સરકારી યોજનાઓ માટે વોટર ID ફરજિયાત કરવા મુદ્દે રાહુલ ગાંધીનો આક્ષેપ: ‘મત ગયો એટલે હક ગયો’
કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા કલ્યાણકારી યોજનાઓના લાભાર્થીઓની ઓળખ પ્રક્રિયામાં લાવવામાં આવી રહેલા ફેરફાર સામે દેશના રાજકારણમાં નવો ગરમાવો આવ્યો છે. પંચાયતી રાજ મંત્રાલય હેઠળની યોજનાઓમાં પરંપરાગત ઓળખ દસ્તાવેજને સ્થાને મતદાર ફોટો ઓળખપત્ર (EPIC) ફરજિયાત કરવાની હિલચાલ સામે વિપક્ષે આક્રમક વલણ અખત્યાર કર્યું છે. લોકસભામાં વિરોધ પક્ષના નેતા રાહુલ ગાંધીએ આ નિર્ણય પાછળ સામાન્ય નાગરિકોના બંધારણીય અધિકારો છીનવી લેવાનું સુનિયોજિત કાવતરું હોવાનો ગંભીર આરોપ મૂક્યો છે.
‘સ્પેશિયલ ઇન્ટેન્સિવ રિવિઝન’ (SIR) દ્વારા મતદારોને બાકાત રાખવાનો દાવો
સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ X પર વિગતવાર પોસ્ટ શેર કરીને રાહુલ ગાંધીએ દાવો કર્યો કે ચૂંટણી પંચ દ્વારા હાથ ધરાયેલી ‘સ્પેશિયલ ઇન્ટેન્સિવ રિવિઝન’ (SIR) ની પ્રક્રિયા અંતર્ગત લાખો યોગ્ય નાગરિકોના નામો મતદારયાદીમાંથી કાપી નાખવામાં આવી રહ્યા છે. તેમણે આરોપ લગાવ્યો કે ખાસ કરીને શાસક પક્ષથી નારાજ કે વિરોધી વિચારધારા ધરાવતા વર્ગોને ટાર્ગેટ કરવામાં આવી રહ્યા છે. જો કોઈ નાગરિકનું નામ મતદારયાદીમાંથી હટાવી દેવાશે તો તેનો મતાધિકાર છીનવાઈ જશે અને યોજનાઓને વોટર કાર્ડ સાથે જોડી દેવાતાં તે આપોઆપ સરકારી લાભોથી પણ વંચિત થઈ જશે.
ચૂંટણી પંચ અને સરકારની મિલીભગતનો ગંભીર આક્ષેપ
કોંગ્રેસ નેતાએ ભારતીય ચૂંટણી પંચ (ECI) ની સ્વાયત્તતા અને તટસ્થતા પર સવાલો ઊભા કરતાં ભાજપ સાથે મિલીભગતનો આરોપ મૂક્યો હતો. તેમણે મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર જ્ઞાનેશ કુમાર પર સીધો પ્રહાર કરતાં જણાવ્યું કે હાલમાં ચૂંટણી યાદીઓનું સંચાલન કોઈ નિષ્પક્ષ સંસ્થા દ્વારા થતું નથી. રાહુલ ગાંધીએ ચેતવણી આપી હતી કે એવી મતદારયાદીઓ તૈયાર કરવાનો પ્રયાસ થઈ રહ્યો છે જે શાસક પક્ષને ફાયદો પહોંચાડે અને ત્યારબાદ એ જ યાદીના આધારે નક્કી થશે કે દેશના કયા નાગરિકને કલ્યાણકારી યોજનાઓનો લાભ મળશે.
