10 ઓક્ટોબરના CJP આંદોલન અગાઉ સુપ્રીમ કોર્ટનો મોટો આદેશ: ‘દિલ્હીમાં મેટ્રો અને ટ્રેનો સંપૂર્ણપણે બંધ કરવી અસ્વીકાર્ય’, સેવાઓ નિયંત્રિત રાખવા કેન્દ્રને નિર્દેશ

મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર (CEC) જ્ઞાનેશ કુમાર સામે ‘કોકરોચ જનતા પાર્ટી’ (CJP) દ્વારા શનિવાર, ૧૦ ઓક્ટોબરે જંતર-મંતર ખાતે આયોજિત વિરોધ પ્રદર્શનને પગલે દિલ્હી પોલીસ અને રેલવે તંત્ર દ્વારા મેટ્રો સ્ટેશનો બંધ કરવા તેમજ ટ્રેનો રદ કરવાના લીધેલા આકરા નિર્ણયો સામે સુપ્રીમ કોર્ટે લાલ આંખ કરી છે. ચીફ જસ્ટિસ ઓફ ઈન્ડિયા (CJI) સૂર્ય કાંત અને જસ્ટિસ જોયમાલ્યા બાગચીની ખંડપીઠે શુક્રવારે સ્પષ્ટ શબ્દોમાં ટકોર કરી હતી કે વિરોધ પ્રદર્શનના નામે આખી જાહેર પરિવહન વ્યવસ્થા ઠપ્પ કરીને સામાન્ય જનતાને રઝળાવી શકાય નહીં. સર્વોચ્ચ અદાલતે કેન્દ્ર સરકાર અને દિલ્હી વહીવટી તંત્રને મેટ્રો તથા ટ્રેન સેવાઓ પર સંપૂર્ણ પ્રતિબંધ ન મૂકવા અને મુસાફરોની સુવિધા માટે નિયંત્રિત અવરજવર ચાલુ રાખવા આદેશ આપ્યો છે.

‘દરેક પાસે કાર નથી હોતી’: CJI સૂર્ય કાંતની આકરી ટિપ્પણી

દિલ્હી આવતી ટ્રેનો રદ કરવા અને ૫૭ મેટ્રો સ્ટેશનો બંધ કરવાના પ્રસ્તાવ સામે વરિષ્ઠ વકીલ કપિલ સિબલની આગેવાની હેઠળ દાખલ થયેલી અરજીની સુનાવણી દરમિયાન ખંડપીઠે સામાન્ય નાગરિકોની હાલાકી અંગે ગંભીર ચિંતા વ્યક્ત કરી હતી:

મુસાફરોની કફોડી હાલત: કોર્ટે નોંધ્યું કે ગુરુગ્રામ, ગ્રેટર નોઈડા અને સમગ્ર દિલ્હી-NCRમાંથી લાખો વિદ્યાર્થીઓ, દૈનિક કર્મચારીઓ અને વરિષ્ઠ નાગરિકો જાહેર પરિવહન પર નિર્ભર છે.

પરિવહન ઠપ્પ ન કરી શકાય: CJI સૂર્ય કાંતે કડક શબ્દોમાં કહ્યું, “દરેક નાગરિક પાસે પોતાની કાર હોતી નથી… તમે બધું ઠપ્પ કરીને લોકોને મુસાફરીની કોઈ સુવિધા વિના રસ્તા પર છોડી શકો નહીં. મેટ્રો ટ્રેનોની અવરજવર પર સંપૂર્ણ પ્રતિબંધ મૂકવો અસ્વીકાર્ય છે.”

નિયંત્રિત સંચાલન: અદાલતે નિર્દેશ આપ્યો કે કાયદો અને વ્યવસ્થા જાળવવાની સાથે જનતાની અસુવિધા ઘટાડવા માટે પરિવહન સેવાઓ નિયંત્રિત (રેગ્યુલેટેડ) રીતે ચાલુ રાખવી જોઈએ.

