નિવૃત્તિ પછી સુપ્રીમ કોર્ટના ચીફ જસ્ટીસ શું કરી શકે અને શું ન કરી શકે ?? જાણો નિવૃતિ પછી કેટલા લાભ મળે છે ?

ચીફ જસ્ટીસ ઓફ ઇન્ડિયા- ડીવાય ચંદ્રચુડ નિવૃત્ત થયા

  8 નવેમ્બરે ભારતના મુખ્ય ન્યાયાધીશ (CJI) DY ચંદ્રચુડનો છેલ્લો કાર્યકારી દિવસ હતો. તેઓ રવિવારે ઔપચારિક રીતે નિવૃત્ત થયા. નિવૃત્તિ પછી, તે અમુક કામ કરી શકે પરંતુ અમુક પ્રતિબંધોનો તેમને પણ સામનો કરવો પડે. તેઓને જીવનભર ડોમેસ્ટિક હેલ્પ અને ડ્રાઈવરની સેવા જેવા લાભ મળવાનું ચાલુ રહેશે.

 સુપ્રીમ કોર્ટમાં ચીફ જસ્ટિસ ડીવાય ચંદ્રચુડને ન્યાયતંત્ર અને ભારતના લોકો પ્રત્યેની તેમની સેવા બદલ આભાર વ્યક્ત કરતા ભાવુક વિદાય આપવામાં આવી હતી. તેમના અનુગામી જસ્ટિસ સંજીવ ખન્નાએ સોમવારથી CJIની ભૂમિકા સંભાળી.

નિવૃત્તિ પછી પ્રતિબંધો

સુપ્રીમ કોર્ટના નિવૃત્ત ન્યાયાધીશને કોઈપણ ભારતીય અદાલતમાં કાયદાની પ્રેક્ટિસ કરવાની મંજૂરી નથી. આ નિયમ, બંધારણની કલમ 124(7)માંથી લેવામાં આવ્યો છે, જે ભૂતપૂર્વ ન્યાયાધીશોને ગ્રાહકોનું પ્રતિનિધિત્વ કરતા અથવા કોર્ટમાં કેસ લેવાથી અટકાવે છે. આ પ્રતિબંધ ન્યાયતંત્રનું સન્માન અને તટસ્થતા જાળવવા માટે છે. આ સંભવિત હિતોના સંઘર્ષને ટાળે છે અને નિવૃત્ત ન્યાયાધીશોને તેઓ ઓફિસમાં હોય ત્યારે હેન્ડલ કરેલા કેસોની આંતરિક જાણકારીનો ઉપયોગ કરતા અટકાવે છે.

નિવૃત્ત ન્યાયાધીશો શું કરી શકે ?

નિવૃત્ત ન્યાયાધીશો કાયદાની પ્રેક્ટિસ કરી શકતા નથી, તેઓ અન્ય ભૂમિકાઓ નિભાવી શકે છે:

જાહેર સેવાની ભૂમિકાઓ: કેટલાક નિવૃત્ત ન્યાયાધીશો ગવર્નર તરીકે સેવા આપવાનું અથવા સરકારી સમિતિઓમાં જોડાવાનું પસંદ કરે છે.

મધ્યસ્થી અને સમાધાન: મધ્યસ્થી અને સમાધાન અધિનિયમ, 1996 મુજબ, તેઓ વિવાદોમાં મધ્યસ્થી તરીકે કામ કરી શકે છે.

કમિશન અને ટ્રિબ્યુનલ: નિવૃત્ત ન્યાયાધીશો નેશનલ હ્યુમન રાઈટ્સ કમિશન અથવા નેશનલ ગ્રીન ટ્રિબ્યુનલ જેવી સંસ્થાઓ સાથે કામ કરી શકે છે.

એકેડેમિયા: કેટલાક લોકો કાનૂની બાબતો વિશે શીખવવાનું, વ્યાખ્યાન આપવાનું અથવા લખવાનું પસંદ કરે છે.

નિવૃત્તિ પછીની ભૂમિકાઓ પર ચર્ચા

નિવૃત્ત ન્યાયાધીશો દ્વારા સરકારી હોદ્દા સ્વીકારવાના મુદ્દે ચર્ચા છેડાઈ છે. કેટલાક માને છે કે આ ભૂમિકાઓ ન્યાયતંત્રની સ્વતંત્રતાને અસર કરી શકે છે, ડર છે કે ન્યાયાધીશો ભવિષ્યની નિમણૂકોની અપેક્ષાથી પ્રભાવિત થઈ શકે છે. ઉદાહરણ તરીકે, જ્યારે ભૂતપૂર્વ CJI રંજન ગોગોઈ નિવૃત્તિ પછી તરત જ રાજ્યસભામાં જોડાયા હતા, ત્યારે તેણે ન્યાયાધીશોને રાજકીય જીવન તરત જ ચાલુ કરી નાખવા અંગે ચિંતા વ્યક્ત કરી હતી. આઉટગોઇંગ CJI ચંદ્રચુડે રાજકારણમાં જોડાતા પહેલા નિવૃત્ત ન્યાયાધીશો માટે “કૂલિંગ-ઓફ” સમયગાળો સૂચવ્યો છે. તેમણે સમજાવ્યું કે ન્યાયાધીશોએ તટસ્થ રહેવું જોઈએ અને તેઓએ જે સન્માન મેળવ્યું છે તે જાળવી રાખવું જોઈએ.

નિવૃત્તિ પછીના ભથ્થાં

નિવૃત્ત CJI અને સુપ્રીમ કોર્ટના ન્યાયાધીશોને અનેક લાભ મળે છે:

આજીવન સહાય: આમાં ડ્રાઇવર અને ડોમેસ્ટિક હેલ્પનો સમાવેશ થાય છે.

સુરક્ષા: નિવૃત્ત સીજેઆઈને પાંચ વર્ષ માટે ઘરે ચોવીસ કલાક સુરક્ષા મળે છે, જ્યારે અન્ય નિવૃત્ત સુપ્રીમ કોર્ટના ન્યાયાધીશોને ત્રણ વર્ષ માટે સુરક્ષા મળે છે.

રહેઠાણ: નિવૃત્ત CJIને છ મહિના માટે નવી દિલ્હીમાં ભાડા-મુક્ત આવાસ મળે છે.

ફોન અને ઇન્ટરનેટ ભથ્થાં: નિવૃત્ત CJI અને ન્યાયાધીશોને માસિક ફોન અને ઇન્ટરનેટ ખર્ચ માટે રૂ. 4,200 સુધીનું વળતર મળે છે.                આ ભથ્થાઓ એ સુનિશ્ચિત કરે છે કે નિવૃત્ત ન્યાયાધીશો ન્યાયતંત્રમાંથી નિવૃત થયા પછી આરામથી અને સુરક્ષિત રીતે જીવી શકે