ભારતીય વાયુસેનામાં 60 નવા ટ્રાન્સપોર્ટ વિમાન સામેલ થશે, સરકારે બહાર પાડ્યું ટેન્ડર

ભારતીય વાયુસેના (IAF) પોતાની ટેક્ટિકલ એર ટ્રાન્સપોર્ટ ક્ષમતાને વધુ મજબૂત અને અત્યાધુનિક બનાવવા માટે એક ઐતિહાસિક પગલું ભરી રહી છે. સંરક્ષણ મંત્રાલય દ્વારા અંદાજે ₹૧ લાખ કરોડના ખર્ચે ૬૦ મલ્ટીરોલ ટ્રાન્સપોર્ટ પ્લેનની ખરીદી માટે સત્તાવાર ટેન્ડર બહાર પાડવામાં આવ્યું છે. આ મહત્ત્વાકાંક્ષી પ્રોજેક્ટનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય જૂના થઈ ગયેલા પ્લેનોને બદલીને સૈનિકો, શસ્ત્રો અને જરૂરી સામગ્રીને પહાડી સરહદો, દ્વીપ વિસ્તારો તેમજ કટોકટીના સમયે ઝડપથી સુરક્ષિત સ્થાને પહોંચાડવાનો છે.

ભારતીય કંપનીઓની મુખ્ય ભૂમિકા અને વિદેશી ભાગીદારી

આ સમગ્ર કાર્યક્રમમાં ‘આત્મનિર્ભર ભારત’ અંતર્ગત ભારતીય કંપનીઓને કેન્દ્ર સ્થાને રાખવામાં આવી છે:

મુખ્ય ભારતીય કંપનીઓ: હિન્દુસ્તાન એરોનોટિક્સ લિમિટેડ (HAL), ટાટા અને મહિન્દ્રા જેવી અગ્રણી કંપનીઓ આમાં ભાગ લઈ રહી છે.

મહિન્દ્રા અને એમ્બ્રેયર: મહિન્દ્રા ડિફેન્સે બ્રાઝિલની એમ્બ્રેયર (Embraer) કંપની સાથે ભાગીદારી કરીને ‘C-390 મિલેનિયમ’ વિમાનનો પ્રસ્તાવ મૂક્યો છે.

ટાટા અને લોકહીડ માર્ટિન: ટાટા ગ્રુપ અમેરિકન કંપની લોકહીડ માર્ટિન સાથે મળીને ‘C-130J સુપર હરક્યુલસ’ પ્લેન રજૂ કરી રહ્યું છે. (ઉલ્લેખનીય છે કે ભારતીય વાયુસેના પાસે પહેલેથી જ ૧૨ C-130J વિમાનનો કાફલો ઉપલબ્ધ છે.)

આ પણ વાંચો: 15 ઓગસ્ટ પહેલા સોનમ વાંગચુકની ભાવુક અપીલ, કહ્યું ‘દેશને હવે ક્રાંતિની જરૂર’

‘મેક ઇન ઇન્ડિયા’ અને ૮૦% વિમાનોનું દેશમાં નિર્માણ

આ પ્રોજેક્ટ હેઠળ વિદેશી ખરીદીને ન્યૂનતમ રાખીને ભારતમાં જ મેન્યુફેક્ચરિંગ કરવા પર ભાર મૂકવામાં આવ્યો છે:

ઉત્પાદનનું પ્રમાણ: અંદાજે ૨૦% વિમાન જ વિદેશથી તૈયાર અવસ્થામાં આયાત કરવામાં આવશે, જ્યારે બાકીના ૮૦% વિમાનોનું નિર્માણ ભારતમાં સંયુક્ત સાહસો (Joint Ventures) દ્વારા કરવામાં આવશે.

સ્વદેશી સામગ્રી: આ વિમાનોમાં ૬૦%થી વધુ સ્વદેશી પાર્ટ્સ અને સામગ્રીનો ઉપયોગ થવાની સંભાવના છે.

ટેકનોલોજી ટ્રાન્સફર: વિદેશી પાર્ટનર્સ સાથેના આ સહયોગથી ભારતમાં એડવાન્સ ટેકનોલોજી ટ્રાન્સફર, કૌશલ્ય વિકાસ (Skill Development) અને સ્થાનિક સપ્લાય ચેઇનને અભૂતપૂર્વ વેગ મળશે.

વાયુસેનાનું આધુનિકીકરણ અને મલ્ટી-મિશન ક્ષમતા

બહુપક્ષીય ઉપયોગ: આ નવા મલ્ટીરોલ વિમાનો માત્ર સૈનિકો કે માલસામાનની હેરફેર જ નહીં કરે, પરંતુ કટોકટીના સમયે હવામાં જ ફાઇટર જેટ્સમાં ઇંધણ ભરવાની (Mid-air Refueling) અગત્યની કામગીરી પણ કરી શકશે.

અન્ય ખરીદીઓ: વાયુસેના હાલ એરબસ સાથે C-295 ટ્રાન્સપોર્ટ પ્લેનની ખરીદી પર પણ કામ કરી રહી છે, જેમાંથી મોટાભાગના વિમાનો ભારતમાં જ બની રહ્યા છે. આ ઉપરાંત, વાયુસેના પોતાના કાફલાને વધુ ધારદાર બનાવવા માટે ૧૧૪ લડાકુ વિમાનો અને ૧૦૦થી વધુ ટ્રેનર વિમાનોની ખરીદી પર પણ વિચારણા કરી રહી છે.

ભારતીય એરોસ્પેસ ઇકોસિસ્ટમ માટે મોટો પડકાર

આ પ્રોજેક્ટ ભારતીય સંરક્ષણ ઉદ્યોગ માટે એક મોટી કસોટી સમાન છે. સીધી વિદેશી ખરીદીને બદલે દેશમાં જ મજબૂત મેન્યુફેક્ચરિંગ બેઝ ઊભો કરવાનો સરકારનો આ સ્પષ્ટ સંકેત છે. જોકે, ઊંચો નાણાકીય ખર્ચ, જટિલ ટેકનોલોજીનું ઇન્ટિગ્રેશન અને ઉચ્ચ ગુણવત્તા જાળવવી એ કેટલાક મોટા પડકારો રહેશે. જો આ યોજના સફળ સાબિત થશે, તો ભારત વૈશ્વિક એરોસ્પેસ સપ્લાય ચેઇનનું એક અનિવાર્ય વૈશ્વિક કેન્દ્ર બનીને ઉભરશે.