ભરૂચની જામા મસ્જિદ કે જૈન સમરી વિહાર? વિવાદ હાઈકોર્ટ પહોંચ્યો: 700 વર્ષ બાદ પાછળનો દરવાજો બંધ, 25 CCTV ગોઠવાયા
ગુજરાતના ભરૂચમાં આવેલી ઐતિહાસિક અને રાષ્ટ્રીય મહત્વ ધરાવતી પુરાતત્વીય ધરોહર સમાન જામા મસ્જિદને લઈને ધાર્મિક અને ઐતિહાસિક ઓળખનો વિવાદ વધુ ઘેરો બન્યો છે. આ પ્રાચીન ઇમારત મૂળ સકુનિકા વિહાર અને જૈન સમરી વિહાર હોવાના દાવાઓ સાથેનો મામલો હવે ગુજરાત હાઈકોર્ટના દ્વારે પહોંચ્યો છે. છેલ્લા એક વર્ષથી ચાલી રહેલી તંગદિલી વચ્ચે સંવેદનશીલતા વધતાં વહીવટી સ્તરે અભૂતપૂર્વ સુરક્ષા પગલાં લેવામાં આવ્યા છે. ઇમારતના 700 વર્ષના ઇતિહાસમાં પ્રથમ વખત પાછળનો મુખ્ય પ્રવેશદ્વાર કાયમ માટે બંધ કરી દેવાયો છે, જ્યારે સમગ્ર પરિસરમાં ત્રીજી આંખ સમાન સીસીટીવી કેમેરા ગોઠવીને સ્થિતિ પર ચાંપતી નજર રાખવામાં આવી રહી છે.
ગુજરાત હાઈકોર્ટમાં સુનાવણી અને મુખ્ય રજૂઆતો
આ સંવેદનશીલ મિલકત અંગે ગુજરાત હાઈકોર્ટમાં 12 ઓક્ટોબરના રોજ મહત્વપૂર્ણ સુનાવણી નિર્ધારિત કરવામાં આવી છે. આ કેસમાં મસ્જિદ ટ્રસ્ટને પણ પક્ષકાર બનાવવામાં આવ્યું છે અને ટ્રસ્ટના વકીલ દ્વારા પણ કોર્ટ સમક્ષ દલીલો રજૂ થવાની શક્યતા છે:
પ્રતિમાઓની સુરક્ષા: મસ્જિદ પરિસરના પિલરો પર રહેલી પ્રાચીન દેવી-દેવતાઓની કોતરણી, 700 વર્ષ જૂના જૈન તીર્થંકર ભગવાન મલ્લિનાથ અને ગણેશજીની પ્રતિમાઓની સુરક્ષા સુનિશ્ચિત કરવા દાદ માંગવામાં આવશે.
પૂજા-અર્ચનાની પરવાનગી: આ ઐતિહાસિક સ્થળે ધાર્મિક પરંપરા મુજબ પૂજાપાઠ કરવાની મંજૂરી મેળવવા માટે અદાલત સમક્ષ વિશેષ દલીલો કરવામાં આવશે.
સુરક્ષા વ્યવસ્થા અને 700 વર્ષ જૂનો દરવાજો બંધ
વિવાદ વધતાં ભારતીય પુરાતત્ત્વ સર્વેક્ષણ (ASI) અને સ્થાનિક વહીવટી તંત્ર દ્વારા સ્થળ પર સુરક્ષાના કડક બંદોબસ્ત ગોઠવવામાં આવ્યા છે:
| સુરક્ષા / વ્યવસ્થાપન પગલું | વર્તમાન સ્થિતિ |
| CCTV સર્વેલન્સ | મસ્જિદ પરિસરની અંદર અને બહાર કુલ 25 CCTV કેમેરા તૈનાત |
| મુખ્ય પ્રવેશદ્વાર | 700 વર્ષના ઇતિહાસમાં પ્રથમવાર પાછળનો મુખ્ય દરવાજો કાયમી ધોરણે બંધ |
| દફનવિધિ પર પ્રતિબંધ | ASI હસ્તકની મિલકતમાં અગાઉ થતી દફનવિધિ સંપૂર્ણપણે બંધ |
| કાયમી અધિકારીની તૈનાતી | સ્થિતિનું નિરીક્ષણ કરવા ASI ના એક અધિકારીને સ્થળ પર સતત ફરજ પર મુકાયા |
શ્રદ્ધાળુઓની સંખ્યામાં વધારો અને વાતાવરણ
છેલ્લા એક વર્ષ દરમિયાન યોજાયેલા વિવિધ ધાર્મિક કાર્યક્રમો અને વિવાદના કારણે આ સ્થળે બંને પક્ષોના શ્રદ્ધાળુઓની અવરજવરમાં મોટો વધારો જોવા મળ્યો છે. એક તરફ શુક્રવારની નમાઝ અદા કરવા માટે મુસ્લિમ બિરાદરો મોટી સંખ્યામાં પહોંચી રહ્યા છે, તો બીજી તરફ જૈન સમાજના અગ્રણીઓ અને હિન્દુ શ્રદ્ધાળુઓની ઉપસ્થિતિ પણ સતત વધી રહી છે. બંને સમુદાયો વચ્ચે કોઈ અનિચ્છનીય ઘટના ન બને તે માટે પોલીસ અને પ્રશાસન એલર્ટ મોડ પર છે.
પ્રાચીન પાતાળ કૂવાને લઈને મોટા દાવા
પુરાતત્ત્વ વિભાગ હેઠળની આ ઇમારતમાં એક વિશાળ પ્રાચીન પાતાળ કૂવો આવેલો છે, જે હાલ ચર્ચાનું કેન્દ્ર બન્યો છે:
દૈવી પ્રતિમાઓ અને ગ્રંથોનો દાવો: એવા દાવા કરવામાં આવી રહ્યા છે કે આ હજારો વર્ષ જૂના પાતાળ કૂવામાં જૈન અને સનાતન પરંપરાના દેવી-દેવતાઓની પ્રાચીન મૂર્તિઓ તથા પવિત્ર ધાર્મિક ગ્રંથો સચવાયેલા છે.
સત્તાવાર તપાસની માંગ: જો પુરાતત્ત્વ વિભાગ દ્વારા આ પાતાળ કૂવાનું વૈજ્ઞાનિક અને સત્તાવાર સર્વેક્ષણ કરવામાં આવે, તો ભરૂચના પ્રાચીન ઇતિહાસ અને સકુનિકા-સમરી વિહારના અસ્તિત્વ અંગે મોટા ખુલાસા થઈ શકે તેવી પ્રબળ શક્યતાઓ વ્યક્ત થઈ રહી છે.
ભરૂચની ઐતિહાસિક જામા મસ્જિદ કે જૈન સમરી વિહારનો આ મામલો માત્ર સ્થાપત્ય પૂરતો સીમિત ન રહેતાં બે ધર્મોની આસ્થા અને પ્રાચીન ઇતિહાસ સાથે જોડાઈ ગયો છે. 700 વર્ષ જૂનો દરવાજો બંધ થવો અને 25 સીસીટીવી કેમેરા ગોઠવાવા એ દર્શાવે છે કે પરિસ્થિતિ કેટલી સંવેદનશીલ છે. હવે તમામ પક્ષકારો, પુરાતત્ત્વ વિભાગ અને સામાન્ય નાગરિકોની મીટ ગુજરાત હાઈકોર્ટમાં થનારી સુનાવણી અને ન્યાયાલય દ્વારા જારી કરવામાં આવનારા આદેશો પર મંડાયેલી છે.
