પેરાગ્વેમાં ડિજિટલ બૅંકિંગ કટોકટી: ueno બૅંકના પતનથી 30 લાખ લોકો રઝળ્યા, રાષ્ટ્રપતિએ રાજીનામું આપ્યું

દક્ષિણ અમેરિકન દેશ પેરાગ્વે હાલ ઈતિહાસના સૌથી ગંભીર નાણાકીય અને રાજકીય સંકટનો સામનો કરી રહ્યો છે. દેશની અડધાથી વધુ વસ્તી જે ડિજિટલ બૅંક પર નિર્ભર હતી તે ‘ueno બૅંક’ રાતોરાત કંગાળ થતાં લાખો નાગરિકોની જીવનભરની બચત ફસાઈ ગઈ છે. ટેકનોલોજી આધારિત ફિનટેક ક્રાંતિના નામે શરૂ થયેલી આ બૅંકમાં આચરાયેલા બેફામ ભ્રષ્ટાચાર અને આંતરિક ગેરરીતિઓએ માત્ર બેન્કિંગ સેક્ટરને જ નહીં, પરંતુ દેશની રાજકીય વ્યવસ્થાને પણ હચમચાવી દીધી છે, જેના પરિણામે દેશના રાષ્ટ્રપતિએ પણ પોતાની સત્તા ગુમાવવાનો વારો આવ્યો છે.

ueno નિયોબૅંક: આક્રમક પ્રચારથી સર્જેલું સામ્રાજ્ય

ueno કોઈ પરંપરાગત શાખાઓ ધરાવતી સામાન્ય બૅંક નથી, પરંતુ સ્માર્ટફોન અને ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ પર ચાલતી નિયોબૅંક છે. વર્ષ 2023 માં સત્તાવાર બૅંકિંગ લાયસન્સ મેળવ્યા બાદ કરિયાણા પર ભારે કેશબેક ઓફર્સ, 70 થી વધુ સ્થળોએ ઝડપી વિસ્તરણ અને રાષ્ટ્રીય ફૂટબોલ ટીમના મુખ્ય સ્પોન્સર બનીને તેણે માર્કેટમાં દબદબો બનાવ્યો હતો. ખાસ કરીને બેન્કિંગથી વંચિત સામાન્ય નાગરિકોને સરળતાથી જોડીને, માત્ર 65 લાખની વસ્તી ધરાવતા દેશમાં લગભગ 30 લાખ ગ્રાહકો ઊભા કરી લીધા હતા. આ ઉપરાંત, બૅંક પાસે સરકારી સંસ્થાઓ અને પેન્શન ફંડના આશરે $850 મિલિયન જેટલા જંગી નાણાંનું સંચાલન આવી ગયું હતું.

કૌભાંડનો પર્દાફાશ: પોતાની જ કંપનીઓને જોખમી લોન આપી

બૅંકની પડતી પાછળ સંચાલકોનો આંતરિક ભ્રષ્ટાચાર મુખ્ય કારણ બન્યો હતો. બૅંક પર નિયંત્રણ ધરાવતા જૂથ (જેમ કે ગ્રુપો વાઝક્વેઝ) દ્વારા સત્તાનો ખુલ્લેઆમ દુરુપયોગ કરવામાં આવ્યો હતો. કોઈપણ પ્રકારની નાણાકીય ચકાસણી કે પર્યાપ્ત ગેરંટી લીધા વિના બૅંકના નિયમોને નેવે મૂકીને માલિકો સાથે સંકળાયેલી ખાનગી કંપનીઓને કરોડો ડોલરની જોખમી લોન આપી દેવામાં આવી હતી. પરિણામે, જાહેર જનતાની બચત અને પેન્શન ફંડના નાણાં ડૂબવાના જોખમમાં મુકાઈ ગયા હતા.

આ પણ વાંચો: દિવાળીએ અમદાવાદ મેટ્રોના સમયમાં મોટો બદલાવ: 8 નવેમ્બરે સાંજે 7 વાગ્યા પછી સેવાઓ બંધ

24 કલાકમાં $39 મિલિયન ટ્રાન્સફર અને સોલ્વન્સી નિયમોનો ભંગ

આ સમગ્ર કૌભાંડમાં સપ્ટેમ્બર 2025 દરમિયાન મોટો વળાંક આવ્યો હતો. માત્ર 24 કલાકના ટૂંકા ગાળામાં સંચાલકો સાથે જોડાયેલી શંકાસ્પદ કંપનીઓના ખાતામાં $39 મિલિયન જેટલી જંગી રકમ ટ્રાન્સફર કરી દેવાઈ હતી. આટલી મોટી રકમ સગેવગે થતાં બૅંકિંગ રેગ્યુલેટર્સ એલર્ટ થયા હતા. ગ્રાહકોની ડિપોઝિટ સામે ચોક્કસ રોકડ અનામત રાખવાના ‘સોલ્વન્સી’ નિયમનો સરેઆમ ભંગ થયો હતો, જેના પગલે ગ્રાહકો જ્યારે પોતાના જમા પૈસા ઉપાડવા આવ્યા ત્યારે બૅંકનું તિજોરી તળિયાઝાટક થઈ ગઈ હતી.

