‘સૂર્યપ્રકાશ’ અને ‘અંતરિક્ષ’ પર મુકેશ અંબાણીની ઐતિહાસિક સટ્ટાબાજી અને જિયોનો મેગા IPO!

રિલાયન્સની તાજેતરની ૪૯મી AGM અને જિયોના આવનારા ઐતિહાસિક IPO ની ચર્ચા અત્યારે આખા શેરબજારમાં છે. અંબાણી પરિવાર હવે માત્ર જમીન પરનું ટેલિકોમ કે પેટ્રોકેમિકલ નેટવર્ક નથી ચલાવવાનો; આગામી દાયકામાં તેમની નજર સીધી આકાશ (સેટેલાઈટ) અને સૂર્ય (ગ્રીન એનર્જી) પર છે. આ માત્ર એક કંપનીનું વિસ્તરણ નથી, આ ભારતના આર્થિક ‘સોવરેનિટી’ (સાર્વભૌમત્વ) નો નવો રોડમેપ છે.

ગયા શુક્રવારે રિલાયન્સ ઇન્ડસ્ટ્રીઝની વાર્ષિક સાધારણ સભા (AGM ૨૦૨૬) મળી અને તેમાં મુકેશ અંબાણીએ એક એવી જાહેરાત કરી જેની ભારતીય શેરબજાર અને કોર્પોરેટ જગત છેલ્લા પાંચ વર્ષથી રાહ જોઈ રહ્યું હતું — જિયો પ્લેટફોર્મ્સનો IPO (ઈનિશિયલ પબ્લિક ઓફરિંગ). સેબી (SEBI) માં ૨૭ કરોડ શેર્સના ફ્રેશ ઇશ્યૂ માટે ડ્રાફ્ટ (DRHP) ફાઈલ થઈ ચૂક્યો છે. આ ભારતની હિસ્ટ્રીનો સૌથી મોટો IPO સાબિત થવાનો છે.

પરંતુ, સાચું અર્થશાસ્ત્ર સમજવું હોય તો માત્ર આ IPO ની સાઈઝ ન જુઓ, એ જુઓ કે આ અબજો રૂપિયાનું ફંડિંગ ક્યાં વપરાવવાનું છે! રિલાયન્સ હવે ૪G કે ૫G ના સિમકાર્ડ વેચવાની ગેમમાંથી બહાર આવીને એક સંપૂર્ણ ‘સોવરેન ટેક અને એનર્જી એમ્પાયર’ બની રહ્યું છે. મુકેશ અંબાણીએ ચતુરાઈથી આ નવા સામ્રાજ્યનું સુકાન નવી પેઢી (આકાશ, ઈશા અને અનંત અંબાણી) ના હાથમાં સોંપી દીધું છે.

આ પણ વાંચો: કાળા રંગની ‘નતાશા ડોલ’નો ટ્રેન્ડ શું છે?

૧. ‘મિડલ-ઇસ્ટના ઓઈલ’ થી ‘ભારતના સૂર્યપ્રકાશ’ સુધીની સફર

આ AGM નું સૌથી પાવરફુલ સ્ટેટમેન્ટ અનંત અંબાણીએ આપ્યું. તેમણે દુનિયાના એનર્જી માર્કેટને પડકારતા કહ્યું, “જૂની દુનિયાનું અર્થતંત્ર મિડલ-ઇસ્ટ (ખાડી દેશો) ના ક્રૂડ ઓઈલ પર ઊભું હતું, પણ હવે નવી દુનિયાનું અર્થતંત્ર ભારતના સૂર્યપ્રકાશ (Indian Sunshine) પર ઊભું થશે!”

આ માત્ર ડાયલોગબાજી નથી. જામનગરનો ‘ધીરુભાઈ અંબાણી ગ્રીન એનર્જી ગીગા કોમ્પ્લેક્સ’ અને ગુજરાતના કચ્છમાં ૫.૫ લાખ એકરમાં પથરાયેલો વિશાળ રિન્યુએબલ એનર્જી હબ દુનિયાના એનર્જી સમીકરણો બદલી નાખશે. કચ્છનો આ પ્રોજેક્ટ વાર્ષિક ૪૦ અબજ યુનિટ (ભારતની કુલ વીજળીની માંગના ૩%) ગ્રીન ઈલેક્ટ્રિસિટી પેદા કરશે. અત્યાર સુધી ભારત પેટ્રોલિયમ માટે આરબ દેશો પર અને સોલાર પેનલ્સ તથા બેટરી માટે ચીન પર નિર્ભર હતું. રિલાયન્સે 120 GWh ની બેટરી ગીગા-ફેક્ટરી અને HJT (Heterojunction Technology) સોલાર સેલનું જે વિશાળ સેટઅપ કર્યું છે, તે આવનારા સમયમાં ચીનની ગ્રીન-મોનોપોલી પર ભારતની સૌથી મોટી આર્થિક સર્જિકલ સ્ટ્રાઈક છે. આ જ કારણ છે કે આ ન્યૂ એનર્જી સેક્ટર ૨ લાખથી વધુ નવી ‘ગ્રીન જોબ્સ’ ઊભી કરવા જઈ રહ્યું છે.

