ભારતીય શેરબજારમાં 8 અઠવાડિયાની સતત મંદીથી હાહાકાર: રોકાણકારોના ₹26 લાખ કરોડ સ્વાહા, સેન્સેક્સ 6,590 અને નિફ્ટી 2,149 પોઈન્ટ તૂટ્યા
ભારતીય શેરબજારમાં છેલ્લા બે મહિનાથી ચાલી રહેલા અવિરત વેચવાલીના દૌરે રોકાણકારોમાં ભારે ફફડાટ ફેલાવી દીધો છે. સેન્સેક્સ અને નિફ્ટી બંને સતત 8મા અઠવાડિયે ઘટાડા સાથે બંધ રહ્યા છે, જે છેલ્લા 25 વર્ષમાં ભારતીય શેરબજારમાં જોવા મળેલો મંદીનો સૌથી લાંબો ગાળો બની ગયો છે. આ ઐતિહાસિક કડાકાનો સમયગાળો વર્ષ 2020 ના કોવિડ ક્રેશ તેમજ વર્ષ 2008 ની વૈશ્વિક આર્થિક મંદી (GFC) કરતાં પણ વધુ લંબાઈ ચૂક્યો છે. આ 8 સપ્તાહના સુનામી જેવા કડાકામાં BSE લિસ્ટેડ કંપનીઓના માર્કેટ કેપિટલાઇઝેશનમાંથી આશરે ₹26 લાખ કરોડથી વધુ રકમનું ધોવાણ થઈ ગયું છે. 2 ઓક્ટોબરે ગાંધી જયંતી નિમિત્તે બજાર બંધ રહ્યું તે પૂર્વે 1 ઓક્ટોબરે પણ સેન્સેક્સ 570 પોઈન્ટ ઘટીને 71,909 અને નિફ્ટી 198 પોઈન્ટ ઘટીને 22,421 ના નીચલા સ્તરે ગબડ્યા હતા.
8 અઠવાડિયાના કડાકાનું આંકડાકીય વિશ્લેષણ
છેલ્લા 8 સપ્તાહ દરમિયાન ભારતીય ઇક્વિટી બજારમાં થયેલા નુકસાન અને સૂચકાંકોના ધોવાણની મુખ્ય વિગતો નીચે મુજબ છે:
| પરિમાણ / સૂચકાંક | ઘટાડો (પોઈન્ટ્સ) | ટકાવારી ઘટાડો | પ્રવર્તમાન સ્થિતિ / સ્તર |
| BSE સેન્સેક્સ | 6,590 પોઈન્ટ | 8.4% | 71,909 ની સપાટી |
| NSE નિફ્ટી | 2,149 પોઈન્ટ | 8.7% | 22,421 ની સપાટી |
| રોકાણકારોનું નુકસાન | ₹26 લાખ કરોડથી વધુ | – | BSE માર્કેટ કેપ ₹467 લાખ કરોડથી નીચે |
| ચાલુ સપ્તાહનો કડાકો | સેન્સેક્સ: 2.7% | નિફ્ટી: 3.1% | સપ્તાહ દરમિયાન પણ તીવ્ર ઘટાડો |
4 દિવસમાં FII દ્વારા ₹35,000 કરોડની આક્રમક વેચવાલી
બજારમાં આ મોટા ગાબડા પાછળનું મુખ્ય કારણ વિદેશી સંસ્થાકીય રોકાણકારો (FII) ની જંગી વેચવાલી છે. માત્ર 1 ઓક્ટોબરના એક જ દિવસમાં FII દ્વારા ₹9,484 કરોડના શેર વેચી દેવામાં આવ્યા હતા. આ સાથે છેલ્લા માત્ર 4 કારોબારી સત્રોમાં જ વિદેશી ફંડોએ ભારતીય શેરબજારમાંથી ₹34,965 કરોડ પાછા ખેંચી લીધા છે, જ્યારે સમગ્ર સપ્ટેમ્બર મહિના દરમિયાન FPI ની કુલ ઈક્વિટી વેચવાલી ₹46,000 કરોડ રહી હતી. સામે પક્ષે ઘરેલું સંસ્થાકીય રોકાણકારો (DII) એ 1 ઓક્ટોબરે ₹10,042 કરોડની ખરીદી કરીને બજારને ટેકો આપવા પૂરો પ્રયાસ કર્યો હતો, પરંતુ વિદેશી વેચવાલીના પ્રચંડ તોફાન સામે તે અપૂરતો સાબિત થયો હતો.