સેન્ટ્રલ બૅંકની કડક કાર્યવાહી: સમગ્ર કામગીરી ટેકઓવર કરી

બૅંકની નાદારી સ્પષ્ટ થતાં અને જનતાના નાણાં સુરક્ષિત કરવાના હેતુથી દેશની સેન્ટ્રલ બૅંકે 3 નવેમ્બર, મંગળવારના રોજ સીધો હસ્તક્ષેપ કર્યો હતો. સેન્ટ્રલ બૅંકે ueno બૅંકનું સમગ્ર સંચાલન પોતાના હાથમાં લઈ લીધું હતું અને બાકીની રકમ બહાર જતી અટકાવવા માટે તમામ બ્રાન્ચ, મોબાઈલ એપ અને ઓનલાઈન ટ્રાન્સફર સર્વિસ તાત્કાલિક ધોરણે બ્લોક કરી દીધી હતી. હાલ અન્ય બૅંકો મારફતે ગ્રાહકોને ક્રમશઃ નાણાં પરત કરવાની પ્રક્રિયા હાથ ધરવામાં આવી રહી છે.

સામાન્ય જનતા, પેન્શનરો અને કર્મચારીઓ રસ્તા પર

આ અચાનક આવેલી આફતથી દેશભરમાં અંધાધૂંધી સર્જાઈ ગઈ છે. બૅંકિંગ સેવાઓ અને કાર્ડ સંપૂર્ણ બ્લોક થતાં લોકો અન્ય બૅંકોમાં ખાતા ખોલાવવા દોડ્યા હતા, જેથી અન્ય બૅંકોની એપ્લિકેશન્સ પણ ક્રેશ થઈ ગઈ હતી. આ પતનના કારણે બૅંક સાથે સંકળાયેલા આશરે 7000 યુવા કર્મચારીઓના પગાર અટકી જતાં તેઓ શ્રમ મંત્રાલય સામે વિરોધ પ્રદર્શન કરી રહ્યા છે. સાથે જ આશરે 32000 પેન્શનરો પણ પ્રભાવિત થયા છે. સ્થિતિ થાળે પાડવા માટે સત્તાવાળાઓ નાના ખાતાધારકોને ($1600 સુધીની રકમ) 5 દિવસમાં ચૂકવવાની ખાતરી આપી રહ્યા છે.

રાજકીય ભૂકંપ અને રાષ્ટ્રપતિ સેન્ટિયાગો પીનાનું રાજીનામું

આ કૌભાંડના તાર સીધા રાષ્ટ્રપતિ સેન્ટિયાગો પીના સાથે જોડાયા હોવાની વિગતો બહાર આવતાં મોટો રાજકીય વિસ્ફોટ થયો હતો. આંતરરાષ્ટ્રીય નાણાકીય ભંડોળ (IMF) ના પૂર્વ અર્થશાસ્ત્રી રહી ચૂકેલા રાષ્ટ્રપતિ પીનાના બૅંક સંચાલક જૂથ સાથે જૂના વ્યાપારી સંબંધો હતા. વિપક્ષે તેમના પર પેન્શન ફંડના દુરુપયોગ અને કૌભાંડ પર ઢાંકપિછોડો કરવાનો આરોપ લગાવ્યો હતો. સત્તાધારી કોલોરાડો પાર્ટીના નેતા હોરાસિયો કાર્ટેસે મહાભિયોગની માગણી કરતાં અને જનઆક્રોશ વધતાં આખરે રાષ્ટ્રપતિ પીનાએ ગુરુવારે પોતાના પદ પરથી રાજીનામું આપવું પડ્યું હતું.

પેરાગ્વે બૅંકિંગ સંકટની મુખ્ય વિગતો

આ કૌભાંડ સામે આવ્યા બાદ ueno બૅંકના પ્રમુખે આત્મસમર્પણ કર્યું છે, જ્યારે અન્ય 8 ઉચ્ચ અધિકારીઓ સામે ધરપકડ વોરંટ જારી કરવામાં આવ્યા છે. દેશની સેન્ટ્રલ બૅંકના વડા કાર્લોસ કાર્વાલોએ પણ રાજીનામું આપી દીધું છે. પેરાગ્વેએ વર્ષોથી વિદેશી મૂડીરોકાણ આકર્ષવા માટે જે આર્થિક સ્થિરતાની છબિ ઊભી કરી હતી તેને આ ડિજિટલ બૅંકિંગ કૌભાંડે ધૂળધાણી કરી દીધી છે. વૈશ્વિક સ્તરે ફિનટેક ક્ષેત્રમાં નિયમનકારી મિકેનિઝમ અને દેખરેખ કેટલી અનિવાર્ય છે તેનો આ કિસ્સો કડવો બોધપાઠ પૂરો પાડે છે.