ફ્લાયદુબઈમાં કેપ્ટન સ્મિત પર હુમલો કરનાર કો-પાઈલટના સોશિયલ મીડિયા પરથી સ્ત્રી-વિરોધી માનસિકતા ખુલ્લી પડી!!

દુબઈથી તેલ અવીવ જઈ રહેલી ફ્લાયદુબઈ ફ્લાઇટના કોકપિટમાં ભારતીય કેપ્ટન સ્મિત મચ્છર પર જીવલેણ હુમલો કરી વિમાન ક્રેશ કરવાનો પ્રયાસ કરનાર ૨૯ વર્ષીય ઓમાની સહ-પાયલટ હમામ અલ-હમ્મામી વિશે આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે અત્યંત ચોંકાવનારી વિગતો સામે આવી છે. વૈશ્વિક સમાચાર સંસ્થા CNN દ્વારા આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI) આધારિત સિમેન્ટિક સર્ચ ટૂલ્સની મદદથી કરવામાં આવેલા ઊંડાણપૂર્વકના વિશ્લેષણમાં અલ-હમ્મામીના ડિલીટ કરાયેલા સોશિયલ મીડિયા એકાઉન્ટ્સમાંથી સ્ત્રી-વિરોધી, કટ્ટરપંથી અને ઉગ્રવાદી વિચારધારાના સ્પષ્ટ પુરાવા મળ્યા છે. મહિલાઓ પર કડક પ્રતિબંધો, કાર્યસ્થળે સ્ત્રીઓની હાજરી સામે વાંધો તેમજ વૈશ્વિક આતંકવાદી નેતાઓના ફોટોગ્રાફ્સ શેર કરવા જેવી બાબતો સામે આવતાં એરલાઇન ક્ષેત્રે પાયલટોના બેકગ્રાઉન્ડ વેરિફિકેશન સામે ગંભીર સવાલો ઊભા થયા છે.

મહિલાઓ અને સંયુક્ત કાર્યસ્થળો અંગે સ્ત્રી-વિરોધી વિચારો

CNN ના અહેવાલ મુજબ, વર્ષ ૨૦૨૧ અને ૨૦૨૨ દરમિયાન અલ-હમ્મામી દ્વારા કરાયેલી આશરે ૩,૦૦૦ થી વધુ ડિલીટ ટ્વીટ્સનું વિશ્લેષણ કરવામાં આવ્યું હતું. જેમાં તે મહિલાઓની આઝાદી અને સમાન અધિકારો પ્રત્યે અત્યંત સંકુચિત માનસિકતા ધરાવતો હોવાનું બહાર આવ્યું છે:

નિકાબ અને નોકરી છોડવાની શરત: ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૨ ની એક પોસ્ટમાં તેણે ઉલ્લેખ કર્યો હતો કે તેની માતા તેના માટે એવી કન્યા શોધી રહી હતી જે લગ્ન પછી અનિવાર્યપણે નિકાબ પહેરે અને પોતાની નોકરી કાયમ માટે છોડી દે. પોસ્ટમાં તેણે દાવો કર્યો હતો કે શરૂઆતમાં અનેક પરિવારોએ આ શરતો ફગાવી દીધી હતી, પરંતુ પોતે પાયલટ હોવાનું જાણીને પરિવારો નમતુ જોખતા હતા.

મિશ્ર કાર્યસ્થળોનો વિરોધ: જાન્યુઆરી ૨૦૨૨ ની અન્ય એક પોસ્ટમાં તેણે સ્ત્રી અને પુરુષો સાથે કામ કરતા હોય તેવા ‘મિક્સ-જેન્ડર’ કાર્યસ્થળોની આકરી ટીકા કરી હતી અને દાવો કર્યો હતો કે આવા વાતાવરણમાં કામ કરવાથી ધાર્મિક સ્ત્રીઓ “બરબાદ” થઈ જાય છે.

