આજના ડિજિટલ યુગમાં સ્માર્ટફોન અને સોશિયલ મીડિયા બાળકોના જીવનનો અભિન્ન અંગ બની ગયા છે, પરંતુ તેના અનિયંત્રિત ઉપયોગ સામે હવે ગંભીર ચિંતાઓ વ્યક્ત થવા લાગી છે. તાજેતરમાં જ સુપ્રીમ કોર્ટે ૧૮ વર્ષથી ઓછી ઉંમરના બાળકો દ્વારા સોશિયલ મીડિયાના ઉપયોગ પર કડક નિયંત્રણો લાવવા અને સુરક્ષાના ઉપાયો અંગે કેન્દ્ર સરકારને નોટિસ ફટકારી છે. ‘જસ્ટ રાઇટ્સ ફોર ચિલ્ડ્રન અલાયન્સ’ નામના એનજીઓ દ્વારા દાખલ કરવામાં આવેલી અરજીમાં બાળકોની ઓનલાઈન સુરક્ષા માટે માતા-પિતાની ફરજિયાત સંમતિ અને ઈ-કેવાયસી જેવા કડક પગલાંઓની માંગ કરવામાં આવી છે.
ફેસબુક અને સ્નેપચેટ જેવા પ્લેટફોર્મ્સ સામે સવાલો
અરજીમાં મુખ્યત્વે એ વાત પર ભાર મૂકવામાં આવ્યો છે કે ફેસબુક અને સ્નેપચેટ જેવા લોકપ્રિય સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ્સ બાળકોને માત્ર ૧૩ વર્ષની નાની ઉંમરથી જ પોતાના એકાઉન્ટ્સ બનાવવાની મંજૂરી આપે છે. ભારતીય કાયદા મુજબ ૧૮ વર્ષથી ઓછી વયના તમામ નાગરિકોને સગીર (નાબાલિગ) ગણવામાં આવે છે. આવી સ્થિતિમાં પ્લેટફોર્મ્સ દ્વારા ૧૩ થી ૧૮ વર્ષના બાળકોને સીધી છૂટ આપવી તેમની સુરક્ષા અને માનસિક સ્વાસ્થ્ય માટે મોટું જોખમ ઊભું કરી રહી છે.
IT રૂલ્સ 2021 માં ફેરફાર અને ઈ-કેવાયસીની માંગ
આ ગંભીર સમસ્યાના ઉકેલ માટે અરજીમાં ઇન્ફોર્મેશન ટેક્નોલોજી (IT) રૂલ્સ, ૨૦૨૧ માં યોગ્ય સંશોધન કરવાની અથવા નવી વિશેષ માર્ગદર્શિકાઓ (Guidelines) તૈયાર કરવા માટે કેન્દ્ર સરકારને નિર્દેશ આપવાની માંગ કરાઈ છે. આ નિયમો પાછળનો મુખ્ય હેતુ એ સુનિશ્ચિત કરવાનો છે કે કોઈપણ ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ માતા-પિતા કે કાનૂની વાલીની સ્પષ્ટ સંમતિ વગર સગીર બાળકો સાથે કોઈ કરાર ન કરી શકે. આ માટે વાલીઓની ઓળખની પુષ્ટિ એટલે કે ઈ-કેવાયસી પ્રક્રિયાને અનિવાર્ય બનાવવાની હિમાયત કરવામાં આવી છે.
આ પણ વાંચો: ઈશાન કિશનની કપ્તાનીમાં સાઉથ ઝોનને હરાવી ઈસ્ટ ઝોને જીતી દુલિપ ટ્રોફી!
બાળકો સામે રહેલા ગંભીર ઓનલાઈન જોખમો
ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ્સ સુધી બાળકોની આઝાદ અને અનિયંત્રિત પહોંચ તેમને અનેક પ્રકારના ગંભીર અપરાધો અને જોખમોમાં ધકેલી રહી છે. અરજીમાં જણાવ્યા અનુસાર બાળકો ઓનલાઈન ગ્રોમિંગ, યૌન શોષણ, માનવ તસ્કરી, ડેટા પ્રાઇવસીનો ભંગ, સાયબર-બુલિંગ (માનસિક ત્રાસ) અને તેમની વયજુથ પ્રમાણે બિલકુલ અયોગ્ય હોય તેવા હાનિકારક કન્ટેન્ટનો શિકાર બની રહ્યા છે, જેના પર સમયસર રોક લગાવવી અત્યંત આવશ્યક છે.
સુપ્રીમ કોર્ટની આ નોટિસ અને એનજીઓની આ પહેલ દર્શાવે છે કે બાળકોની ડિજિટલ સુરક્ષા હવે દેશમાં ચિંતાનો મોટો વિષય બની ચૂકી છે. જો કેન્દ્ર સરકાર આ મામલે કડક કાનૂની જોગવાઈઓ કે ગાઈડલાઈન્સ અમલમાં મૂકે છે, તો ભવિષ્યમાં સોશિયલ મીડિયા કંપનીઓએ સગીર યુઝર્સના રજીસ્ટ્રેશન અને વેરિફિકેશન માટે કડક નિયમોનું પાલન કરવું પડશે, જેનાથી બાળકોને ઓનલાઈન ખતરાઓથી સુરક્ષિત રાખી શકાશે.
