છપ્પનિયા દુકાળથી ચાલી આવતી અદભુત પરંપરા: ભરૂચમાં અનોખી રીતે ઉજવાય છે મેઘ ઉત્સવ

ગુજરાત તેની સમૃદ્ધ સંસ્કૃતિ અને અનન્ય પરંપરાઓ માટે સમગ્ર વિશ્વમાં જાણીતું છે. રાજ્યમાં અનોખા તહેવારો અને ઉત્સવોની ઉજવણી કરવામાં આવે છે, પરંતુ એક એવી ઐતિહાસિક પરંપરા પણ છે જે માત્ર ગુજરાતના એક જ શહેરમાં દાયકાઓથી ખૂબ જ શ્રદ્ધા અને ઉલ્લાસ સાથે જીવંત રાખવામાં આવી છે.

નર્મદાની માટીમાંથી મેઘરાજાની સ્થાપનાની પરંપરા

સમગ્ર ગુજરાતમાં માત્ર ભરૂચ જિલ્લામાં જ ૫૬નિયા દુકાળના સમયથી ચાલી આવતી એક અનોખી પરંપરા આજે પણ અકબંધ છે. અષાઢી અમાસના દિવસે ભરૂચના ભોઈ પંચ સમાજના યુવાનો દ્વારા પવિત્ર નર્મદા નદીની માટી લાવીને ઈન્દ્રદેવ તરીકે મેઘરાજાની મૂર્તિ તૈયાર કરવામાં આવે છે. આ પ્રતિમાની વિધિવત સ્થાપના કરીને આખો શ્રાવણ માસ મેઘ ઉત્સવ તરીકે ઉજવવામાં આવે છે, જે ભરૂચવાસીઓ માટે દિવાળી જેવા મોટા તહેવાર સમાન બની જાય છે.

છપ્પનિયા દુકાળ સાથે જોડાયેલી ઐતિહાસિક કથા

આ અનોખી પ્રથા પાછળ છપ્પનિયા દુકાળનો રોચક ઇતિહાસ જોડાયેલો છે. તે સમયે વરસાદ ન વરસતા ભોઈ પંચના લોકોએ નર્મદાની માટીમાંથી મેઘરાજાની પ્રતિમા બનાવી સંકલ્પ કર્યો હતો કે જો શ્રાવણી દશમ સુધી વરસાદ નહીં આવે તો પ્રતિમા ખંડિત કરાશે. આશ્ચર્યજનક રીતે, શ્રાવણી દશમે વિસર્જન ટાણે જ આકાશમાં કાળાડિબાંગ વાદળો ઘેરાયા અને ધોધમાર વરસાદ વરસ્યો હતો. ત્યારથી આ ઉત્સવ અત્યંત ઉત્સાહભેર મનાવાય છે.

આ પણ વાંચો: આંતરરાષ્ટ્રીય મંચ પર ભારતનો ગર્વભેર અવાજ: વિકસિત દેશોની દોડધામ પર જસ્ટિસ સૂર્યકાંતે ઉઠાવ્યા સવાલ

બાળકોને ભેટાડવાની વિશેષ માન્યતા

આ મેઘ ઉત્સવ દરમિયાન એક ખાસ લોકમાન્યાતા પણ જોડાયેલી છે. ૦ થી ૧૨ વર્ષ સુધીના બાળકોને મેઘરાજાની પ્રતિમા સાથે ભેટાડવાથી તેઓ તંદુરસ્ત અને રોગમુક્ત રહે છે તેવી શ્રદ્ધા છે. આ આસ્થાને કારણે વાલીઓ પોતાના તાજા જન્મેલા બાળકોને પણ અહીં દર્શનાર્થે લઈને આવે છે. આ ઉપરાંત, ઉત્સવ દરમિયાન મંત્રેલા સુતરના દોરાનું વિતરણ પણ થાય છે, જેને બાંધવાથી ઘરમાં સુખ-શાંતિ જળવાઈ રહે છે.

ખાસ પર્વો પર વિશેષ શણગાર

શ્રાવણ માસ દરમિયાન આવતા વિશેષ દિવસોમાં મેઘરાજાના સ્વરૂપમાં પણ બદલાવ જોવા મળે છે. ૧૫મી ઓગસ્ટ એટલે કે સ્વાતંત્ર્ય પર્વ નિમિત્તે દેશના તિરંગાની થીમ પર શણગાર કરાય છે, તો નાળિયેરી પૂનમ પર પણ આકર્ષક રોશની અને સુંદર વસ્ત્રો ધારણ કરાવાય છે, જેના કારણે ભક્તોમાં પણ ભારે ઉત્સાહ જોવા મળે છે.

આ પરંપરા માત્ર એક ઉત્સવ નથી, પરંતુ તે આપણા વડવાઓની આસ્થા, સંઘર્ષ અને પ્રકૃતિ પ્રત્યેના પ્રેમનું જીવંત ઉદાહરણ છે. આધુનિક યુગમાં પણ પોતાની જૂની સંસ્કૃતિને આ પ્રકારે જાળવી રાખવી એ ખરેખર પ્રશંસનીય બાબત છે.