આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ વત્તા મનુષ્યની કુદરતી બુદ્ધિમત્તા

અત્યારે આખી દુનિયામાં એક શબ્દ ગુંજી રહ્યો છે—આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI). સિલિકોન વેલીની જાયન્ટ કંપનીઓ અબજો ડોલર ખર્ચીને મશીનોને માણસની જેમ વિચારતા, બોલતા અને લાગણીઓ વ્યક્ત કરતા શીખવી રહી છે. પણ આ હાઇ-ટેક દોડધામ વચ્ચે એક નવી, ચોંકાવનારી અને અત્યંત માર્મિક ચેટ સર્વિસ ચર્ચામાં આવી છે, જેનું નામ છે ChattJB. આ કોઈ નવો સોફ્ટવેર નથી, પણ આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સના અહંકાર પર મારેલો દુનિયાનો સૌથી મોટો સણસણતો તમાચો છે. મજાની વાત એ છે કે આ સર્વિસ પણ પ્રમોટ તો ‘AI’ ના નામે જ થઈ રહી છે, પણ અહીં AI નું ફૂલફોર્મ આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ નહીં, પરંતુ એવરેજ ઇન્ડિવિજ્યુઅલ્સ (સામાન્ય માણસો) છે!

આ સિસ્ટમ વાસ્તવમાં કઈ રીતે કામ કરે છે તે સમજવા જેવું છે. જ્યારે તમે ChattJB ના ચેટબોક્સમાં કોઈ સવાલ કે પ્રોમ્પ્ટ  નાખો છો, ત્યારે તે કોઈ સુપરકોમ્પ્યુટર કે ન્યુરલ નેટવર્કના સર્વર પર પ્રોસેસ થવા નથી જતો. તેના બદલે, તમારો સવાલ ઇન્ટરનેટના છેવાડે બેઠેલા કોઈ સામાન્ય, અજાણ્યા માણસની સ્ક્રીન પર દેખાય છે. એ માણસ તમારો સવાલ વાંચે છે, તેના પર પોતાના અંગત વિચાર દોડાવે છે, અને પછી કીબોર્ડ પર જવાબ ટાઈપ કરે છે. ChatGPT માં જે જવાબ બે સેકન્ડમાં મળે, તે અહીં બે મિનિટ પણ લગાડી શકે! તમને સ્ક્રીન પર ‘ટાઈપિંગ…’ એવું લાંબો સમય દેખાઈ શકે છે, જવાબમાં વ્યાકરણની ભૂલો હોઈ શકે છે, અથવા કદાચ કોઈ કટાક્ષ કે સાવ અણધારી સલાહ પણ મળી શકે. આ ખામી નથી, આ જ તેની અસલી પ્રોડક્ટ છે! તે મશીનની રોબોટિક સ્પીડની સામે માણસની ધીમી અને અણધારી પ્રકૃતિને રજૂ કરે છે.

ચેટ-જેબીની સિસ્ટમ પાછળ કોઈ સુપર કોમ્પ્યુટર કે કરોડોનું આલ્ગોરિધમ કામ નથી કરતું. તમે જ્યારે સ્ક્રીન પર સવાલ ટાઈપ કરો છો, ત્યારે સામે છેડે તમારા અને મારા જેવા સામાન્ય, હાડ-માંસના માણસો બેઠા છે, જેઓ તમારી વાત સાંભળીને જવાબો ટાઈપ કરે છે. આ આધુનિક ટેકનોલોજીની વિડંબના છે. એક તરફ આપણે અબજો રૂપિયા ખર્ચીને મશીનો પાસે કવિતાઓ લખાવી રહ્યા છીએ અને તેમની પાસે માનવીય સંવેદનાઓ શોધી રહ્યા છીએ. અને બીજી તરફ, અસલી માણસો સ્ક્રીનની પાછળ અદ્રશ્ય થઈને, એક સોફ્ટવેરની જેમ મિકેનિકલ જવાબો આપવાની મજૂરી કરી રહ્યા છે! આપણે એક એવો વિચિત્ર યુગ ઊભો કરી દીધો છે જ્યાં મશીનો માણસ બનવાની મથામણ કરી રહ્યા છે, અને પેટનો ખાડો પૂરવા માટે માણસે મશીન બની જવું પડે છે.

આ કોઈ સાદી રમૂજ કે પેરોડી નથી, પણ આજના ટેક-કેપિટલિઝમ (ટેકનોલોજીકલ મૂડીવાદ) નો સાચો અરીસો છે. ગ્રાહકોને મશીનરી ચેટબોટ પર વાત કરવી ગમતી નથી કારણ કે તેમાં જીવ નથી હોતો, તે આપણી તકલીફ સમજી શકતું નથી. આથી હવે ‘હ્યુમન એઝ અ સર્વિસ’નો છૂપો ટ્રેન્ડ શરૂ થયો છે. આપણે બહુ ઝડપથી એવી દુનિયા તરફ જઈ રહ્યા છીએ જ્યાં ફોન કે સ્ક્રીનની પેલે પાર કોઈ અસલી માણસ સાથે વાત કરવા મળવી એ સમાજની સૌથી મોટી અને મોંઘી લક્ઝરી ગણાશે. એવરેજ ઇન્ડિવિજ્યુઅલ્સથી ચાલતું આ મોડેલ સાબિત કરે છે કે દુનિયાના શ્રેષ્ઠ કોડિંગ અને પ્રોસેસર પાસે અઢળક ડેટા છે, પણ સામેવાળાની વાત સાંભળીને અપાતો એક નાનકડો નિસાસો ડાઉનલોડ કરવાની કોઈ લિંક સિલિકોન વેલી આજ સુધી શોધી શકી નથી!

• સ્નેહલ મોદી