ગુજરાતની આર્થિક રાજધાની અમદાવાદમાં માર્ગ સલામતીની સ્થિતિ અત્યંત ગંભીર અને ચિંતાજનક સ્તરે પહોંચી ગઈ છે. અમદાવાદ ટ્રાફિક પોલીસના વર્ષ 2021 થી જુલાઈ 2026 સુધીના સત્તાવાર આંકડાઓ અનુસાર, સાડા પાંચ વર્ષના ગાળામાં શહેરમાં 6,000 થી વધુ ભયાનક અકસ્માતો સર્જાયા છે, જેમાં 1,634 નિર્દોષ લોકોએ પોતાના જીવ ગુમાવ્યા છે અને 3,100 થી વધુ લોકો ગંભીર ઈજાઓ સાથે કાયમી દિવ્યાંગતાનો ભોગ બન્યા છે. સરખેજ-ગાંધીનગર (SG) હાઈવે, સિંધુભવન રોડ અને એસ.પી. રિંગ રોડ જેવા હાઈ-સ્પીડ કોરિડોર વાહનચાલકો માટે જીવલેણ ‘કોલિઝન ઝોન’ સાબિત થઈ રહ્યા છે, જ્યાં ટ્રાફિક નિયમોનું ઉલ્લંઘન અને ઓવરસ્પીડિંગ મોતના મુખ્ય કારણો બન્યા છે.
ટુ-વ્હીલર ચાલકો સૌથી વધુ જોખમમાં: હેલ્મેટના અભાવે 665 મોત
માર્ગ અકસ્માતોના સત્તાવાર ડેટાનું વિશ્લેષણ કરતાં સ્પષ્ટ થાય છે કે કાર કરતાં ટુ-વ્હીલરના કુલ અકસ્માત ઓછા હોવા છતાં મૃત્યુઆંક સૌથી વધુ બાઇક અને સ્કૂટર ચાલકોનો રહ્યો છે. સાડા પાંચ વર્ષમાં મોટરસાઇકલ અને સ્કૂટરના કુલ 2,236 અકસ્માતોમાં 665 લોકોએ જીવ ગુમાવ્યા છે. ટ્રાફિક નિષ્ણાતોના મતે, ટુ-વ્હીલર ચાલકો દ્વારા હેલ્મેટ ન પહેરવું એ માથાની ઘાતક ઈજાઓ પાછળનું સૌથી મોટું કારણ છે. સામાન્ય ઝડપે થતી સામાન્ય ટક્કર પણ હેલ્મેટના અભાવે જીવલેણ સાબિત થાય છે.
ખાનગી વાહનોના અકસ્માતો અને જાનહાનિના સત્તાવાર આંકડા (2021 થી જુલાઈ 2026)
| વાહન કેટેગરી | કુલ અકસ્માત | મૃત્યુ | ગંભીર ઇજાગ્રસ્ત | સામાન્ય ઇજાગ્રસ્ત |
| ટુ-વ્હિલર | 2,236 | 665 | 1,169 | 402 |
| ફોર-વ્હિલર / કાર | 2,909 | 561 | 1,614 | 734 |
| કુલ ખાનગી વાહનો | 5,145 | 1,226 | 2,783 | 1,136 |
(નોંધ: માત્ર વર્ષ 2026 ના પ્રથમ સાત મહિનામાં જ ખાનગી વાહનોના 560 અકસ્માતોમાં 118 લોકોના મોત નોંધાયા છે, જેમાં કાર અકસ્માતમાં 64 અને ટુ-વ્હીલરમાં 54 લોકોએ જીવ ગુમાવ્યો છે.)
રાત્રે 11 વાગ્યા પછી ડમ્પર અને ભારે ટ્રકોનો કહેર: 270 નાગરિકો કચડાયા
શહેરમાં રિયલ એસ્ટેટ બાંધકામ અને ટ્રાન્સપોર્ટેશન વધતાં ભારે માલવાહક વાહનોનો ત્રાસ બેકાબૂ બન્યો છે. રાત્રે 11:00 વાગ્યે ‘નો-એન્ટ્રી’ પૂરી થતાં જ ડમ્પર, ટ્રક અને આરએમસી (RMC) કોંક્રીટ મિક્સર જેવા વાહનો મુખ્ય માર્ગો પર પૂરઝડપે દોડે છે. 2021 થી જુલાઈ 2026 વચ્ચે આવા ભારે વાહનોથી 521 અકસ્માતો સર્જાયા, જેમાં 270 લોકોનાં કરૂણ મોત થયાં છે. જેમાં એકલા રેતી-માટીના ડમ્પરોએ 241 અકસ્માતોમાં 131 લોકોનો ભોગ લીધો છે. ડ્રાઇવરો વધુ ફેરાના કમિશનની લાલચમાં સ્પીડ ગવર્નર સાથે ચેડાં કરે છે અને ઊંઘના અભાવે વહેલી સવારે ગંભીર અકસ્માતો સર્જે છે.
