LPG Cylinder Crisis: પેટ્રોલ-ડીઝલ અને ગેસની સંગ્રહખોરી રોકવા સરકારનું મોટું પગલું: સમગ્ર દેશમાં ESMA લાગુ,જાણો શું છે તેનો અર્થ

ઈરાન-ઈઝરાયલ યુદ્ધને કારણે મધ્ય પૂર્વમાં સર્જાયેલી પરિસ્થિતિ ભારતમાં તેલ અને ગેસ પુરવઠા પર અસર કરી રહી છે. ગેસની ભારે અછત સર્જાઈ છે, જેના કારણે સરકારે નિયમો લાગુ કરવા પડ્યા છે. ઘરેલુ ગેસ હજુ પણ ઉપલબ્ધ છે, પરંતુ વાણિજ્યિક સિલિન્ડરોની ભારે અછત છે. લોકોને ગેસ સિલિન્ડરનો સંગ્રહ કરતા અટકાવવા અને LPG પુરવઠામાં વિક્ષેપ અટકાવવા માટે, કેન્દ્ર સરકારે આવશ્યક ચીજવસ્તુ અધિનિયમ (ESMA) લાગુ કર્યો છે.

સરકારે ઘરેલું રસોઈ ગેસનો અવિરત પુરવઠો સુનિશ્ચિત કરવા માટે આવશ્યક ચીજવસ્તુ અધિનિયમ (EC Act) લાગુ કર્યો છે. તેણે રિફાઈનરીઓ અને પેટ્રોકેમિકલ પ્લાન્ટ્સને LPG ઉત્પાદન મહત્તમ કરવા અને મુખ્ય હાઇડ્રોકાર્બન સ્ત્રોતોને LPG પૂલમાં વાળવાનો નિર્દેશ આપ્યો છે.

ESMA શું છે?

આવશ્યક સેવાઓ જાળવણી અધિનિયમ (ESMA) એ ચોક્કસ સેવાઓની ડિલિવરી સુનિશ્ચિત કરવા માટે રચાયેલ કાયદો છે. આ સેવાઓ સામાન્ય જીવનનો અભિન્ન ભાગ છે, અને તેમાં કોઈપણ વિક્ષેપ જનતા પર સીધી અસર કરે છે. આમાં જાહેર પરિવહન (બસ સેવાઓ) અને આરોગ્યસંભાળ (ડોક્ટરો અને હોસ્પિટલો) જેવી સેવાઓનો સમાવેશ થાય છે.

Government of India invokes the Essential Commodities Act, 1955, to regulate the availability, supply and equitable distribution of petroleum and petroleum products and natural gas pic.twitter.com/OqtsDwb13s

— ANI (@ANI) March 10, 2026

‘ESMA’ કાયદા હેઠળ તેલ રિફાઇનરીઓને નિર્દેશો

સરકારે ‘ESMA’ કાયદા હેઠળ કટોકટીની સત્તાઓનો ઉપયોગ કરીને તેલ રિફાઇનરીઓને LPG ઉત્પાદન વધારવાનો નિર્દેશ આપ્યો છે. પશ્ચિમ એશિયામાં વધતા સંઘર્ષને કારણે સંભવિત વિક્ષેપોને પહોંચી વળવા માટે સ્થાનિક રસોઈ ગેસની ઉપલબ્ધતા વધારવાનો ઉદ્દેશ્ય છે. 2024-25 નાણાકીય વર્ષમાં ભારતનો LPG વપરાશ 31.3 મિલિયન ટન સુધી પહોંચવાનો અંદાજ હતો, જેમાંથી ફક્ત 12.8 મિલિયન ટન સ્થાનિક સ્તરે ઉત્પાદન થયું હતું, જ્યારે બાકીનું આયાત કરવામાં આવ્યું હતું.

હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ બંધ થવાને કારણે ગેસ અને તેલ સંકટ

ભારતની આયાતનો 85-90 ટકા ભાગ સાઉદી અરેબિયા જેવા દેશોમાંથી આવે છે, જે નેવિગેશન માટે મહત્વપૂર્ણ હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ પર આધાર રાખે છે. છેલ્લા 11 દિવસથી ઈરાન અને યુએસ-ઇઝરાયલ વચ્ચે ચાલી રહેલા સંઘર્ષને કારણે આ દરિયાઈ માર્ગ બંધ થઈ ગયો છે. ભારતની પૂરતી રિફાઇનિંગ ક્ષમતા હોવા છતાં, સરકારે LPGની અછતને કારણે રિફાઇનરીઓને ઉત્પાદન વધારવાનો નિર્દેશ આપ્યો છે.