આ પણ વાંચો: જંતર-મંતર પર 10 ઓક્ટોબરના વિરોધ પ્રદર્શનમાં અરવિંદ કેજરીવાલ પરિવાર સહિત જોડાશે: દેશભરના લોકોને એકત્ર થવા હાકલ, CJP એ પોલીસ મનાઈહુકમ સામે બળવો પોકાર્યો

સુપ્રીમ કોર્ટની સુનાવણી અને કાનૂની દલીલોની રૂપરેખા

પરવાનગી વિનાનો વિરોધ ગેરકાયદેસર: બેન્ચનો સવાલ

પરિવહન સેવાઓ અંગે રાહત આપવાની સાથે જ સુપ્રીમ કોર્ટે વિરોધ પ્રદર્શનના આયોજકો સામે પણ આકરા સવાલો ઉઠાવ્યા હતા:

પોલીસ મનાઈહુકમને પડકાર કેમ ન કર્યો?: જસ્ટિસ સૂર્ય કાંતની બેન્ચે પૂછ્યું કે પ્રદર્શનકારીઓએ દિલ્હી પોલીસ દ્વારા પરવાનગી નકારવાના આદેશને અદાલતમાં કેમ પડકાર્યો નથી? જ્યાં સુધી મૂળ મનાઈહુકમને પડકારવામાં ન આવે ત્યાં સુધી સુરક્ષા પ્રતિબંધો હળવા કરવા મુશ્કેલ બને છે.

જસ્ટિસ જોયમાલ્યા બાગચીની ટિપ્પણી: ખંડપીઠે અવલોકન કર્યું કે, “શાંતિપૂર્ણ વિરોધ કરવાનો અધિકાર ચોક્કસપણે છે, પરંતુ જો પ્રદર્શન માટે સક્ષમ સત્તાતંત્રની કાયદેસર પરવાનગી ન હોય, તો તે કાયદાની દ્રષ્ટિએ ગેરકાયદે વિરોધ ગણાશે અને કાનૂની કાર્યવાહી થઈ શકે છે.”

બાંયધરીની શરત: કોર્ટે સંકેત આપ્યો કે જો CJP અને અન્ય આયોજકો એકઠા થનારા લોકોની સંખ્યા, અહિંસક રહેવા અને કોઈ હથિયાર ન રાખવા અંગે કોર્ટને નક્કર ખાતરી આપે, તો અદાલત કાયદો-વ્યવસ્થાના પ્રતિબંધોની સમીક્ષા કરી શકે છે.

દિલ્હી પોલીસનું વલણ અને CJP નો આક્રોશ

સુનાવણી દરમિયાન દિલ્હી પોલીસ વતી જોઈન્ટ કમિશનર નુપુર પ્રસાદે રજૂઆત કરી હતી કે CJP ના સહ-સંયોજક સૌરવ દાસ દ્વારા આપવામાં આવેલી અરજી નિયત માર્ગદર્શિકા (૧૦ દિવસ પૂર્વે) મુજબ નહોતી અને અતિ ટૂંકી નોટિસ પર આવી હતી. ઉપરાંત, ભૂતકાળમાં આપેલી બાંયધરીઓનું આ જૂથ દ્વારા ઉલ્લંઘન કરવામાં આવ્યું હતું.

બીજી તરફ, CJP ના સ્થાપક અભિજીત દીપકેએ આક્ષેપ કર્યો હતો કે જંતર-મંતર વિરોધ માટે ફાળવેલું સત્તાવાર સ્થળ છે, તેથી ત્યાં જવા પરવાનગીની જરૂર નથી. તેમણે કેન્દ્ર સરકાર પર પ્રહાર કરતાં કહ્યું હતું કે સામાન્ય જનતા માટે ટ્રેનો અને મેટ્રો બંધ કરીને સરકાર પોતાના ડરનું પ્રદર્શન કરી રહી છે. 

સુપ્રીમ કોર્ટની આ ટકોરથી દિલ્હી-NCR ના લાખો દૈનિક મુસાફરોને મોટી રાહત મળી છે, કારણ કે રેલવે અને મેટ્રો સંપૂર્ણ ઠપ્પ થવાથી સામાન્ય જનજીવન અસ્તવ્યસ્ત થઈ જવાની ભીતિ હતી. અદાલતે સ્પષ્ટ સંદેશ આપ્યો છે કે લોકશાહીમાં નાગરિકોના વિરોધ કરવાના બંધારણીય અધિકાર અને કાયદો-વ્યવસ્થા વચ્ચે સંતુલન હોવું જોઈએ. આંદોલનકારીઓએ કાયદાકીય મર્યાદામાં રહીને શાંતિની ખાતરી આપવી પડશે, જ્યારે વહીવટી તંત્ર પણ સુરક્ષાના બહાને સામાન્ય નાગરિકોની મુક્ત અવરજવર છીનવી શકશે નહીં.