વૈશ્વિક ઓઈલ માર્કેટનું સત્તા કેન્દ્ર બદલાયું: ભાવિ વલણ હવે બીજું કોઈ નહીં પણ ચીન નક્કી કરશે

માર્કેટની ચાવી ડ્રેગન પાસે ,ઓઈલના ભાવ હવે ચીનની ખરીદી પર નિર્ભર

દાયકાઓથી વૈશ્વિક ઓઈલ માર્કેટની દિશા રિયાધ, મોસ્કો અને વોશિંગ્ટન જેવા સત્તાકેન્દ્રો નક્કી કરતા આવ્યા છે. મધ્યપૂર્વના યુદ્ધો, ઓપેકના નિર્ણયો અને રશિયાની નીતિઓના આધારે ક્રૂડના ભાવમાં વધઘટ થતી રહી છે. પરંતુ ઈરાન યુદ્ધે પહેલીવાર એવો સંકેત આપ્યો છે કે હવે ઓઈલ માર્કેટની આગામી ચાલ સાઉદી અરેબિયા કે રશિયા નહીં, પરંતુ ચીન નક્કી કરશે. વિશ્વના સૌથી મોટા ક્રૂડ ખરીદદાર તરીકે ચીને યુદ્ધ દરમિયાન પોતાની ખરીદી ઘટાડીને અને વિશાળ જથ્થાનો ઉપયોગ કરીને માત્ર ભાવને કાબૂમાં તો રાખ્યા જ પરંતુ સાથે જ વૈશ્વિક ઊર્જા બજારમાં પોતાની વધતી તાકાતનો પરચો પણ આપી દીધો.

ઈરાન યુદ્ધ દરમિયાન હોર્મુઝની ખાડીમાં સર્જાયેલા અવરોધને કારણે વિશ્વના લગભગ 20 ટકા ક્રૂડ ઓઈલ પુરવઠા પર અસર થઈ હતી. બજારમાં એવી આશંકા વ્યક્ત થઈ રહી હતી કે સપ્લાયમાં આટલો મોટો ઘટાડો થતાં ક્રૂડના ભાવ બેકાબૂ બની શકે છે. કેટલાક આંતરરાષ્ટ્રીય નિષ્ણાતોએ તો તેલના ભાવ 200 ડોલર પ્રતિ બેરલ સુધી પહોંચી જવાની ચેતવણી પણ આપી હતી.

આ પણ વાંચો: રામ મંદિર દાન; રૂપિયા 3500 રોકડ, દાગીનાઓનો રેકોર્ડ જ ગુમ

આ ભય પાછળ મજબૂત કારણ હતું. 1973ના અરબ ઓઈલ પ્રતિબંધ દરમિયાન વૈશ્વિક સપ્લાયમાં માત્ર 7થી 8 ટકા જેટલો ઘટાડો થતાં જ ક્રૂડના ભાવમાં 130 ટકાથી વધુનો ઉછાળો આવ્યો હતો. તેની સરખામણીએ ઈરાન યુદ્ધ દરમિયાન અસર ઘણી મોટી હતી, છતાં ભાવમાં અપેક્ષિત વિસ્ફોટ જોવા મળ્યો નહોતો.

વિશ્લેષકોના જણાવ્યા મુજબ તેનું સૌથી મોટું કારણ ચીનની વ્યૂહાત્મક તૈયારી હતી. વર્ષો સુધી રશિયા અને ઈરાન પાસેથી ડિસ્કાઉન્ટમાં મળતું ક્રૂડ ખરીદીને ચીને એક અબજ બેરલથી વધુનો વિશાળ જથ્થો ઊભો કર્યો હતો. સંકટ સમયે નવી ખરીદી કરવા બદલે ચીને આ જથ્થામાંથી જરૂરિયાત પૂરી કરી અને સાથે આયાતમાં દરરોજ અંદાજે 30 લાખ બેરલનો ઘટાડો કર્યો. પરિણામે વૈશ્વિક બજારમાં માંગ ઘટી અને સપ્લાય પરના દબાણ છતાં ભાવ કાબૂમાં રહ્યા.