સરકારી બસો પણ બની જોખમી: AMTS, BRTS અને GSRTC થી 138 મોત
સામાન્ય નાગરિકો માટે ચાલતી સરકારી અને મ્યુનિસિપલ બસો પણ અકસ્માતોના કાળા આંકડામાં મોટો હિસ્સો ધરાવે છે. આ સમયગાળા દરમિયાન AMTS, BRTS અને GSRTC ની બસો દ્વારા કુલ 362 અકસ્માતો સર્જાયા હતા, જેમાં 138 નાગરિકોના મોત નીપજ્યા હતા. જેમાં એકલી AMTS બસો દ્વારા 185 અકસ્માતમાં 62 લોકો અને અલગ કોરિડોર ધરાવતી BRTS બસો દ્વારા 84 અકસ્માતોમાં 37 લોકો કચડાયા છે. ખાનગી કોન્ટ્રાક્ટરો દ્વારા સંચાલિત બસોના ચાલકો પર કડક સમયપત્રકનું દબાણ હોવાથી સિગ્નલ તોડવા અને બેફામ ડ્રાઇવિંગના બનાવો સતત બને છે.
ઝડપમાં અસમાનતા અને ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરની ખામીઓ
રોડ સેફ્ટી એક્સપર્ટ્સના મતે અમદાવાદના પહોળા રસ્તાઓ પર કાર 80 થી 100 કિમી પ્રતિ કલાકની ઝડપે દોડે છે, જ્યારે ટુ-વ્હીલર 40 થી 50 ની ઝડપે ચાલતા હોય છે. સ્પીડના આ મોટા તફાવત વચ્ચે અચાનક લેન બદલવી, રોંગ સાઈડ ડ્રાઈવિંગ, મોબાઈલ પર વાતચીત અને દારૂ પીને વાહન ચલાવવું જીવલેણ સાબિત થાય છે. આ ઉપરાંત સિંધુભવન અને એસ.પી. રિંગ રોડના જંકશનો પર યોગ્ય મીડિયન કટ, બ્લિંકર્સ, સાઈન બોર્ડ અને ધીમા વાહનો માટે અલગ લેનનો અભાવ પણ અકસ્માતોની ગંભીરતા વધારે છે.
અકસ્માત નિવારણ માટે નિષ્ણાતો દ્વારા સૂચવાયેલા તાકીદના પગલાં
સેક્શન આધારિત સ્પીડ કેમેરા: ઈસ્કોનથી વૈષ્ણોદેવી સુધીના હાઈ-રિસ્ક કોરિડોર પર એવરેજ સ્પીડ મોનિટરિંગ કેમેરા ગોઠવી ઓવરસ્પીડિંગ સામે કડક દંડ કરવો.
બ્લાઈન્ડ સ્પોટ અને સાઈડ ગાર્ડ: ભારે ડમ્પરોમાં પ્રોક્સિમિટી સેન્સર ફરજિયાત કરવા તેમજ બાઈક સવારો પૈડા નીચે ન આવે તે માટે સાઈડ/રિયર અંડર-રાન પ્રોટેક્શન ડિવાઈસ (SUPD) લગાવવા.
રાત્રિ પેટ્રોલિંગ અને ચેકિંગ: રાત્રે 11 થી સવારે 5 વાગ્યા સુધી મુખ્ય માર્ગો પર ઇન્ટરસેપ્ટર વાન તૈનાત કરવી અને ડ્રાઈવરોના બ્રેથ એનાલાઈઝર ટેસ્ટ તથા સ્પીડ ગવર્નરની ચકાસણી કરવી.
હેલ્મેટનું કડક અમલીકરણ: માત્ર ચાર રસ્તાઓ પર જ નહીં, સર્વિસ રોડ અને શહેરના આંતરિક માર્ગો પર પણ હેલ્મેટ નિયમનું ચુસ્ત પાલન કરાવવું.
અમદાવાદના માર્ગો પર સાડા પાંચ વર્ષમાં 1,600 થી વધુ પરિવારોના સ્વજનો છીનવાઈ જવા એ અત્યંત પીડાદાયક અને ચેતવણીરૂપ વાસ્તવિકતા છે. રસ્તા પર નીકળતા પહેલાં હેલ્મેટ પહેરવું કે ટ્રાફિક નિયમોનું પાલન કરવું એ માત્ર દંડથી બચવા માટે નહીં, પરંતુ પોતાના જીવનની સુરક્ષા માટે અનિવાર્ય છે. તંત્ર દ્વારા રાત્રિના ભારે વાહનો પર કડક અંકુશ અને વાહનચાલકોમાં સ્વયંશિસ્ત કેળવાય તો જ અમદાવાદના રસ્તાઓને ‘ડેથ ઝોન’ બનતા અટકાવી શકાશે.
