હેક્ટરદીઠ ₹8,500 સહાય સામે ધરતીપુત્રોમાં રોષ: નિયમો ન બદલાય તો 12 નવેમ્બરથી ઉગ્ર આંદોલનની ચીમકી
ચોમાસામાં વરસાદની ભારે વિષમતા અને પાક નિષ્ફળ જવાના કારણે ગુજરાતના 4 જિલ્લાઓમાં દુષ્કાળની વિકટ પરિસ્થિતિ સર્જાઈ છે. રાજ્ય સરકારે અસરગ્રસ્ત વિસ્તારો માટે રાહત પેકેજની જાહેરાત તો કરી, પરંતુ જાહેર કરાયેલી રકમ ખેડૂતોના વાસ્તવિક નુકસાન સામે ઊંટના મોંમાં જીરા સમાન સાબિત થઈ રહી છે. હેક્ટરદીઠ માત્ર ₹8,500 ની સહાયને ધરતીપુત્રોની ક્રૂર મજાક ગણાવીને દેવભૂમિ દ્વારકા સહિતના પંથકના ખેડૂત આગેવાનોએ સરકાર સામે મોરચો માંડ્યો છે. ખેડૂતોએ સહાયના માળખામાં ત્વરિત સુધારો કરવાની અને ₹3 લાખ સુધીનું પાક ધિરાણ સંપૂર્ણ માફ કરવાની માંગ સાથે 12 November થી રાજ્યવ્યાપી આંદોલનનું રણશિંગું ફૂંકવાની સ્પષ્ટ ચેતવણી આપી છે.
સરકારી રાહત પેકેજ અને સહાયની મુખ્ય વિગતો
| સહાય / જોગવાઈનો પ્રકાર | નિર્ધારિત ધોરણો અને સરકારી નિયમો |
| ખેતી સહાય રકમ | ₹8,500 પ્રતિ હેક્ટર |
| જમીન સહાય મર્યાદા | મહત્તમ 2 હેક્ટર સુધી |
| પશુ નિભાવ ભથ્થું (શિબિરો) | ₹80 પ્રતિ પશુ/દૈનિક (SDRF ભંડોળમાંથી, 2 મહિના સુધી) |
| રોજગારી જોગવાઈ | વી.બી.જી. રામ જી. યોજના હેઠળ 150 માનવદિન |
| રાહત દરે ઘાસ વિતરણ | ₹2 પ્રતિ કિલોગ્રામ (1.21 કરોડ કિલો વિતરિત) |
| અનામત ઘાસનો જથ્થો | 3 કરોડ કિલોગ્રામ (વધારાની ખરીદી ચાલુ) |
| સત્તાવાર અમલ તારીખ | 1 November 2026 થી |
₹3 લાખ સુધીનું ખેતધિરાણ માફ કરવાની પ્રબળ માંગ
ખેડૂત આગેવાનોએ સ્પષ્ટ શબ્દોમાં જણાવ્યું છે કે ખેતરમાં બિયારણ, ખાતર, જંતુનાશક દવાઓ અને મજૂરી પાછળ થયેલો ખર્ચ જોતાં હેક્ટરદીઠ ₹8,500 ની રકમ અત્યંત નગણ્ય છે. આથી સરકારે સહાયના માપદંડો વધારવાની સાથે તમામ અસરગ્રસ્ત ખેડૂતોનું ₹3,00,000 સુધીનું પાકધિરાણ વિનાશરતે માફ કરવું જોઈએ. અગાઉ દુષ્કાળ વેળા ખેડૂતોને પાકવીમા યોજના હેઠળ 150% સુધીનું વળતર તેમજ કુદરતી આપત્તિ રાહત ફંડમાંથી અલગ સહાય એમ બેવડો ટેકો મળતો હતો. પરંતુ વર્તમાન શાસનમાં જૂની પાકવીમા પ્રણાલી બંધ થઈ જતાં ખેડૂતો સંપૂર્ણપણે લાચાર બન્યા છે.