હુમલાખોર સહ-પાયલટની પૃષ્ઠભૂમિ અને તપાસની રૂપરેખા

હુમલાખોર પાયલટ અને તેની સામે ચાલી રહેલી તપાસના મુખ્ય પાસાં નીચે મુજબ છે:

આતંકવાદી નેતાઓનું મહિમામંડન કરતી રહસ્યમય પોસ્ટ્સ

ઘટનાના આશરે ૯ કલાક બાદ અલ-હમ્મામીના નામના લિંક્ડઇન (LinkedIn) એકાઉન્ટ પરથી બે શંકાસ્પદ પોસ્ટ્સ કરવામાં આવી હતી, જે કદાચ પૂર્વ-નિર્ધારિત (Scheduled) હોવાનું માનવામાં આવે છે. તેમાં બોઇંગ 737 મેક્સના કોકપિટ ફૂટેજ સાથે ઇઝરાયેલી વિમાનોના ફોટો દર્શાવવામાં આવ્યા હતા. આ વિડિયોના અંતમાં અલ-કાયદાના ભૂતપૂર્વ વડા આયમાન અલ-ઝવાહિરી તેમજ ૨૦૦૯ માં ૭ સીઆઈએ (CIA) એજન્ટ્સ સહિત ૯ લોકોની હત્યા કરનારા આત્મઘાતી હુમલાખોર હુમામ ખલીલ અબુ-મુલાલ અલ-બલાવીની તસવીરો મૂકવામાં આવી હતી. અન્ય એક પોસ્ટમાં ઇસ્લામના ત્રણ પવિત્ર સ્થળો સાથે મૃત્યુથી ન ડરવા અને ગૌરવના રક્ષણ અંગેની કવિતા મૂકવામાં આવી હતી.

ભૂતકાળમાં ઉડાન પર પ્રતિબંધ અને એરલાઇન સુરક્ષા સામે પ્રશ્નો

તપાસ દરમિયાન સૌથી મોટો ઘટસ્ફોટ એ થયો છે કે અલ-હમ્મામી કટ્ટરપંથી માનસિકતા ધરાવતો હોવાની બાબત અગાઉ પણ સત્તાવાળાઓના ધ્યાને આવી ચૂકી હતી:

ઓમાન એરમાંથી હકાલપટ્ટી: સીબીએસ ન્યૂઝ અને સીએનએનના અહેવાલો અનુસાર, ઓમાન એરમાં ૭ વર્ષની સેવા દરમિયાન પાઈલટ તાલીમ વખતે તે કટ્ટરપંથી વેબસાઇટ્સ સર્ફ કરતો પકડાયો હતો. ઉગ્રવાદી વિચારોના લીધે તેને ફ્લાઇંગ ડ્યુટી પરથી હટાવીને ગ્રાઉન્ડ ડેસ્ક ડ્યુટી પર ધકેલી દેવાયો હતો, જેના કારણે તેણે ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૫ માં રાજીનામું આપ્યું હતું.

ફ્લાયદુબઈમાં ભરતી પર સવાલો: ઓમાનમાં ઉડાન ભરવા પર શંકાસ્પદ માનસિકતાના કારણે પ્રતિબંધ મૂકાયો હોવા છતાં, તે રોયલ એર મેરોક થઈને ફ્લાયદુબઈ જેવી મોટી આંતરરાષ્ટ્રીય એરલાઇનમાં કેવી રીતે સામેલ થઈ શક્યો અને બેકગ્રાઉન્ડ તપાસમાં આ ક્ષતિઓ કેમ ન પકડાઈ, તેને લઈને ભારે વિવાદ સર્જાયો છે. ઇઝરાયલના વડાપ્રધાન નેતન્યાહૂએ પણ આરોપ મૂક્યો છે કે તેણે કટ્ટરપંથી શિક્ષણ મેળવ્યું હોવાની પ્રબળ આશંકા છે.

કો-પાઈલટ હમામ અલ-હમ્મામીના સોશિયલ મીડિયા એકાઉન્ટ્સ અને ભૂતકાળના રેકોર્ડ પરથી સ્પષ્ટ થાય છે કે ૩૦ સપ્ટેમ્બરના રોજ ફ્લાયદુબઈના વિમાનમાં કેપ્ટન સ્મિત મચ્છર પર થયેલો ઘાતક હુમલો કોઈ ક્ષણિક આવેગનું પરિણામ નહોતો, પરંતુ ઊંડી કટ્ટરતા અને સ્ત્રી-વિરોધી પૂર્વગ્રહથી પ્રેરિત હોવાના સંકેત મળે છે. જો કેપ્ટન સ્મિત મચ્છરે લોહીલુહાણ હાલતમાં પણ સામી છાતીએ લડીને કોકપિટ ન ખોલ્યું હોત તો સેંકડો નિર્દોષ પ્રવાસીઓએ જીવ ગુમાવવો પડ્યો હોત. આ ઘટના બાદ વૈશ્વિક એવિએશન સેક્ટરમાં પાઈલટોના માનસિક મૂલ્યાંકન અને સુરક્ષા સ્ક્રિનિંગને વધુ આકરા બનાવવાની તાતી જરૂરિયાત ઊભી થઈ છે.