લાભાર્થી વધ્યા પણ અનાજ ઘટ્યું: ગુજરાતમાં મફત રેશન મેળવતા પરિવારો 4 વર્ષમાં 3 ગણા વધ્યા,

વિકાસના દાવાઓ વચ્ચે ગુજરાતમાંથી અન્ન સુરક્ષા યોજનાને લઈને એક ચોંકાવનારી તસવીર સામે આવી છે. રાજ્યમાં ગરીબો અને જરૂરિયાતમંદોને સહાયરૂપ થતી આ યોજના હેઠળ એક તરફ મફત રાશન મેળવતા પરિવારોની સંખ્યામાં ચાર વર્ષમાં ત્રણ ગણો જબરદસ્ત વધારો નોંધાયો છે, તો બીજી તરફ વિતરણ કરવામાં આવતા અનાજના કુલ જથ્થામાં દેખીતો ઘટાડો જોવા મળ્યો છે. સરકારી આંકડાઓ દર્શાવતા આ વિરોધાભાસે રાજ્યમાં ચર્ચા જગાવી છે કે આખરે આ ગણતરી પાછળનું ગાણિતિક અને વાસ્તવિક ચિત્ર શું છે?

યોજનાના વ્યાપમાં મોટો ઉછાળો અને પરિવારોનો વધારો

ગુજરાતમાં અન્ન સુરક્ષા યોજના હેઠળ મફત રેશન મેળવતા પરિવારોની સંખ્યામાં સતત મોટો વધારો થયો છે. સરકારી ડેટા મુજબ, ચાર વર્ષ અગાઉ એટલે કે વર્ષ ૨૦૨૨-૨૩માં આ યોજનાનો લાભ લેનારા કુલ પરિવારોની સંખ્યા માત્ર ૩,૦૬,૦૨૬ હતી, જે વધીને વર્ષ ૨૦૨૫-૨૬માં ૯,૨૦,૬૧૦ સુધી પહોંચી ગઈ છે. આ હિસાબે જોવામાં આવે તો માત્ર ચાર વર્ષના ટૂંકા ગાળામાં જ લાભાર્થી પરિવારોની સંખ્યા સીધી ત્રણ ગણી થઈ ગઈ છે. આ સમયગાળા દરમિયાન યોજનાના કુલ લાભાર્થીઓની સંખ્યા પણ વધીને આશરે ૩૯.૬૫ લાખ લોકોને સ્પર્શી ગઈ છે, જેના પાછળ સરકાર દ્વારા ૭૦ કરોડ રૂપિયાથી વધુનો ખર્ચ કરવામાં આવ્યો છે.

લાભાર્થીઓની સંખ્યા વધવા છતાં અનાજના જથ્થામાં અણધાર્યો ઘટાડો

એક તરફ યોજનાના દાયરામાં લાખો નવા પરિવારો ઉમેરાયા છે અને કુલ લોકોની સંખ્યા પણ ૩૯ લાખ પાર કરી ગઈ છે, પરંતુ તેની સામે વિતરણ કરાતા અનાજના જથ્થાનું ચિત્ર તદ્દન વિપરીત છે. વર્ષ ૨૦૨૧-૨૨માં જ્યારે લાભાર્થીઓ ઓછા હતા ત્યારે ઘઉં અને ચોખા મળીને કુલ અનાજનો મોટો જથ્થો વહેંચવામાં આવ્યો હતો, પરંતુ વર્ષ ૨૦૨૫-૨૬ના તાજેતરના આંકડાઓ પર નજર કરીએ તો ઘઉંનું વિતરણ ઘટીને ૮.૭૬ લાખ મેટ્રિક ટન, ચોખાનું વિતરણ ૧૦.૪૫ લાખ મેટ્રિક ટન અને બરછટ અનાજનું વિતરણ માત્ર ૦.૮૮ લાખ મેટ્રિક ટન જેટલું જ નોંધાયું છે. પરિવારોની સંખ્યા ત્રણ ગણી થવા છતાં અનાજનો જથ્થો ઘટવાની આ ઘટના અનેક સવાલો ઊભા કરે છે.

વર્ષવાર વિતરણ અને લાભાર્થીઓનું વિગતવાર ચિત્ર

સરકાર દ્વારા જાહેર કરાયેલા સત્તાવાર આંકડાઓ આ સમગ્ર સ્થિતિને સ્પષ્ટ કરે છે. જો આપણે અનાજ વિતરણના પાછલા વર્ષોના આંકડા જોઈએ તો:

વિતરણ કરવામાં આવેલો જથ્થો

(નોંધ : આંકડા લાખ મેટ્રિક ટનમાં છે.)

અન્ન સુરક્ષા યોજના હેઠળના લાભાર્થીઓ

ગુજરાતની અન્ન સુરક્ષા યોજનાના આ આંકડાઓ એક તરફ સરકારના વ્યાપક કલ્યાણકારી અભિગમને ઉજાગર કરે છે કે વધુને વધુ જરૂરિયાતમંદ લોકો યોજના હેઠળ આવરી લેવાયા છે, તો બીજી તરફ વિતરણના જથ્થામાં થયેલો ઘટાડો ચિંતનનો વિષય બને છે. શું અનાજની ફાળવણીના ધોરણોમાં કોઈ ફેરફાર થયો છે કે પછી વાસ્તવિક જરૂરિયાત અને વિતરણ વચ્ચે કોઈ અન્ય તકનીકી કારણો જવાબદાર છે? આ સવાલોના જવાબ જ આગામી સમયમાં આ યોજનાની પારદર્શિતા અને સફળતાનું સાચું માપદંડ નક્કી કરશે.