અમેરિકાએ કેનેડા કરતાં ભારતમાં વધુ કોન્સ્યુલેટ કેમ સ્થાપવા જોઈએ ??

યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ લગભગ એક સદીથી ગ્લોબલ સુપરપાવર છે એવું કહી શકાય. પરંતુ તેના બીજા દેશો સાથેના સંબંધો એટલે કે રાજદ્વારી નેટવર્કમાં હંમેશા સમયના વહેણ મુજબની પ્રાથમિકતાઓ દેખાતી નથી. ઘણા યુ.એસ. કોન્સ્યુલેટ 20મી કે 19મી સદીમાં સ્થપાયા હતા અને 21મી સદીમાં તે ખાસ કામના રહ્યા નથી.  આ મુદ્દો કેનેડામાં સ્પષ્ટ ઉજાગર થાય છે , જ્યાં યુએસ સરકારે કહ્યું છે કે તે તેના નાગરિકોને સુરક્ષિત રાખવા માટે શક્ય તેટલું બધું કરશે. ભારત પાસે ઓટાવામાં તેના દૂતાવાસ ઉપરાંત સાત કોન્સ્યુલેટ છે.

જ્યારે કેનેડા અને અમેરિકામાં કોન્સ્યુલેટની આ સંખ્યા ઘણી વધારે છે. લાંબી સરહદ, સરખા ટાઈમ ઝોન અને એક જ  ભાષા ધરાવતા આ દેશમાં આટલા બધા કોન્સ્યુલેટની જરૂરિયાત કેમ પડે? બંને દેશો વચ્ચે વાતચીત ઘણીવાર નેતાઓ વચ્ચે સીધી થાય છે, દૂતાવાસો અથવા કોન્સ્યુલેટ્સને સંપૂર્ણપણે બાયપાસ કરીને સીધી વાતચીતના વ્યવહારો છે.  વિનીપેગ, હેલિફેક્સ અને ક્વિબેક સિટી જેવા શહેરોમાં કોન્સ્યુલેટ મર્યાદિત હેતુઓ પૂરા પાડે છે, જેમ કે ખોવાયેલા પાસપોર્ટ અથવા કાનૂની મુશ્કેલીઓમાં અમેરિકનોને મદદ કરવ માટે પરંતુ આવા મુદ્દાઓ યુએસ કોન્સ્યુલેટ દ્વારા સરળતાથી સંભાળી શકાય છે. લોકો ઈમેલ અથવા કુરિયર સેવાઓ જેવા આધુનિક માધ્યમો દ્વારા ઓટાવામાં તેના દૂતાવાસનો સંપર્ક કરી શકો છો.

તેનાથી વિપરીત, ભારતની વિવિધતા અને જટિલતા મજબૂત અને વ્યાપક સ્થાનિક પ્રતિનિધિત્વની માંગ કરે છે. આપણા દેશની સમૃદ્ધ સંસ્કૃતિઓ, ભાષાઓ અને પ્રાદેશિક ગતિશીલતા સાથે, ભારત ઘણા અનોખા પડકારોનો સામનો કરે છે જે દૂરથી સમજી શકાતા નથી. ઉદાહરણ તરીકે, યુ.એસ. સુરક્ષા ચિંતાઓને કારણે વિદેશ વિભાગે અમેરિકનોને જમ્મુ અને કાશ્મીરની મુસાફરી ન કરવાની સલાહ આપી છે, પરંતુ આવી ચેતવણીઓ જૂની અથવા અતિશયોક્તિપૂર્ણ હોઈ શકે છે. જો અમેરિકી રાજદ્વારીઓને શ્રીનગરમાં તૈનાત કરવામાં આવ્યા હોત અને તેઓ સમગ્ર વિસ્તારનો પ્રવાસ કરતા હોત, તો તેઓ પરિસ્થિતિનું વધુ સારી રીતે મૂલ્યાંકન કરી શક્યા હોત અને સચોટ માહિતી આપી શક્યા હોત.

બેંગ્લોર, જેને ઘણીવાર ભારતની સિલિકોન વેલી કહેવામાં આવે છે.  તે વૈશ્વિક ટેક હબ હોવા છતાં, બેંગ્લોરમાં કોઈ સમર્પિત યુએસ ટેકનોલોજી સેન્ટર નથી. ક૩૦૦ કિલોમીટરથી વધુ દૂર આવેલા ચેન્નાઈમાં રાજદ્વારી કર્મચારીઓ, ઇનોવેશન અને ટેકનોલોજીમાં શહેરના મહત્વને સંપૂર્ણપણે સમજી શકતા નથી. યુએસ ટેકનોલોજી ઉદ્યોગનો મોટો ભાગ બેંગ્લોરની પ્રતિભા પર આધાર રાખે છે, તેથી ત્યાં કોન્સ્યુલેટ હોવું જરૂરી છે.

ભારતના ટોચના દસ શહેરોમાંથી માત્ર પાંચ શહેરોમાં હાલમાં યુએસ દૂતાવાસ છે. લદ્દાખ, અરુણાચલ પ્રદેશ, પુણે, લખનૌ અને કોચી જેવા વ્યૂહાત્મક સ્થળો પણ યુએસ રોકાણને પાત્ર છે. જ્યારે ભારત વૈશ્વિક મંચ પર વધુને વધુ મહત્વપૂર્ણ બની રહ્યું છે ત્યારે ભારતના અનેક જગ્યાએ કોન્સ્યુલેટ હોવા જોઈએ.

પરિવર્તનની જરૂરિયાત ફક્ત અમેરિકા પૂરતી મર્યાદિત નથી. ભારતે અમેરિકામાં પોતાની રાજદ્વારી હાજરી પણ વધારવી જોઈએ. જોકે ભારતીય કોન્સ્યુલેટ્સ પહેલાથી જ ન્યુ યોર્ક, શિકાગો અને સાન ફ્રાન્સિસ્કો જેવા મોટા શહેરોમાં અસ્તિત્વમાં છે, બોસ્ટન, ડેનવર અને ઉત્તર કેરોલિનામાં રિસર્ચ ટ્રાયેંગલ જેવા ઉભરતા કેન્દ્રોને પણ ભારતના પ્રતિનિધિત્વની જરૂર છે. ફ્લોરિડામાં મિયામી અથવા ટામ્પા જેવા શહેરો પણ ભારતીય કોન્સ્યુલેટ માંગે છે.

ભારત-અમેરિકા દ્વિપક્ષીય વેપાર વધારવા માટે ભારત-અમેરિકા સંબંધો સુધારવાની જરૂર છે. છેલ્લા 25 વર્ષોમાં, બંને દેશો વચ્ચેના સંબંધોમાં જબરદસ્ત પ્રગતિ થઈ છે, પડકારો દૂર થયા છે અને અપેક્ષાઓ વધી છે. 21મી સદીમાં આ ભાગીદારી ખીલે તે માટે, યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સે ખાતરી કરવી જોઈએ કે તે તેના નાગરિકોને વધુ સારી આરોગ્યસંભાળ પૂરી પાડે છે. ભારતના વધતા મહત્વને પ્રતિબિંબિત કરવા માટે વિદેશ વિભાગને તેના રાજદ્વારી પદચિહ્નમાં પરિવર્તન લાવવાની જરૂર પડશે, તેમજ કેનેડા જેવા દેશોમાં જૂની પ્રાથમિકતાઓ પર પુનર્વિચાર કરવાની જરૂર પડશે.