સંરક્ષણ અને એરોસ્પેસ ટેક્નોલોજીના ક્ષેત્રમાં ભારતે એક ઐતિહાસિક અને ગૌરવવંતી સિદ્ધિ હાંસલ કરી છે. ડિફેન્સ રિસર્ચ એન્ડ ડેવલપમેન્ટ ઓર્ગેનાઈઝેશન (DRDO) દ્વારા દેશનું પ્રથમ ૩૫૦ કિલોગ્રામ થ્રસ્ટ-ક્લાસ એક્સપેન્ડેબલ ટર્બોજેટ એન્જિન સફળતાપૂર્વક તૈયાર કરવામાં આવ્યું છે. આ સિદ્ધિ સાથે ભારત હવે વિશ્વના એવા ગણ્યાગાંઠ્યા દેશોની ક્લબમાં સામેલ થઈ ગયું છે, જેઓ પોતાની સ્વદેશી ટેક્નોલોજીથી મિસાઈલો અને ડ્રોન માટે આધુનિક જેટ એન્જિન ડિઝાઈન અને ઉત્પાદન કરવાની ક્ષમતા ધરાવે છે.
એન્જિનનું નિર્માણ અને તેની વિશેષતાઓ
ડિઝાઇન અને ઉત્પાદન: આ અત્યાધુનિક એન્જિનને DRDOની બેંગલુરુ સ્થિત પ્રયોગશાળા ‘ગેસ ટર્બાઇન રિસર્ચ એસ્ટાબ્લિશમેન્ટ’ (GTRE) દ્વારા ડિઝાઇન કરવામાં આવ્યું છે, જ્યારે હૈદરાબાદની ખાનગી ક્ષેત્રની કંપની ‘આઝાદ એન્જિનિયરિંગ’ દ્વારા તેનું નિર્માણ કરવામાં આવ્યું છે.
એક્સપેન્ડેબલ (સિંગલ-યુઝ) એન્જિન: આ એક એક્સપેન્ડેબલ એટલે કે એક જ વાર ઉપયોગમાં લેવાતું એન્જિન છે. મિસાઈલ કે ડ્રોન લોન્ચ થયા બાદ આ એન્જિન તેને લક્ષ્ય સુધી પહોંચાડીને તેની સાથે જ નષ્ટ થઈ જાય છે. તેથી તેને લાંબા આયુષ્યને બદલે નાનું કદ, ઓછી કિંમત અને અત્યંત વિશ્વસનીયતાને ધ્યાનમાં રાખીને બનાવવામાં આવ્યું છે.
કયા ક્ષેત્રો અને હથિયારોમાં થશે ઉપયોગ?
આ સ્વદેશી ટર્બોજેટ એન્જિનનો ઉપયોગ ભવિષ્યના મુખ્ય સંરક્ષણ ઉપકરણોમાં કરવામાં આવશે:
ક્રૂઝ મિસાઈલ: લાંબા અંતરની ક્રૂઝ મિસાઈલોને ઓછી ઊંચાઈએ પૂરઝડપે ઉડવામાં મદદ કરશે.
જેટ-પાવર્ડ સુસાઈડ ડ્રોન: લોઈટરિંગ મ્યુનિશન (સુસાઈડ ડ્રોન) અને હાઈ-સ્પીડ UAV. પ્રોપેલર વાળા ડ્રોન કરતાં આ જેટ એન્જિન વાળા ડ્રોન ૪૦૦ કિમી/કલાકથી વધુની ઝડપ પકડી શકે છે.
ટાર્ગેટ ડ્રોન: સેનાની એર ડિફેન્સ સિસ્ટમના પરીક્ષણ માટે જરૂરી ટાર્ગેટ ડ્રોનમાં ઉપયોગી બનશે.
ભારત માટે આ સિદ્ધિ કેમ મહત્વપૂર્ણ છે?
વિદેશી નિર્ભરતાનો અંત: અત્યાર સુધી ભારત આવા નાના જેટ એન્જિનો માટે અન્ય દેશો પર નિર્ભર હતું. હવે સ્વદેશી ટેક્નોલોજી વિકસવાથી વિદેશી અટકાયત કે નિર્ભરતાનો ડર ખતમ થયો છે.
વિશ્વના ચુંટાયેલા દેશોની હરોળમાં: અત્યાર સુધી આ ટેક્નોલોજી માત્ર અમેરિકા, રશિયા, ફ્રાન્સ, બ્રિટન અને ચીન જેવા મર્યાદિત દેશો પાસે જ હતી, જેમાં હવે ભારતનું નામ પણ સન્માનભેર જોડાઈ ગયું છે.
ભવિષ્યના મોટા પ્રોજેક્ટ્સનો માર્ગ સરળ: નિષ્ણાતોના મતે આ નાનું એન્જિન બનાવવાનો અનુભવ ભવિષ્યમાં ભારત માટે ફાઈટર જેટના મોટા એન્જિન (જેવા કે કાવેરી એન્જિન પ્રોજેક્ટ) વિકસાવવાનો રસ્તો વધુ સરળ બનાવશે.
