ગોવામાં મતદાર યાદી સુધારણામાં મોટો છબરડો: 8 ઈમેલ છતાં 97 નાગરિકોના નામ ગાયબ, ચૂંટણી પંચ સામે વિપક્ષ આક્રમક
ભારતીય લોકશાહીના પાયા સમાન મતાધિકાર પર ટેકનિકલ ખામી અને વહીવટી ઉદાસીનતાના કારણે મોટું ગ્રહણ લાગ્યું છે. ગોવામાં ચાલી રહેલી સ્પેશિયલ ઇન્ટેન્સિવ રિવિઝન (SIR) પ્રક્રિયા દરમિયાન ચકાસણીમાં લાયક ઠરેલા ૯૭ મતદારોના નામ આખરી મતદાર યાદીમાંથી ગાયબ થઈ જતાં મોટો વિવાદ સર્જાયો છે. રાજ્યના મુખ્ય ચૂંટણી અધિકારી (CEO) દ્વારા કેન્દ્રીય ચૂંટણી પંચને સતત આઠ વખત ઈમેલ કરીને વિનંતી કરવા છતાં સિસ્ટમમાં સુધારો ન થતાં હવે વિપક્ષે ચૂંટણી પંચ સામે મોરચો માંડ્યો છે અને મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનરના રાજીનામાની માંગ સાથે મામલો ગરમાયો છે.
સ્થાનિક સ્તરે યોગ્ય છતાં સેન્ટ્રલાઇઝ્ડ સિસ્ટમે મત છીનવ્યો
આ વિવાદની વિગતવાર વિગત એવી છે કે સ્થાનિક સ્તરે ઇલેક્ટોરલ રજિસ્ટ્રેશન ઓફિસર્સ (EROs) દ્વારા તમામ નિયમો અને સુપ્રીમ કોર્ટની ગાઇડલાઇન મુજબ આ ૯૭ નાગરિકોની ઊંડાણપૂર્વક ચકાસણી કરવામાં આવી હતી. અધિકારીઓએ તેમને કાયદેસર અને લાયક મતદાર તરીકે માન્યતા આપી હતી. તેમ છતાં, નવી દિલ્હી સ્થિત ECINet સિસ્ટમનું સેન્ટ્રલાઇઝ્ડ (કેન્દ્રીયકૃત) માળખું હોવાના કારણે આ મતદારોના નામ અંતિમ યાદીમાં સ્થાન પામી શક્યા નહીં. આ પ્રકારની કેન્દ્રીયકૃત વ્યવસ્થા સામે અગાઉ ચૂંટણી કમિશનરો સુખબીર સિંહ સંધુ અને વિવેક જોષીએ પણ સવાલો ઉઠાવ્યા હતા.
રાજ્યના CEOના ૮ ઈમેલ છતાં સિસ્ટમ રોલબેક ન થઈ
ગોવામાં ૧૭ ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૬ના રોજ SIR હેઠળ આખરી યાદી પ્રસિદ્ધ થવાની હતી. તેના ચાર દિવસ પહેલાં રાજ્યના મુખ્ય ચૂંટણી અધિકારી સંજય ગોયલે કેન્દ્રીય ચૂંટણી પંચને ઈમેલ મોકલ્યો હતો. આ પૂર્વે પણ તેઓ સાત વખત પત્રવ્યવહાર કરી ચૂક્યા હતા. CEOએ ૯૭ પાત્ર મતદારોની યાદી જોડીને સ્પષ્ટપણે જણાવ્યું હતું કે રદ થયેલા નામોને પુનઃ ઉમેરવા અનિવાર્ય છે, જે માત્ર દિલ્હીના ECINet પોર્ટલ દ્વારા જ શક્ય હતું. બીજા દિવસે ડેપ્યુટી ઇલેક્શન કમિશનરે આઈટી વિભાગના ડીજી સીમા ખન્નાને કાર્યવાહી કરવા જણાવ્યું હોવા છતાં, ૨૦ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૬ના રોજ ચકાસણી કરતા યાદીમાંથી નામો ગાયબ જ રહ્યા હતા. તંત્ર તરફથી એવો બચાવ કરવામાં આવ્યો કે સિસ્ટમમાં ભૂલ સુધારીને પલટવાની (રોલબેક કરવાની) કોઈ ટેકનિકલ સુવિધા જ નહોતી.
