ચૂંટણી પંચમાં આંતરિક વિખવાદ અને ફોર્મ 6 નો વિવાદ: CEC સામે 14 ફરિયાદોનો મામલો કેબિનેટ સચિવ સુધી પહોંચ્યો, ફરિયાદ બાદ EC એ આપ્યો જવાબ

ભારતીય લોકશાહીની સૌથી પવિત્ર અને સ્વાયત્ત સંસ્થા ગણાતા ‘ભારતના ચૂંટણી પંચ’ (ECI) માં ઉચ્ચ સ્તરે એક મોટો આંતરિક વિખવાદ બહાર આવ્યો છે. મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર (CEC) જ્ઞાનેશ કુમારની કાર્યશૈલી અને નિર્ણયો સામે તેમના જ બે સાથી કમિશનરો સુખબીર સિંહ સંધુ અને વિવેક જોશીએ ખુલ્લેઆમ નારાજગી વ્યક્ત કરી છે. એક અગ્રણી અહેવાલ મુજબ છેલ્લા 10 મહિનાના ટૂંકા ગાળામાં આ બંને કમિશનરોએ CEC ના નિર્ણયો સામે કુલ 14 વખત ઔપચારિક વાંધા ઉઠાવ્યા છે. આ વિવાદ એટલો વકર્યો છે કે આ મામલો હવે દેશના કેબિનેટ સચિવ સુધી પહોંચી ગયો છે, જેના કારણે રાજકીય વર્તુળોમાં પણ ભારે હલચલ મચી ગઈ છે.

વિવાદનું મૂળ: ફોર્મ 6 અને સ્પેશિયલ ઇન્ટેન્સિવ રિવિઝન (SIR)

આ સમગ્ર આંતરિક વિવાદનું મુખ્ય કેન્દ્ર નવા મતદારોની નોંધણી માટે વપરાતું કાનૂની દસ્તાવેજ ‘ફોર્મ 6’ અને ‘સ્પેશિયલ ઇન્ટેન્સિવ રિવિઝન’ (SIR) કાર્યક્રમ છે, જેની સીધી અસર દેશના લાખો-કરોડો મતદારો પર પડે છે.

અધિકૃત મંજૂરી વગર ફેરફાર: અસહમત કમિશનરોનો આરોપ છે કે મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનરે તેમની જાણ કે મંજૂરી વિના મતદાર યાદીમાં નામ ઉમેરવા અને કાઢી નાખવા જેવા મહત્ત્વપૂર્ણ નિર્ણયો લીધા છે.

નિયમોનું ઉલ્લંઘન: કાયદા મુજબ ફોર્મ 6 માં કોઈપણ ફેરફાર માટે સરકારની ઔપચારિક સૂચના (ગેઝેટ નોટિફિકેશન) જરૂરી છે. છતાં, ગત મે મહિનામાં કાયદા મંત્રાલયની મંજૂરી વગર ઓનલાઈન પોર્ટલ પર ફોર્મ 6 નું નવું વર્ઝન મૂકી દેવામાં આવ્યું હતું.

મતદારો પર જોખમ: નવા ફોર્મમાં કમિશનર સંધુએ વાંધો ઉઠાવ્યો હતો કે આવા ફેરફારોને કારણે પ્રથમ વખત મત આપનારા યુવાઓ અને યોગ્ય નાગરિકો પોતાના મતાધિકારથી વંચિત રહી શકે છે.

અસહમત કમિશનરો દ્વારા ઉઠાવવામાં આવેલા 4 ગંભીર મુદ્દા

સુખબીર સિંહ સંધુ અને વિવેક જોશી દ્વારા ચૂંટણી પંચની આંતરિક બેઠકોમાં નીચે મુજબના મુખ્ય મુદ્દાઓ પર અસંમતિ દર્શાવવામાં આવી છે:

આ પણ વાંચો: ભાજપે 28 રાજ્યો અને 8 કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો માટે પ્રભારી અને સહ પ્રભારીઓની કરી નિમણૂક : જુઓ સંપૂર્ણ યાદી

મામલો કેબિનેટ સચિવ સુધી પહોંચ્યો અને પંચનો બચાવ

ECINet અને ERONet જેવા સોફ્ટવેરના કેન્દ્રીકરણના કારણે તણાવ એટલો વધી ગયો કે કમિશનર સુખબીર સિંહ સંધુ અને વિવેક જોશીએ સીધા કેબિનેટ સચિવ ટી.વી. સોમનાથનને પત્ર લખીને આઇટી વિભાગના સંચાલનને કાયદાનું ઉલ્લંઘન ગણાવ્યું. ચૂંટણી પંચના ઇતિહાસમાં આવું પ્રથમવાર બન્યું છે.

બીજી બાજુ, આ મામલે સ્પષ્ટતા કરતા ચૂંટણી પંચે જણાવ્યું છે કે પંચ બંધારણની કલમ 324 હેઠળ કામ કરે છે અને આંતરિક નોંધો કે ટેકનિકલ સૂચનો એ કોઈ મતભેદ નથી પરંતુ પારદર્શી કાર્યપ્રણાલીનો ભાગ છે. પંચે દાવો કર્યો છે કે તમામ નિર્ણયો કાયદાકીય પ્રક્રિયા અને સર્વસંમતિથી જ લેવામાં આવ્યા છે.

વિપક્ષના આકરા પ્રહારો

આ આંતરિક વિવાદ સપાટી પર આવતા જ વિપક્ષી નેતાઓએ સરકાર અને ચૂંટણી પંચ પર આક્રમક પ્રહારો શરૂ કરી દીધા છે.

ટીએમસી (TMC) નેતા ડેરેક ઓ’બ્રાયને રાજ્યસભામાં મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર જ્ઞાનેશ કુમાર વિરુદ્ધ મહાભિયોગનો પ્રસ્તાવ ફરી લાવવાની માંગ કરી છે.

સપા પ્રમુખ અખિલેશ યાદવ, કોંગ્રેસ અને શિવસેના (UBT) સહિતના વિપક્ષી નેતાઓએ SIR પ્રક્રિયા સામે સવાલો ઉઠાવતા તેને લોકશાહી વિરુદ્ધનું પગલું ગણાવ્યું છે.

ચૂંટણી પંચ જેવી સર્વોચ્ચ અને નિષ્પક્ષ સંસ્થાની અંદર જ જો આ પ્રકારના આંતરિક મતભેદો અને કેબિનેટ સચિવ સુધી ફરિયાદો પહોંચવાની ઘટનાઓ બને, તો તે લોકશાહી માટે ચિંતાનો વિષય બની શકે છે. આગામી સમયમાં આ વિવાદ રાજકીય અને સંસદીય સ્તરે વધુ વેગ પકડે તેવી પૂરી સંભાવના છે.