ભારત સામે પાકિસ્તાનને ‘મહોરું’ બનાવી રહ્યું છે ચીન: અમેરિકન રિપોર્ટમાં સુરક્ષા જોખમ અંગે મોટો ખુલાસો
એશિયાની ભૂ-રાજનીતિ અને ભારતની સુરક્ષા વ્યવસ્થાને લઈને અમેરિકન કોંગ્રેસના એક અત્યંત મહત્ત્વપૂર્ણ અહેવાલમાં ગંભીર ચેતવણી આપવામાં આવી છે. ‘યુએસ-ચાઇના ઇકોનોમિક એન્ડ સિક્યોરિટી રિવ્યૂ કમિશન’ (USCC) દ્વારા રજૂ કરાયેલા રિપોર્ટ મુજબ, ચીન અને પાકિસ્તાન વચ્ચે ગાઢ બની રહેલા સૈન્ય સંબંધો ભારત માટે 2 મોરચે સુરક્ષા પડકાર ઊભો કરી રહ્યા છે. ‘China’s Other Front: India and the Future of US Strategy in the Indo-Pacific’ શીર્ષક હેઠળના આ ચેપ્ટરમાં બેઇજિંગની વિસ્તારવાદી નીતિઓને નાથવા માટે ભારત અને અમેરિકા વચ્ચે સંરક્ષણ સહયોગ વધુ મજબૂત કરવાની તાતી જરૂરિયાત દર્શાવવામાં આવી છે.
પાકિસ્તાનની આડમાં ભારતને ઘેરવાની ચીનની વ્યૂહરચના
અમેરિકન પેનલના તારણ મુજબ, ભારત પાસે વિશાળ વસ્તી, મજબૂત અર્થતંત્ર, સૈન્ય તાકાત અને વ્યૂહાત્મક ભૌગોલિક સ્થાન છે, જે વૈશ્વિક સ્તરે ચીનના પ્રભાવને પડકારવાની ક્ષમતા ધરાવે છે. ભારતના આ ઉદયને અટકાવવા માટે ચીન સૈન્ય, આર્થિક અને દરિયાઈ દબાણ ઊભું કરી રહ્યું છે. આ માટે તે પાકિસ્તાનને સૈન્ય સમર્થન આપીને ભારત સામે એક હથિયાર તરીકે ઉપયોગ કરી રહ્યું છે. ખાસ કરીને મે 2025માં ‘ઓપરેશન સિંદૂર’ દરમિયાન થયેલા ભારત-પાકિસ્તાન સંઘર્ષે એ સ્પષ્ટ કરી દીધું હતું કે ચીન સીધા યુદ્ધમાં ઉતર્યા વગર પણ પડદા પાછળથી પાકિસ્તાનને મદદ પૂરી પાડી શકે છે, જે ભવિષ્યના સંઘર્ષો માટે ભારતની ચિંતા વધારનારી બાબત છે.
સરહદી વિવાદ અને સંબંધોમાં અવિશ્વાસનું વાતાવરણ
ભારત અને ચીન વચ્ચેના તણાવના મૂળમાં વર્ષો જૂનો સરહદી વિવાદ રહેલો છે. વર્ષ 2020માં ગલવાન ઘાટી ખાતે થયેલી હિંસક અથડામણ બાદ બંને દેશોના સંબંધોમાં મોટો વળાંક આવ્યો હતો, ત્યારથી ભારતે સ્પષ્ટ વલણ અપનાવ્યું છે કે સરહદ પર શાંતિ સ્થાપ્યા વિના દ્વિપક્ષીય સંબંધો સામાન્ય થઈ શકે નહીં. જોકે, 4 વર્ષ બાદ એટલે કે 2024ના અંતથી બંને દેશોએ સંવાદ અને બેઠકો દ્વારા સંબંધો સુધારવાના પ્રયાસો શરૂ કર્યા છે, તેમ છતાં બંને પક્ષો વચ્ચે ઊંડો અવિશ્વાસ હજુ પણ યથાવત જોવા મળી રહ્યો છે.