મહિનાઓ સુધી કોઈ પ્રતિસાદ નહીં: મતદારોને ફરી ફોર્મ ભરવા મજબૂર કરાયા
આ ગંભીર બેદરકારી સામે ૨૨ જાન્યુઆરીથી જ ફિલ્ડ સ્તરેથી સતત રજૂઆતો મોકલવામાં આવી રહી હતી. ૧૩ ફેબ્રુઆરીથી ૧૮ ફેબ્રુઆરી દરમિયાન સતત ૮ ઈમેલ દ્વારા રોલબેક કરવાની અથવા ડેટા ફરી અપલોડ કરવાની માંગ કરવામાં આવી હતી, પરંતુ ઉચ્ચ સ્તરેથી તેનો કોઈ જવાબ અપાયો નહીં. અંતે જ્યારે અંતિમ યાદી બહાર આવી અને મતદારોના નામ ન મળ્યા, ત્યારે જવાબદાર અધિકારીઓએ આ પીડિત મતદારોને સમસ્યાનો ઉકેલ લાવવાને બદલે નવા મતદારો માટેનું ‘ફોર્મ ૬’ ભરીને ફરીથી અરજી કરવાની સલાહ આપી હાથ ખંખેરી લીધા હતા.
કોંગ્રેસના ‘વોટ ચોરી’ના આક્ષેપો અને CECના રાજીનામાની માંગ
આ મામલે રાજકીય આલમમાં ભારે આક્રોશ જોવા મળી રહ્યો છે. કોંગ્રેસ નેતા જયરામ રમેશે આરોપ લગાવ્યો કે આખી ચૂંટણી પ્રક્રિયા સાથે ગંભીર ચેડાં કરવામાં આવી રહ્યા છે અને કેન્દ્રીય સિસ્ટમનો ઉપયોગ કરીને કથિત રીતે ‘વોટ ચોરી’નું ષડયંત્ર રચાઈ રહ્યું છે. કોંગ્રેસે મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર જ્ઞાનેશ કુમારના તાત્કાલિક રાજીનામાની માંગ દોહરાવી છે. બીજી તરફ, વરિષ્ઠ નેતા શશિ થરૂરે આ ઘટનાને નાગરિકોના બંધારણીય હકોનું ખુલ્લું હનન ગણાવીને જણાવ્યું હતું કે આ ઘોર બેદરકારી બદલ ચૂંટણી પંચે સમગ્ર દેશની માફી માંગવી જોઈએ.
ચૂંટણી કમિશનરો વચ્ચે મતભેદો વચ્ચે પંચની સ્પષ્ટતા
આ વિવાદ એવા સંજોગોમાં સપાટી પર આવ્યો છે જ્યારે મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર જ્ઞાનેશ કુમારના વલણ સામે અન્ય બે કમિશનરો સુખબીર સિંહ સંધુ અને વિવેક જોષીએ અગાઉ ઓછામાં ઓછા ૧૪ નિર્ણયોમાં વાંધો ઉઠાવ્યો હોવાના અહેવાલો વહેતા થયા હતા. જોકે, ચૂંટણી પંચે સત્તાવાર નિવેદન જારી કરીને સ્પષ્ટતા કરી છે કે લોકતાંત્રિક પ્રક્રિયામાં આંતરિક મતભેદો સ્વાભાવિક છે, પરંતુ SIR પ્રક્રિયા સહિતના તમામ નિર્ણયો સર્વાનુમતે લેવામાં આવ્યા હતા.
ગોવામાં મતદાર યાદી સુધારણા દરમિયાન બનેલી આ ઘટનાએ દેશની ચૂંટણી પ્રણાલી અને તેની ડિજિટલ વિશ્વસનીયતા પર મોટા પ્રશ્નાર્થ ચિહ્નો ખડા કર્યા છે. જ્યારે સ્થાનિક અધિકારીઓ નાગરિકને લાયક ઠેરવે અને રાજ્યના ચૂંટણી અધિકારી વારંવાર પત્રવ્યવહાર કરે, છતાં કેન્દ્રીય સોફ્ટવેરની લાચારીને કારણે નાગરિકોનો મતાધિકાર છીનવાઈ જાય તે અત્યંત ચિંતાજનક બાબત છે. લોકશાહીમાં એક-એક મતનું મૂલ્ય અમૂલ્ય હોય છે, ત્યારે ચૂંટણી પંચે પોતાની ટેકનિકલ ખામીઓને દૂર કરી આવી ગંભીર ક્ષતિઓનું તાકીદે નિવારણ લાવવું અનિવાર્ય છે.