૨. એલોન મસ્કને સીધી ટક્કર: જિયોનું પોતાનું ‘સોવરેન સેટેલાઈટ’ નેટવર્ક

ટેલિકોમ સેક્ટરમાં જમીન પર ઓપ્ટિકલ ફાઈબર પાથરીને હરીફોને સાફ કર્યા પછી હવે આકાશ અંબાણીની નજર આકાશ પર છે. જિયો હવે પોતાનું ‘સોવરેન લો અર્થ ઓર્બિટ’ (LEO) સેટેલાઈટ કોન્સ્ટેલેશન’ બનાવી રહ્યું છે.

આનો સીધો અર્થ એ છે કે ભારતના અંતરિયાળ ગામડાં, બોર્ડર પોસ્ટ અને આંદામાન જેવા ટાપુઓ પર હવે ૫૦ ફૂટના મોબાઈલ ટાવર ઊભા કરવાની જરૂર નહીં પડે, ઇન્ટરનેટ સીધું આકાશમાંથી આવશે! અત્યાર સુધી આ સેટેલાઈટ માર્કેટમાં એલોન મસ્કના ‘સ્ટારલિંક’  અને એમેઝોનની ‘પ્રોજેક્ટ કુઇપર’ નો દબદબો હતો. જો આ વિદેશી કંપનીઓ ભારતના આકાશ પર કબજો જમાવી લે, તો ભારતનો અબજો જીબી રિયલ-ટાઇમ ડેટા અમેરિકન સર્વર પર જાય. ભૌગોલિક રાજકારણ અને રાષ્ટ્રીય સુરક્ષાની દ્રષ્ટિએ આ અત્યંત જોખમી છે. રિલાયન્સનું પોતાનું સ્વદેશી સેટેલાઈટ નેટવર્ક ભારતને ડેટાના મામલે ‘સ્ટ્રેટેજિક ઓટોનોમી’ (વ્યૂહાત્મક સ્વાયત્તતા) આપશે.

૩. ‘રિલાયન્સ ઇન્ટેલિજન્સ’ અને AI નું ગ્રીન એન્જિન

જિયોનો આ IPO માત્ર ટેલિકોમ કે સેટેલાઈટ માટે નથી, પણ તે AI (આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ) ની વૈશ્વિક રેસ માટેનું ઇંધણ છે. AI ના સુપરકોમ્પ્યુટર્સ ચલાવવા માટે દુનિયાભરમાં અત્યારે સૌથી મોટી સમસ્યા છે ‘વીજળીનો બેફામ વપરાશ’. ગુગલ અને માઈક્રોસોફ્ટ જેવી કંપનીઓ AI ના કારણે કાર્બન એમિશન વધારી રહી છે.

રિલાયન્સે અહીં એક માસ્ટરસ્ટ્રોક માર્યો છે. તેઓ કચ્છના પ્લેટફોર્મ પર પેદા થતી સોલાર વીજળીને સીધી જ પોતાના ‘AI ડેટા સેન્ટર્સ’ માં વાપરશે, જ્યાં Nvidia ના અત્યાધુનિક H100 અને GB300 GPU નું ભવ્ય ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર ઊભું કરવામાં આવી રહ્યું છે. એટલે કે, જિયો માત્ર ભારતીય ભાષાઓમાં AI વિકસાવવા પર ફોકસ નથી કરી રહ્યું, પણ તે દુનિયાનું સૌથી મોટું “કાર્બન-ન્યુટ્રલ AI નેટવર્ક” બની રહ્યું છે.

‘વેલ્યુએશન’ નહીં, સાર્વભૌમત્વની લડાઈ

આગામી દિવસોમાં જ્યારે જિયોના IPO નું સબસ્ક્રિપ્શન ખુલશે, ત્યારે સામાન્ય રોકાણકાર માત્ર લિસ્ટિંગ ગેઇનના ચશ્માથી તેને જોશે. પણ ગ્લોબલ ફંડ હાઉસિસ બરાબર જાણે છે કે રિલાયન્સ હવે માત્ર એક ભારતીય ટેલિકોમ કંપની નથી રહી; તે એશિયાની એક એવી આર્થિક ઢાલ બની રહી છે જે અમેરિકાના સેટેલાઈટ માફિયાઓ અને ચીનના ગ્રીન-એનર્જી સામ્રાજ્યને રોકવાની તાકાત ધરાવે છે.

જૂના જમાનામાં જે દેશ પાસે ક્રૂડ ઓઈલ અને સમુદ્ર પર કબજો હતો, તે દુનિયા પર રાજ કરતો. ૨૧મી સદીમાં જેની પાસે ડેટા, સૂર્યપ્રકાશ અને અંતરિક્ષ (સ્પેસ) હશે, તે ગ્લોબલ પાવર બનશે. જામનગરની રિફાઈનરીમાંથી નીકળીને સૂર્ય અને સ્પેસ સુધીની રિલાયન્સની આ રોમાંચક સફર આવતા દાયકાના ભારતીય અર્થતંત્રની સૌથી મોટી જીત સાબિત થવાની છે.