મતદાર યાદી વિવાદ વચ્ચે CEC જ્ઞાનેશ કુમારનો નિર્ણય: 20 મહિનામાં 20 રાજ્યોના CEO બદલાયા

દેશભરમાં મતદાર યાદી સુધારણા (SIR)ને લઈને રાજકીય વાતાવરણ ગરમાયેલું છે ત્યારે ભારતના ચૂંટણી પંચના આંતરિક વહીવટી તંત્રમાં ધરખમ ફેરબદલ સામે આવ્યો છે. સામાન્ય રીતે ચૂંટણી પંચમાં અધિકારીઓની મુદત અને બદલીઓ ચોક્કસ નિયમો હેઠળ થતી હોય છે, પરંતુ છેલ્લા કેટલાક સમયથી રાજ્યોના સર્વોચ્ચ ચૂંટણી અધિકારીઓની બદલીનો દોર ખૂબ ઝડપી બન્યો છે. મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર તરીકે જ્ઞાનેશ કુમારે પદભાર સંભાળ્યા બાદ ટૂંકા ગાળામાં લેવાયેલા આ વ્યાપક નિર્ણયો હાલ દેશના પ્રશાસનિક અને રાજકીય વર્તુળોમાં ભારે ચર્ચાનો વિષય બન્યા છે.

જ્ઞાનેશ કુમારના નેતૃત્વમાં મોટાપાયે વહીવટી સર્જરી

ફેબ્રુઆરી 2025માં મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર (CEC) તરીકે કાર્યભાર સંભાળનાર જ્ઞાનેશ કુમારના 20 મહિનાના કાર્યકાળ દરમિયાન ચૂંટણી પંચના માળખામાં અભૂતપૂર્વ ફેરફારો નોંધાયા છે. વર્ષ 2025 અને 2026ના આ સમયગાળામાં વિવિધ રાજ્યો તેમજ કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોના આશરે 18 થી 20 જેટલા ચીફ ઇલેક્ટોરલ ઓફિસર્સ (CEO)ની બદલી કરવામાં આવી છે. આ માત્ર રાજ્ય કક્ષા પૂરતું મર્યાદિત નથી, પરંતુ કેન્દ્રીય સ્તરે ડેપ્યુટી ઇલેક્શન કમિશનર (DEC) જેવા સંવેદનશીલ હોદ્દાઓ પર પણ મહત્વપૂર્ણ ફેરબદલ જોવા મળ્યો છે.

સામાન્ય કાર્યકાળ પૂર્ણ થયા પહેલાં જ બદલીઓનો દોર

વહીવટી વ્યવસ્થા અને ચૂંટણીલક્ષી કામગીરીમાં સાતત્ય જળવાઈ રહે તે હેતુથી ચૂંટણી પંચનો સામાન્ય નિયમ કોઈપણ મુખ્ય ચૂંટણી અધિકારીને ઓછામાં ઓછા 3 વર્ષ સુધી તેમના પદ પર જાળવી રાખવાનો રહ્યો છે. જોકે, તાજેતરના અહેવાલો દર્શાવે છે કે આ પરંપરાથી વિપરીત નિર્ણયો લેવાયા છે. ફેરબદલ કરાયેલા અધિકારીઓમાંથી ઓછામાં ઓછા 7 અધિકારીઓ એવા હતા જેમને આ પદ પર નિયુક્ત થયાને 2 વર્ષ પણ પૂર્ણ થયા નહોતા. વર્ષ 2025માં 8 થી 9 રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોના અધિકારીઓ બદલાયા હતા, જ્યારે વર્ષ 2026માં અત્યાર સુધીમાં અન્ય 10 જેટલી બદલીઓ અમલી બનાવાઈ છે.

આ પણ વાંચો: ભારત અને ચીન સહિતના દેશો ઉપરથી 100 ટકા ટેરિફની આફત ટળી, ટ્રમ્પે રશિયા પાસેથી ઓઇલ ખરીદવાની છૂટ આપી

પૂર્વ CECના કાર્યકાળ સાથે સરખામણી

ચૂંટણી પંચના ઇતિહાસમાં સામાન્ય રીતે લોકસભાની સામાન્ય ચૂંટણીઓ વખતે મોટાપાયે બદલીઓ થતી હોય છે. જોકે ભૂતકાળના કાર્યકાળની તુલનામાં વર્તમાન 2025-2026નો સમયગાળો ઘણો વધુ ગતિશીલ અને અસામાન્ય રહ્યો છે.

મતદાર યાદીના પુનરાવર્તન અને તેની ચોકસાઈને લઈને જ્યારે દેશવ્યાપી ચર્ચાઓ ચાલી રહી છે, ત્યારે ચૂંટણી પંચ દ્વારા રાજ્ય સ્તરના સર્વોચ્ચ અધિકારીઓની આટલી ઝડપી અને વ્યાપક બદલીઓ મહત્વના સંકેત આપે છે. નિયત 3 વર્ષનો સમયગાળો પૂર્ણ થાય તે પહેલાં જ કરવામાં આવેલી આ ફેરબદલથી ચૂંટણી પંચના વહીવટી અભિગમ અને ભવિષ્યની ચૂંટણી વ્યવસ્થાપન નીતિઓ પર સૌની નજર ટકેલી છે.