આ પણ વાંચો: 2027ના અંતમાં દોડશે બુલેટ ટ્રેન: પ્રથમ તબક્કે સુરતથી વાપી વચ્ચે થશે શરૂઆત
હિંદ મહાસાગરમાં ચીનની વધતી દખલગીરી
જમીની સરહદ ઉપરાંત ચીન હવે દરિયાઈ માર્ગે પણ ભારતના વ્યૂહાત્મક વર્ચસ્વને પડકારી રહ્યું છે. રિપોર્ટમાં આ અંગે નીચે મુજબની ગંભીર બાબતો ટાંકવામાં આવી છે:
માળખાકીય વિસ્તાર: બેઇજિંગ હિંદ મહાસાગરમાં કાયમી નૌસૈન્ય તૈનાતી માટે લોજિસ્ટિક્સ અને માળખાકીય સુવિધાઓ વિકસાવી રહ્યું છે.
જાસૂસી પ્રવૃત્તિઓ: ચીનના નૌસૈન્ય, દેખરેખ અને સંશોધન જહાજો ભારતીય જળસીમા તથા મહત્ત્વના દરિયાઈ માર્ગોની નજીક સતત સક્રિય રહે છે.
દક્ષિણ ચીન સાગર જેવી રણનીતિ: ચીન આ વિસ્તારમાં ઐતિહાસિક અધિકારોના દાવા કરી રહ્યું છે અને સમુદ્રના પેટાળમાં આવેલી ભૌગોલિક રચનાઓના નામ બદલીને ભવિષ્યના પ્રાદેશિક દાવાઓ માટે જમીન તૈયાર કરી રહ્યું છે.
ભારત-અમેરિકા સંરક્ષણ સહયોગ માટે USCCની મુખ્ય ભલામણો
| સહયોગનું ક્ષેત્ર | રિપોર્ટમાં કરાયેલી મુખ્ય ભલામણ |
| દરિયાઈ સુરક્ષા | હિંદ મહાસાગરમાં પાણીની અંદર અને દરિયાઈ ક્ષેત્રની જાગૃતિ વધારવા બંને દેશોના સંરક્ષણ વડાઓ વચ્ચે સંકલન. |
| ઓપરેશનલ તાલમેલ | માત્ર સમયાંતરે યોજાતા સૈન્ય અભ્યાસો પૂરતું મર્યાદિત ન રહેતા કાયમી ઓપરેશનલ સંકલન સ્થાપિત કરવું. |
| ગુપ્તચર અને ટ્રેકિંગ | નિયમિત ગુપ્તચર માહિતીની આપ-લે કરવી અને ચીની નૌકાદળ તથા સબમરીન પ્રવૃત્તિઓનું સંયુક્ત ટ્રેકિંગ કરવું. |
| નેતૃત્વ વિનિમય | સંરક્ષણ, સરકાર, વ્યવસાય અને શૈક્ષણિક ક્ષેત્રના નેતાઓ માટે ‘ભારત-અમેરિકા વ્યૂહાત્મક નેતૃત્વ વિનિમય કાર્યક્રમ’ શરૂ કરવો. |
અમેરિકન કોંગ્રેસના આ રિપોર્ટે એશિયામાં બદલાતા શક્તિ સંતુલન અને ચીન-પાકિસ્તાનની સાંઠગાંઠ સામે લાલબત્તી ધરી છે. હિંદ મહાસાગરમાં ચીનની આક્રમક ગતિવિધિઓ અને સરહદ પરના અવિશ્વાસને જોતા, ભારત અને અમેરિકા વચ્ચેનું ગાઢ ઓપરેશનલ અને ગુપ્તચર સંકલન આગામી સમયમાં પ્રાદેશિક સુરક્ષા જાળવવા માટે નિર્ણાયક સાબિત થઈ શકે છે.