વિદેશી રોકાણકારો કેમ કરી રહ્યા છે અંધાધૂંધ વેચવાલી?
ભારતીય બજારમાંથી FII ના નાણાં પાછા ખેંચવા પાછળ 3 વૈશ્વિક પરિબળો સીધા જવાબદાર છે:
US બોન્ડ યીલ્ડમાં રેકોર્ડ ઉછાળો: અમેરિકામાં 10 વર્ષના ટ્રેઝરી બોન્ડની યીલ્ડ વધીને 5.33% થી 5.34% ની સપાટીએ પહોંચી ગઈ છે, જે વર્ષ 2022 પછીનું સર્વોચ્ચ સ્તર છે. રિસ્ક-ફ્રી સરકારી બોન્ડ્સ પર આકર્ષક વ્યાજ મળતાં રોકાણકારો શેરબજાર જેવા જોખમી માર્કેટમાંથી નાણાં કાઢી અમેરિકન ડેટ માર્કેટમાં ઠાલવી રહ્યા છે.
ક્રૂડ ઓઇલ $100 ને પાર: મિડલ ઈસ્ટ (પશ્ચિમ એશિયા) માં વકરેલા યુદ્ધ તણાવના લીધે ગ્લોબલ માર્કેટમાં બ્રેન્ટ ક્રૂડ ફરી $100 પ્રતિ બેરલને વટાવી ગયું છે. ભારત પોતાની જરૂરિયાતનું 85% થી વધુ ક્રૂડ આયાત કરતું હોવાથી મોંઘું તેલ મોંઘવારી અને ચાલુ ખાતાની ખાધ (CAD) વધારવાનો ભય ઊભો કરે છે.
રૂપિયાનું ઐતિહાસિક ધોવાણ: યુએસ ડોલર સામે ભારતીય રૂપિયો 0.5% ગગડીને 96.31 ના બે મહિનાના તળિયે પહોંચી ગયો છે. નબળા રૂપિયાના કારણે વિદેશી ફંડોને તેમના ડોલર રિટર્નમાં મોટો કાપ વેઠવો પડે છે, જેથી તેઓ સતત નફો બુક કરી રહ્યા છે.
હવે બજાર અને રોકાણકારોની નજર કયા સંકેતો પર રહેશે?
આગામી કારોબારી દિવસોમાં બજારમાં સ્થિરતા આવશે કે વધુ ઘટાડો થશે, તે મુખ્યત્વે 4 પરિબળો પર નિર્ભર રહેશે:
વિદેશી રોકાણકારોની વેચવાલી: FII દ્વારા કરવામાં આવી રહેલું બ્લોક સેલિંગ ક્યારે અટકે છે અથવા ધીમું પડે છે.
યુએસ ફેડ અને બોન્ડ યીલ્ડ: અમેરિકી 10 વર્ષની ટ્રેઝરી યીલ્ડ 5.34% થી નીચે આવે છે કે નહીં.
કાચા તેલના ભાવ: મિડલ ઈસ્ટ તણાવ વચ્ચે બ્રેન્ટ ક્રૂડ $100 ની નીચે સ્થિર થાય છે કે વધે છે.
રૂપિયાની સ્થિરતા: આરબીઆઈના હસ્તક્ષેપ બાદ રૂપિયો ડોલર સામે રિકવર થઈ મજબૂત બને છે કે દબાણ હેઠળ રહે છે.
સતત 8 અઠવાડિયા સુધી ચાલેલો આ ઐતિહાસિક કડાકો સ્પષ્ટ સંકેત આપે છે કે ભારતીય બજારો અત્યારે સ્થાનિક પરિબળો કરતાં વૈશ્વિક ભૌગોલિક તણાવ, મોંઘા ક્રૂડ અને યુએસ બોન્ડ યીલ્ડના પ્રભાવ હેઠળ છે. ₹26 લાખ કરોડનું માર્કેટ કેપ ધોવાઈ જતાં રિટેલ રોકાણકારોનું સેન્ટિમેન્ટ ખરડાયું છે. જ્યાં સુધી વિદેશી રોકાણકારોનું આક્રમક સેલિંગ અટકશે નહીં અને વૈશ્વિક મોરચે ક્રૂડ તેમજ બોન્ડ યીલ્ડ શાંત નહીં પડે, ત્યાં સુધી બજારમાં ટૂંકા ગાળે અસ્થિરતા અને દબાણનો માહોલ યથાવત્ રહેવાની સંભાવના છે.