મનરેગા, રાશન અને પેન્શન યોજનાઓ પર જોખમની આશંકા
રાહુલ ગાંધીએ એવી ભીતિ વ્યક્ત કરી હતી કે પંચાયતી રાજ યોજનાઓ તો માત્ર શરૂઆત છે, ભવિષ્યમાં રાશન કાર્ડ, વૃદ્ધાવસ્થા કે વિધવા પેન્શન, મનરેગા મજૂરી, આવાસ યોજના, શિષ્યવૃત્તિ અને અનામત જેવા પાયાના અધિકારો માટે પણ વોટર ID કાર્ડ ફરજિયાત કરી દેવામાં આવશે. તેમણે ભારપૂર્વક જણાવ્યું કે મતદાન કરવું એ નાગરિકનો પવિત્ર લોકશાહી અધિકાર છે, કોઈ શરતી બાબત નથી, અને ગરીબ નાગરિકના કલ્યાણકારી હકોને ચૂંટણી ઓળખપત્રના બંધક ન બનાવી શકાય.
મંત્રીની સત્તાવાર જાહેરાત અને યોજનાકીય અમલ પર સવાલો
કેન્દ્રીય મંત્રી રાજીવ રંજન સિંહ (લલ્લન સિંહ) દ્વારા અગાઉ જાહેરાત કરવામાં આવી હતી કે પંચાયતી રાજ મંત્રાલયની યોજનાઓ હેઠળ સહાય મેળવવા માટે લાભાર્થીઓએ મતદાર ફોટો ઓળખપત્ર (EPIC) નંબર અને બાયોમેટ્રિક ઓથેન્ટિકેશન કરાવવું ફરજિયાત રહેશે. જોકે, આ જાહેરાત બાદ વહીવટી સ્તરે પણ સવાલો ઊઠ્યા છે, કારણ કે પંચાયતી રાજ મંત્રાલય સામાન્ય રીતે સીધા વ્યક્તિગત રોકડ લાભાર્થીઓની યોજનાઓ સંભાળતું નથી. પીએમ-કિસાન, ગ્રામીણ આવાસ અને સામાજિક સુરક્ષા પેન્શન જેવી પ્રમુખ કલ્યાણકારી યોજનાઓમાં હાલ સુધી અન્ય ઓળખ વ્યવસ્થા કાર્યરત છે.
વિવાદ અને આરોપોની મુખ્ય રૂપરેખા
| વિગત | સંબંધિત માહિતી |
| સરકારની નવી જાહેરાત | પંચાયતી રાજ યોજનાઓમાં EPIC અને બાયોમેટ્રિક ફરજિયાત |
| જાહેરાત કરનાર મંત્રી | રાજીવ રંજન સિંહ (લલ્લન સિંહ) |
| વિપક્ષનો મુખ્ય આક્ષેપ | SIR દ્વારા મતદારયાદીમાંથી નામો હટાવી યોજનાઓથી વંચિત કરવાનો પ્રયાસ |
| નિશાના પર સંસ્થા | ભારતીય ચૂંટણી પંચ (ECI) અને કેન્દ્ર સરકાર |
| જોખમ હેઠળ દર્શાવેલી યોજનાઓ | રાશન, પેન્શન, મનરેગા, આવાસ સહાય, શિષ્યવૃત્તિ |
| મૂળ કાનૂની મુદ્દો | મતાધિકાર અને સરકારી લાભોને પરસ્પર સાંકળવાની બંધારણીયતા |
સરકારી યોજનાઓ સાથે મતદાર ઓળખપત્રને ફરજિયાત કરવાના પ્રસ્તાવ સામે ઊભો થયેલો આ વિવાદ આગામી દિવસોમાં વધુ ઉગ્ર બને તેવા એંધાણ છે. એક તરફ સરકાર ઓળખ પ્રક્રિયાને વધુ પારદર્શક બનાવવાનો દાવો કરી રહી છે, તો બીજી તરફ વિપક્ષ તેને ગરીબો અને વંચિતોના બંધારણીય અધિકારો પરનો સીધો પ્રહાર ગણાવી રહ્યો છે. લોકશાહીમાં મતાધિકાર અને કલ્યાણકારી રાજ્યની સેવાઓ વચ્ચે આ પ્રકારના જોડાણ સામે નીતિવિષયક સ્તરે ચર્ચા વધુ તેજ બનશે.