2 હેક્ટરની મર્યાદા અને પશુપાલન સહાયના સરકારી માપદંડ
દુષ્કાળ નિર્ધારણ માર્ગદર્શિકા-2016 હેઠળ ઉચ્ચ સ્તરીય બેઠકો બાદ સરકારે લીધેલા નિર્ણય અનુસાર, આ સહાય વધુમાં વધુ 2 હેક્ટર સુધીની જમીન ધરાવતા ખાતેદારોને જ ચૂકવવામાં આવશે. આ ઉપરાંત પશુધનને બચાવવા માટે માન્ય પશુ શિબિરોમાં આશરો લેતા ઢોર માટે દૈનિક ₹80 લેખે 2 માસ સુધી SDRF માંથી અનુદાન અપાશે. ગ્રામીણ સ્તરે બેરોજગારી નિવારવા વી.બી.જી. રામ જી. યોજના હેઠળ 150 દિવસની શ્રમ રોજગારી પૂરી પાડવામાં આવશે, જે સમગ્ર યોજનાકીય માળખું 1 November 2026 થી લાગુ થવાનું છે.
રાહત દરે ઘાસ વિતરણ અને સરકારી દાવા
સરકારી પ્રવક્તાના જણાવ્યા મુજબ, જૂન-જુલાઈ 2026 થી જિલ્લા કલેક્ટરોને વિશેષ સત્તાઓ સોંપીને ઘાસચારાની તંગી નિવારવા પગલાં લેવાયા છે. અત્યાર સુધીમાં જરૂરિયાતમંદ વિસ્તારોમાં પ્રતિ કિલો ₹2 ના ટોકન દરે 1.21 કરોડ કિલોગ્રામ ઘાસનું વિતરણ કરાયું છે, જ્યારે રાજ્ય પાસે 3 કરોડ કિલોગ્રામ ઘાસ રિઝર્વ રાખવામાં આવ્યું છે. જોકે ખેડૂતોનું કહેવું છે કે વાસ્તવિક જમીની સ્તરે પશુઓ માટે ઘાસચારો મેળવવો હજુ પણ ભારે મુશ્કેલ બની રહ્યો છે.
પંચાયત ચૂંટણી ટાણે ‘ડેમેજ કંટ્રોલ’ અને આંદોલનની ચીમકી
રાજકીય પંડિતોના મતે આગામી સમયમાં આવી રહેલી ગ્રામ પંચાયતોની ચૂંટણીઓને ધ્યાને રાખીને ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં ખેડૂતોનો રોષ શાંત કરવા માટે આ સહાયની જાહેરાત કરવામાં આવી છે. પરંતુ તંત્ર દ્વારા મુકાયેલી કડક શરતો અને મર્યાદિત રકમને કારણે આ પગલું વિપરીત અસર ઊભી કરી રહ્યું છે. જો સરકાર 12 November સુધીમાં સહાયના ધોરણોમાં સુધારો નહીં કરે અને ખેડૂતોની માંગણીઓ નહીં સ્વીકારે, તો રાજ્યવ્યાપી આંદોલન શરૂ કરવાની તૈયારીઓ ખેડૂત સંગઠનોએ પૂર્ણ કરી લીધી છે.
કુદરતી આપત્તિ અને અનિયમિત વરસાદ સામે ઝઝૂમી રહેલા જગતના તાતને યોગ્ય ટેકો આપવો એ લોકશાહી સરકારની પ્રથમ પ્રાથમિકતા હોવી જોઈએ. માત્ર કાગળ પર રાહત યોજનાઓ જાહેર કરવાને બદલે વાસ્તવિક ઉત્પાદન ખર્ચને અનુરૂપ સહાય ચૂકવાય તે જરૂરી છે. 12 November ના આંદોલનની અલ્ટીમેટમ પૂર્વે સરકાર ખેડૂતો સાથે સંવાદ સાધીને કોઈ વ્યવહારુ ઉકેલ લાવશે કે કેમ, તે જોવું મહત્વનું બની રહેશે.
