનો સ્પષ્ટ ઉલ્લેખ આવે છે. અભિનેત્રીના અનુસાર, એક જ ઈશ્વરમાં આસ્થા ધરાવનાર વ્યક્તિ માટે ‘વંદે કાલી’ કે ‘વંદે દુર્ગા’ ઉચ્ચારવું કઠિન બની જાય છે. તેમણે આ વાત તમામ ધર્મોના નાગરિકોને એકસાથે જોડવાના સર્વસમાવેશક હેતુથી રજૂ કરી હતી.

કંગના રનૌતનો પલટવાર: કવિતાના રૂપકો અને સ્વામી વિવેકાનંદનો સંદર્ભ

શર્મિલા ટાગોરના આ નિવેદનથી ભડકેલા કંગના રનૌતે સોશિયલ મીડિયાના માધ્યમથી આકરો વિરોધ નોંધાવ્યો છે. કંગનાએ પ્રતિક્રિયા આપતા લખ્યું કે, એક કલાકાર તરીકે શર્મિલાજીના આવા વિચારોથી તેમને આશ્ચર્ય થયું છે. કોઈપણ કવિતા, ગીત કે સાહિત્યમાં વપરાતા શબ્દો માત્ર એક રૂપક (સિમ્બોલ) હોય છે. ‘વંદે માતરમ્’ એ માત્ર એક ગીત નથી, પરંતુ તે આપણી આઝાદીની લડાઈની સદીઓ જૂની ગૌરવશાળી ભાવના છે, જેને માત્ર ધાર્મિક સીમાઓમાં કે સરહદોમાં બાંધી ન શકાય.

આ પણ વાંચો: હોમવર્ક ન કરવા બદલ શિક્ષકે એવો ખખડાવ્યો કે 6 વર્ષના માસૂમે શિક્ષકના ખોળામાં જ દમ તોડ્યો

પોતાના તર્કને મજબૂત કરવા માટે કંગનાએ સ્વામી વિવેકાનંદના વિચારોનું અદ્ભુત ઉદાહરણ આપ્યું હતું. તેમણે કહ્યું કે વિવેકાનંદજીએ દેશના યુવાનોમાં નવી તાકાત અને ચેતના જગાડવા માટે લોખંડી હાડકાં અને વીજળી જેવી નસો ધરાવતી યુવાપેઢીની માંગ કરી હતી. જ્યારે કોઈ કવિતા કે ભાષણમાં ‘શક્તિ’ શબ્દનો ઉપયોગ થાય છે, ત્યારે તેનો અર્થ કેવળ કોઈ ધાર્મિક સંદર્ભ પૂરતો મર્યાદિત નથી હોતો, પરંતુ તે દેશવાસીઓની આંતરિક, માનસિક અને શારીરિક ક્ષમતાનું પ્રતીક બને છે.

‘હિન્દુ-મુસ્લિમ’ માનસિકતામાંથી બહાર આવવાની કંગનાની અપીલ

આ સમગ્ર વિષય પર આગળ વાત કરતા કંગનાએ ભારપૂર્વક જણાવ્યું કે હવે સમય આવી ગયો છે કે લોકોએ આ સંકુચિત ‘હિન્દુ-મુસ્લિમ’વાળી માનસિકતામાંથી સદંતર બહાર નીકળવું જોઈએ. જો આપણે એક જ ઈશ્વરમાં આસ્થા રાખતા હોઈએ, તો પણ જીવનમાં શારીરિક કે માનસિક ક્ષમતા અને તાકાત માટે તબીબી કે સામાન્ય ભાષામાં પણ ‘શક્તિ’ શબ્દનો જ પ્રયોગ થાય છે. આપણે એકબીજાની ધાર્મિક અને સાંસ્કૃતિક ભાવનાઓને સન્માન આપીને તેને સ્વીકારતા શીખવું જોઈએ.

‘વંદે માતરમ્’ નો ભવ્ય ઐતિહાસિક અને રાષ્ટ્રીય સંદર્ભ

આ વિવાદ વચ્ચે ‘વંદે માતરમ્’ના ભવ્ય ઇતિહાસને યાદ કરવો પણ અનિવાર્ય છે. આ અમર ગીત 1870ના દાયકામાં બંકિમચંદ્ર ચટ્ટોપાધ્યાય દ્વારા રચવામાં આવ્યું હતું, જે પાછળથી તેમની અત્યંત પ્રસિદ્ધ નવલકથા ‘આનંદમઠ’નો અભિન્ન ભાગ બન્યું હતું. ભારતને વિદેશી શાસનમાંથી મુક્ત કરાવવાના સ્વતંત્રતા સંગ્રામ દરમિયાન આ ગીત દેશભક્તો માટે સૌથી મોટો અને ઉર્જાવાન નારો બની ગયો હતો. આજે જ્યાં ‘જન ગણ મન’ ભારતનું અધિકૃત રાષ્ટ્રગીત છે, ત્યાં ‘વંદે માતરમ્’ પણ રાષ્ટ્રીયગાનનું ગૌરવશાળી સ્થાન ધરાવે છે.

આ બંને દિગ્ગજ અભિનેત્રીઓના વિરોધાભાસી નિવેદનોએ સાબિત કરી દીધું છે કે આજે પણ આપણા દેશમાં ધર્મ, સંસ્કૃતિ અને રાષ્ટ્રીય પ્રતીકોના અર્થઘટનને લઈને લોકોમાં બે અલગ-અલગ વિચારધારાઓ પ્રવર્તે છે. એક તરફ સર્વસમાવેશકતાના નામે ધાર્મિક વિશિષ્ટતાઓને હળવી કરવાની દલીલ છે, તો બીજી તરફ રાષ્ટ્રીય પ્રતીકોને ધાર્મિક સીમાઓથી પર રાખીને દેશભક્તિની ભાવનાથી જોવાની કટિબદ્ધતા છે. આ ચર્ચાએ સોશિયલ મીડિયા પર રાષ્ટ્રીય ગાનની પ્રાસંગિકતા અને અર્થઘટન અંગેની બહેસને ફરી એકવાર ચરમસીમા પર પહોંચાડી દીધી છે.