ઓસ્ટ્રેલિયાની કોર્ટનો મોટો ઝટકો: ભારતીય બાસમતી ટ્રેડમાર્કનો દાવો રદ થતા ખેડૂતો ચિંતામાં

આંતરરાષ્ટ્રીય વેપાર અને બજારમાં ભારતની સુગંધિત ઓળખ સમાન ‘બાસમતી ચોખા’ને લઈને એક મોટા સમાચાર સામે આવ્યા છે. ઓસ્ટ્રેલિયાની ફેડરલ કોર્ટે બાસમતી ચોખા પર ભારતના એકહથ્થુ ટ્રેડમાર્કના દાવાને ફગાવી દીધો છે, જેના કારણે ભારતીય નિકાસકારો અને ખેડૂતોની મુશ્કેલીઓ વધી ગઈ છે. આ કાનૂની લડાઈમાં પાકિસ્તાનને મોટી જીત મળી હોવાથી પાડોશી દેશમાં ખુશીનો માહોલ છે, જ્યારે ભારતીય કૃષિ ક્ષેત્રમાં ચિંતાની લહેર દોડી ગઈ છે.

ઓસ્ટ્રેલિયન કોર્ટનો મોટો ચુકાદો અને APEDA ની અરજી રદ

ઓસ્ટ્રેલિયાની ફેડરલ કોર્ટે બાસમતી ચોખા પર ભારતના એકહથ્થુ ટ્રેડમાર્ક અને સ્પેશિયલ સર્ટિફિકેશન મેળવવાના દાવાને સત્તાવાર રીતે ફગાવી દીધો છે. ભારત સરકારની અધિકૃત સંસ્થા ‘એગ્રીકલ્ચરલ એન્ડ પ્રોસેસ્ડ ફૂડ પ્રોડક્ટ્સ એક્સપોર્ટ ડેવલપમેન્ટ ઓથોરિટી’ (APEDA) દ્વારા આ ટ્રેડમાર્ક માટે અરજી દાખલ કરવામાં આવી હતી, જે રદ થતાં ભારતીય ચોખા નિકાસકારોને મોટો આંચકો લાગ્યો છે.

શું હતો સમગ્ર વિવાદ?

ભારત સરકારની એજન્સી APEDA ઈચ્છતી હતી કે ઓસ્ટ્રેલિયન માર્કેટમાં માત્ર ભારતીય બાસમતી ચોખાને જ ‘બાસમતી’ નામ હેઠળ ઓળખ મળે અને તેનો સર્ટિફિકેશન ટ્રેડમાર્ક ભારતને મળે. જોકે, ઓસ્ટ્રેલિયાના ટ્રેડમાર્ક રજિસ્ટ્રાર અને ત્યારબાદ ફેડરલ કોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું કે બાસમતી ચોખા માત્ર ભારતમાં જ નહીં, પરંતુ પાકિસ્તાનમાં પણ મોટા પ્રમાણમાં ઉત્પાદિત થાય છે. જો આ ટ્રેડમાર્ક માત્ર ભારતને આપવામાં આવે તો તે અન્ય વેપારીઓના ન્યાયિક અધિકારો છીનવા સમાન ગણાશે.

આ પણ વાંચો: સોનું ₹1,65,000 અને ચાંદી ₹2.50 લાખની નજીક પહોંચીને ગબડ્યાં: જાણો લેટેસ્ટ રેટ

ભારતીય ખેડૂતો અને નિકાસકારોની વધી ચિંતા

કોર્ટના આ નિર્ણયથી ખાસ કરીને પંજાબ, હરિયાણા અને અન્ય રાજ્યોના બાસમતી ચોખાના ખેડૂતો તથા નિકાસકારોની ચિંતા વધી ગઈ છે. હવે ઓસ્ટ્રેલિયાના બજારમાં ભારતીય નિકાસકારોએ પાકિસ્તાની ચોખા સાથે આક્રમક અને સીધી સ્પર્ધા કરવી પડશે. વૈશ્વિક બજારમાં ભારતીય બાસમતીની વિશિષ્ટ ઓળખ જાળવી રાખવા માટે આ નિર્ણય એક મોટો પડકાર બનીને આવ્યો છે. અગાઉ પણ ભારતને ન્યુઝીલેન્ડ અને કેન્યા જેવા દેશોમાં આવી સમાન કાનૂની લડાઈઓનો સામનો કરવો પડ્યો છે.

પાકિસ્તાનમાં ખુશી અને ઉજવણીનો માહોલ

ઓસ્ટ્રેલિયન કોર્ટના આ નિર્ણય બાદ પાકિસ્તાનના વાણિજ્ય મંત્રાલયે આ ચુકાદાને પોતાની મોટી કાનૂની અને વ્યૂહાત્મક જીત ગણાવી છે. પાકિસ્તાન તરફથી દાવો કરવામાં આવ્યો છે કે બાસમતી એ કોઈ એક દેશની જાગીર નથી, પરંતુ તે ચોક્કસ ભૌગોલિક વિસ્તાર (Geographical Indication – GI) સાથે જોડાયેલી ઉપજ છે, જે ભારત અને પાકિસ્તાન બંનેના ઐતિહાસિક પ્રદેશોમાં પેદા થાય છે. આથી તેના પર કોઈ એક દેશનો એકાધિકાર હોઈ શકે નહીં.

નિષ્કર્ષરૂપે કહી શકાય કે ઓસ્ટ્રેલિયન ફેડરલ કોર્ટના આ નિર્ણયથી વૈશ્વિક બજારમાં ભારતીય બાસમતીની નિકાસ અને માર્કેટિંગ મોરચે નવા પડકારો ઊભા થયા છે. ખેડૂતો અને નિકાસકારોએ હવે આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે સ્પર્ધાત્મક બનવા માટે વધુ રણનીતિક પ્રયાસો કરવા પડશે, જેથી વૈશ્વિક બજારમાં ભારતીય ગુણવત્તાનું ખાનગીબલ્ય જળવાઈ રહે.