હવે વિશ્લેષકોનું માનવું છે કે ચીનની આગામી ખરીદીની રણનીતિ જ વૈશ્વિક ઓઈલ માર્કેટની દિશા નક્કી કરશે. જો ચીન પોતાના ખાલી થયેલા જથ્થા ફરી ભરવા માટે આક્રમક ખરીદી શરૂ કરશે તો ભાવમાં ફરી તેજી આવી શકે છે, જ્યારે ખરીદી મર્યાદિત રાખશે તો વધારાના સપ્લાયને કારણે ભાવ પર દબાણ રહેશે. એટલે કે આવનારા સમયમાં ઓઈલ માર્કેટની સૌથી મોટી ચાવી હવે બેઇજિંગના હાથમાં હોવાનું માનવામાં આવે છે.

દાયકાઓનું આગોતરું આયોજન, જંગી રિઝર્વ જથ્થો બન્યો ટ્રમ્પ કાર્ડ

ચીને એક-બે વર્ષ નહીં પરંતુ લગભગ દાયકાથી ઊર્જા સુરક્ષા માટે લાંબા ગાળાનું આયોજન કર્યું હતું. રશિયા અને ઈરાન પાસેથી ડિસ્કાઉન્ટમાં મળતું ક્રૂડ મોટા પાયે ખરીદીને તેણે વ્યૂહાત્મક અને વ્યાવસાયિક ભંડારોમાં સંગ્રહિત કર્યું. પરિણામે સંકટ સમયે અન્ય દેશો બજારમાં વધારાનું તેલ શોધી રહ્યા હતા ત્યારે ચીનને નવી ખરીદી કરવાની જરૂર પડી નહોતી. આ જ વિશાળ જથ્થો ચીન માટે સૌથી મોટું ‘ટ્રમ્પ કાર્ડ’ સાબિત થયો.

ચીને ખરીદી ઘટાડતાં યુદ્ધ દરમિયાન ભાવ કાબૂમાં રહ્યા

ઈરાન યુદ્ધ દરમિયાન બજારમાં સપ્લાયની ભારે અછત ઊભી થઈ હતી. સામાન્ય રીતે આવી સ્થિતિમાં ભાવોમાં ભારે ઉછાળો આવે છે, પરંતુ ચીને આયાતમાં દરરોજ લગભગ 30 લાખ બેરલનો ઘટાડો કરીને માંગ ઓછી કરી. ચીને પોતાના સ્ટોકમાંથી જરૂરિયાત પૂરી કરી હોવાથી વૈશ્વિક બજારમાં વધારાનું દબાણ ઊભું થયું નહીં. પરિણામે તેલના ભાવ વધ્યા છતાં ભયાનક સ્તરે પહોંચ્યા નહીં અને વૈશ્વિક અર્થતંત્રને મોટી રાહત મળી.

ક્રાંતિકારી પગલાંને કારણે ઓઈલની માંગમાં દૈનિક 10 લાખ બેરલનો ઘટાડો

ચીને માત્ર અનંત જથ્થા પર જ આધાર રાખવાને બદલે તેલ પરની નિર્ભરતા ઘટાડવા માટે પણ મોટા પગલાં લીધાં છે. દેશમાં વેચાતી નવી કારોમાં લગભગ અડધી ઇલેક્ટ્રિક અથવા હાઇબ્રિડ છે. ઇલેક્ટ્રિક વાહનોના વધતા ઉપયોગને કારણે દરરોજ આશરે 10 લાખ બેરલ જેટલી ઓઈલ માંગ ઘટી હોવાનું માનવામાં આવે છે. ઉપરાંત રિફાઇનરીઓમાં પ્રોસેસિંગ ઘટાડવું અને ઇંધણ નિકાસ પર નિયંત્રણ જેવા પગલાંઓએ પણ ક્રૂડની જરૂરિયાત ઓછી કરી છે.