આ પણ વાંચો :LPGની અછતથી હોટલ-રેસ્ટોરન્ટ પર સંકટ: મુંબઈના 20 ટકા હોટલ-રેસ્ટોરન્ટ બંધ,ચેન્નાઈ અને બેંગલુરુમાં પણ સ્થિતિ ગંભીર

દેશમાં ગેસની અછતને ધ્યાનમાં રાખીને કેન્દ્ર સરકારે ગેસની વહેંચણી માટે પ્રાથમિકતાઓ નક્કી કરી છે.

પ્રથમ પ્રાથમિકતા

• ઘરેલુ PNG ગેસ પુરવઠો
• પરિવહન માટેનો CNG ગેસ
• LPG ઉત્પાદન

આ કેટેગરીમાં આવતા વપરાશકારોને છેલ્લા 6 મહિનાના સરેરાશ વપરાશના 100 ટકા જેટલો ગેસ પુરવઠો આપવામાં આવશે.

દ્વિતીય પ્રાથમિકતા

• ખાતર બનાવતા પ્લાન્ટોને ગેસ પૂરવઠો આપવામાં આવશે. જોકે આ ગેસનો ઉપયોગ માત્ર ખાતર ઉત્પાદન માટે જ કરી શકાશે, અન્ય કોઈ હેતુ માટે નહીં.

તૃતીય પ્રાથમિકતા

• ગેસ વિતરણ કંપનીઓએ નેશનલ ગેસ ગ્રીડ દ્વારા ચા ઉદ્યોગ સહિત અન્ય ઔદ્યોગિક ગ્રાહકોને તેમના છેલ્લા 6 મહિનાના સરેરાશ વપરાશના 80 ટકા સુધી ગેસ ઉપલબ્ધ કરાવવો પડશે.

ચોથી પ્રાથમિકતા

• ઔદ્યોગિક અને વ્યાપારી ગ્રાહકોને તેમના છેલ્લા 6 મહિનાના વપરાશના 80 ટકા જેટલો ગેસ પુરવઠો મળશે.

ગેસ પુરવઠામાં ક્યાં કાપ મુકાશે?

• ONGC, GAIL અને Reliance જેવા મોટા એકમોમાં આંશિક કાપ મુકવામાં આવશે.
• વીજળી ઉત્પાદન કરતા પાવર પ્લાન્ટ્સના ગેસ વપરાશમાં ઘટાડો કરવામાં આવશે.
• ઓઈલ રિફાઈનરીઓના ગેસ વપરાશમાં 65 ટકા સુધી કાપ મૂકવામાં આવશે.

રત્નાગિરી અને કોલ્હાપુરમાં LPG સિલિન્ડર માટે લાંબી કતારો

ઘરેલુ ગેસની અછતના અહેવાલો વચ્ચે, મહારાષ્ટ્રના ઘણા શહેરોમાં લોકો ગેસ સિલિન્ડર મેળવવા માટે કતારો લગાવી રહ્યા છે. રત્નાગિરી અને કોલ્હાપુરમાં લાંબી કતારો જોવા મળી રહી છે. યુદ્ધને કારણે ગેસની તીવ્ર અછતના ભયે લોકોમાં ચિંતા પેદા કરી છે, જેના કારણે તેઓ સમય પહેલા સિલિન્ડરનો સ્ટોક કરી રહ્યા છે. રત્નાગિરી શહેરમાં શાંતાદુર્ગા ગેસ એજન્સી સહિત ઘણા કેન્દ્રો પર સવારથી જ ગ્રાહકોની મોટી ભીડ જોવા મળી છે.

લોકોને ડર છે કે જો યુદ્ધની સ્થિતિ વધુ વણસી તો આગામી દિવસોમાં LPG સિલિન્ડર ઉપલબ્ધ ન થઈ શકે. આ ભય ગભરાટ બુકિંગ અને ભીડમાં વધારો તરફ દોરી રહ્યો છે. જોકે ગેસ એજન્સીઓ દાવો કરે છે કે હાલમાં ઘરેલુ ગેસનો પૂરતો સ્ટોક છે અને ગભરાવાની જરૂર નથી, ગ્રાહકોનો આરોપ છે કે બુકિંગ છતાં, 10 થી 15 દિવસ સુધી સિલિન્ડર ડિલિવરી કરવામાં આવી રહી નથી, જેના કારણે પુરવઠામાં વિક્ષેપ પડવાનો ભય છે. ગેસના ભાવમાં વધારો અને ભવિષ્યમાં પુરવઠામાં વિક્ષેપ પડવાની શક્યતાને કારણે કોલ્હાપુરના રાજારામપુરી વિસ્તારમાં ગેસ એજન્સીઓની બહાર લોકોની લાંબી કતારો લાગી છે.