UPI ટ્રાન્ઝેક્શન પર MDR ચાર્જનો વિવાદ સુપ્રીમ કોર્ટમાં: સ્ટે આપવાનો ઇનકાર, કેન્દ્ર, RBI અને NPCI પાસે માંગ્યો કાયદાકીય આધાર

ડિજિટલ ભારતના કરોડરજ્જુ સમાન યુનિફાઇડ પેમેન્ટ્સ ઇન્ટરફેસ (UPI) ના ઉપયોગ પર સૂચિત વ્યાપારી શુલ્કને લઈને દેશભરમાં શરૂ થયેલી ચર્ચા હવે દેશની સર્વોચ્ચ અદાલતના દ્વારે પહોંચી છે. સામાન્ય નાગરિકો અને નાના-મોટા વેપારીઓની રોજિંદી લેવડદેવડ સાથે સીધો જોડાયેલો આ મુદ્દો હોવાથી તેના કાનૂની અને નાણાકીય પાસાં અત્યંત સંવેદનશીલ બન્યા છે. નાણાં મંત્રાલયના સૂચિત નોટિફિકેશન સામે દાખલ થયેલી જાહેર હિતની અરજી પર સુપ્રીમ કોર્ટે સુનાવણી હાથ ધરીને સરકાર અને નિયમનકારી સંસ્થાઓ પાસેથી વિગતવાર જવાબ તલબ કર્યો છે.

સુપ્રીમ કોર્ટે તાત્કાલિક સ્ટે મૂકવાનો ઇનકાર કર્યો

ચીફ જસ્ટિસ સૂર્યકાંત, જસ્ટિસ જોયમાલ્યા બાગચી અને જસ્ટિસ વી. મોહનાની વિશેષ ખંડપીઠે આ મામલે પ્રાથમિક સુનાવણી હાથ ધરી હતી. અદાલતે 15 ઓક્ટોબરથી લાગુ થનારા આ નિયમ પર તાત્કાલિક વચગાળાનો સ્ટે આપવાનો સ્પષ્ટ ઇનકાર કર્યો છે. મુખ્ય ન્યાયાધીશે અવલોકન કર્યું હતું કે આ મામલો સંપૂર્ણ કાનૂની કરતાં ટેકનિકલ વધુ છે. તેથી, કેન્દ્ર સરકાર, ભારતીય રિઝર્વ બેંક (RBI) અને નેશનલ પેમેન્ટ્સ કોર્પોરેશન ઓફ ઇન્ડિયા (NPCI) પોતાની ટૂંકી એફિડેવિટ રજૂ કરે તે પછી જ તેની કાયદેસરતા અંગે આખરી નિર્ણય લેવામાં આવશે.

14 સપ્ટેમ્બરનું નોટિફિકેશન: શું છે MDR ના નવા નિયમો?

એડવોકેટ અંજન દત્તા અને આશુતોષ દુબે દ્વારા દાખલ અરજી અનુસાર, નાણાં મંત્રાલય દ્વારા 14 સપ્ટેમ્બરે જારી કરાયેલા આદેશ મુજબ 15 ઓક્ટોબરથી વેપારીઓ માટે નવું ચાર્જ માળખું અમલી બનવાનું છે. સામાન્ય નાગરિકો વચ્ચે થતા પરસ્પર વ્યવહારો (P2P) પર કોઈ ચાર્જ રહેશે નહીં, પરંતુ ચોક્કસ વ્યાપારી વ્યવહારો પર નિયમો નિર્ધારિત કરાયા છે.

અદાલતનો સવાલ: એક્ઝિક્યુટિવ આદેશથી આ ફી કેવી રીતે લાદી શકાય?

સુનાવણી દરમિયાન બેન્ચે કેન્દ્ર સરકારની સત્તા અને કાયદાકીય સ્ત્રોત અંગે કડક વલણ અપનાવ્યું હતું. અદાલતે પ્રશ્ન કર્યો હતો કે શું આ રકમ કોઈ સરકારી ફી છે કે કરવેરો? જો તે ફી કે ટેક્સ હોય, તો તેને માત્ર કારોબારી આદેશ (Executive Fiat) દ્વારા લાદી શકાય નહીં. અદાલતે સ્પષ્ટ પૂછ્યું છે કે આ ફી લાદવાનો કાયદાકીય અધિકાર કયો છે, આ રકમ આખરે કોના ખાતામાં જઈને કમાણી બનશે અને તેનું વિતરણ કઈ રીતે થશે.

કેન્દ્ર સરકારની સ્પષ્ટતા: ‘સરકારને એક પણ રૂપિયો નહીં મળે’

કેન્દ્ર સરકાર વતી હાજર રહેલા એડિશનલ સોલિસિટર જનરલ (ASG) એન. વેંકટરમણે દલીલ કરી હતી કે આ ચાર્જથી સરકારને કોઈ જ આર્થિક લાભ થવાનો નથી. તેમણે સ્પષ્ટતા કરી કે UPI વાપરતા 96% સામાન્ય વપરાશકર્તાઓ આના દાયરામાંથી બહાર છે. આ રકમ બેંકો અને સર્વિસ પ્રોવાઇડર કંપનીઓ વચ્ચે થતી આંતરિક સેટલમેન્ટ ફી છે, જેનું સંચાલન NPCI દ્વારા કરવામાં આવે છે અને તેનો હેતુ સિસ્ટમના સંચાલન ખર્ચને પહોંચી વળવાનો છે.

રોજિંદા ડિજિટલ વ્યવહારોને અસર કરતા આ વિવાદ પર સુપ્રીમ કોર્ટે ભલે સ્ટે આપ્યો નથી, પરંતુ તેની કાયદેસરતા અને પારદર્શિતા પર ગંભીર સવાલો ઉઠાવ્યા છે. હવે 15 ઓક્ટોબરની મુદત પૂર્વે કેન્દ્ર સરકાર, RBI અને NPCI પોતાની એફિડેવિટમાં કયા ટેકનિકલ અને કાનૂની તર્કો રજૂ કરે છે તેના પર જ સમગ્ર દેશના કરોડો ડિજિટલ યુઝર્સ અને વેપારીઓનું ભવિષ્ય નિર્ભર રહેશે.